In brede protestantse kerk is preekonderzoek lastig

Kritiek op de preek raakt een open zenuw bij veel dominees. Eerder deze week stelden Ciska Stark en Bert de Leede, onderzoekers van de Protestantse Theologische Universiteit, in een interview in Trouw dat de toespraak vanaf de kansel vaak voorbijgaat aan de vragen waar gelovigen echt mee zitten. Zo zouden dominees 'zware' thema's vermijden om niet als zedenmeester over te komen. Hun uitleg van de Bijbel gaat volgens de twee bovendien voorbij aan de echte vragen van gelovigen. Ook bespeuren de onderzoekers cultuurpessimisme in de kerk. "Het wordt er niet beter op", vatte Stark de teneur van veel preken samen.

Predikanten zijn sinds deze uitspraken in alle staten. Instemming en afkeuring gaan hand in hand. Twitter ontplofte zowat door berichtjes van verontruste dominees. De onderzoekers hebben sinds het interview een dagtaak aan het beantwoorden van de vele vragen. "Moet ik dan letterlijk preken over zorgkosten?", zo vroeg een dominee zich af op de pagina's van deze krant.

Om te begrijpen waarom het preekonderzoek zoveel ophef veroorzaakt bij predikanten, is het belangrijk om de blik te richten op de kerk. De Protestantse Kerk in Nederland telt zo'n twee miljoen leden. Niet gek dus dat de verwachtingen uiteenlopen. Waar de een komt voor een meditatief moment, schuift de ander voor een ouderwetse leerrede aan in de kerkbanken. Gelovigen zijn mondig geworden en laten zich niet meer zomaar de les lezen. Voor predikanten, die een beroep uitoefenen dat de afgelopen decennia toch al te kampen had met een enorm statusverlies, aanleiding om onzeker te worden.

De Protestantse Kerk mag van de buitenkant een eenheid lijken, maar wie zijn ogen de kost geeft in deze kerk treft een verdeeld huis. Cultuurverschillen spelen er een grote rol. De kerk bestaat uit een grote middenstroom, met gematigde dominees en gematigde opvattingen. Daarnaast zijn er nog twee vleugels ter linker en ter rechter zijde van het midden. De verwachtingen over en de positie van de preek zijn in al deze vleugels verschillend. Hierdoor lijkt een gesprek over een 'goede' of 'slechte' preek snel op een Babylonische spraakverwarring.

In de meest orthodoxe hoek van de kerk geldt de Bijbel als onfeilbaar en de predikant als iemand die een 'roeping' heeft gehad door God zelf. Hier spreken kerkgangers nog eerbiedig over 'het ambt van dominee'. Voor de gelovigen is het God zelf die via de preek spreekt tot hen. De meest prangende vraag: hoe is het met mijn ziel gesteld na mijn dood? Kritiek op de preek wordt vaak gezien als ongepast. De andere kant van de kerk gebruikt weliswaar ook de begrippen als 'God', 'genade' en 'Heilige Geest', maar de betekenis is dikwijls totaal anders. De preek heeft dezelfde status als iedere andere toespraak. De hemel is bij deze gelovigen een plek die we op aarde moeten creëren en Jezus niet meer dan een voorbeeld van een goed mens.

Het is heel moeilijk om te spreken over een 'goede' dan wel 'slechte' preek, simpelweg omdat de preek een totaal andere waarde heeft voor de kerkganger. De gelovigen in de verschillende vleugels van de kerk hebben totaal verschillende verwachtingen van de preek, het is het verschil tussen 'Gods woord' en een 'inspirerende toespraak'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden