In berichtgeving over suïcide kan een goedgekozen woord levens redden

null Beeld colourbox
Beeld colourbox

Met te veel details of een verkeerd gekozen woord kunnen media, wanneer ze berichten over zelfdoding, lezers net het laatste zetje geven om hun leven ook te beëindigen. Maar, blijkt uit een Canadese studie, lezers ontmoedigen kan ook.

Willem Schoonen

Veel media zijn terughoudend in berichtgeving over zelfdoding. Ook deze krant, maar omdat dit artikel gaat over de invloed van mediaberichten, is het iets minder terughoudend.

Canadese­­ onderzoekers publiceren vandaag een gedetailleerde studie naar de samenhang tussen mediaberichten en zelfmoordstatistieken in Toronto over een periode van vier jaar. En ze ontdekten details in berichten die tot meer zelfmoorden leiden, maar ook details die het aantal zelfmoorden doen dalen. Mediaberichtgeving kan beide doen, maar het eerste effect is sterker.

De Canadezen onderzochten de belangrijkste nieuwsmedia van Toronto, in gedrukte versie en online. Het eerste dat hen opviel was dat die media zich weinig gelegen laten liggen aan de richtlijnen van de wereldgezondheidsorganisatie WHO. Want het is niet voor het eerst dat de relatie tussen berichtgeving en zelfmoord­cijfers op tafel komt. Er is al veel onderzoek naar gedaan, verbanden zijn eerder aangetoond en verscheidene landen, waaronder de VS, Japan, Duitsland en België, hebben richtlijnen voor de media.

Niet uitweiden

De richtlijn van de WHO zegt onder meer het woord zelfmoord in de kop van een artikel te vermijden. De Canadezen vonden in vier jaar tijd bijna 6400 artikelen over zelfdoding, en in meer dan een kwart daarvan stond dat woord in de kop. De WHO maant journalisten ook niet uit te weiden over de methode waarmee iemand zich van het leven heeft beroofd. Maar de methode was in de helft van de artikelen te vinden en haalde bij 4 procent van de berichten zelfs de kop.

Dat heeft overigens niet altijd een aanmoedigend effect. Het hangt af van de methode. Details doen er nu niet toe, maar in de statistieken konden de Canadezen zien dat de ene weg naar de dood uitnodigender is dan de andere. Het vermelden van de methode kan dus ook ontmoedigen.

De WHO raadt aan berichten over zelfdoding af te sluiten met een verwijzing naar een hulpinstantie. Verscheidene media, ook in Nederland, doen dat. Maar de Canadese onderzoekers vonden zo’n verwijzing in nog geen 2 procent van de artikelen. Dat is opmerkelijk weinig, zeker omdat ze in hun statistieken wel een ontmoedigend effect zagen, zelfs van dat geringe aantal verwijzingen.

Beroemdheden

Een bekende risicofactor zijn beroemdheden die een eind maken aan hun leven, zoals schrijvers, acteurs of tv-koks. Zij zijn rolmodellen. Berichten over hun levenseinde moedigen navolging aan. Dat is ook in deze nieuwe Canadese statistieken te zien. Maar dat lijkt een eerste reactie; de ervaring van hulplijnen is dat na de zelfgekozen dood van een beroemdheid juist meer mensen hulp komen zoeken.

Tegenover geliefde beroemdheden staan onbekenden met ronduit nare karaktertrekken. Als die trekken in een bericht worden belicht blijkt hun zelfdood navolging te ontmoedigen. Ook het perspectief maakt verschil: als media een zelfgekozen dood schetsen als de enige uitweg die er was, dan moedigt dat navolging aan. Vermelden ze dat er ook alternatieven waren geweest, dan remt dat navolging. Die rem is er ook als in de berichtgeving nabestaanden aan het woord komen.

Er hoeft geen discussie meer te zijn over de vraag of media invloed hebben op het aantal zelfdodingen, schrijft commentator Ian Colman in de Canadian Medical Association Journal, het vakblad dat deze studie publiceert. Die invloed is er, en meestal ten kwade. Media moeten nieuws brengen, maar ze moeten zich bewust zijn van hun invloed, aldus Colman. En journalisten zouden zich in deze wetenschap moeten verdiepen om te zien welke effecten hun woorden hebben.

Lees ook:

'Aan Dominic kon je niets zien'

Het aantal zelfdodingen onder jongeren is vorig jaar ineens flink gestegen. Vaak gaat het om oudere jongeren, die voor het eerst zelfstandig worden, belangrijke keuzes moeten maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden