column

In barre tijden gaat de voorkeur uit naar gespierde of grofgebouwde mannen

Nelleke NoordervlietBeeld -

Democratie, ik ben er fan van. Men zegt dat mensen die in vrijheid beslissingen nemen over hun gezamenlijke lot over het algemeen tot verstandige keuzes komen. 

Zet een groep burgers met verschillende opvattingen en achtergrond aan tafel, laat ze rustig met elkaar praten om tot een ­oplossing voor een probleem te komen, en je zult zien: ze komen eruit. Er zal hier en daar iemand teleurgesteld of misschien boos zijn, maar hé, morgen is er weer een dag en dan kom jij zegevierend uit de strijd.

Cruciaal is hier het woord ‘vrijheid’. Hoe vrij zijn mensen die dagelijks ­worden gebombardeerd met halve waarheden, nepnieuws, complottheorieën en valse beloften? Je moet ze eerst door een detox- en herscholingsprogramma sturen. En dan nog. Iedere democratische beslissing, dus de helft plus één, is enigszins vervuild. Soms zelfs zijn de omstandigheden zo verwarrend en is de keuze zo onmogelijk, dat elke uitkomst van een verkiezing de buitenstaander met stomheid slaat. Ben je gevoelig voor drama, dan is zo’n verkiezing van Bolsonaro in ­Brazilië juist aanleiding om het theater van de democratie te omhelzen. Saai wordt het nooit.

Net een stapje verder

Intussen zetten we nog een streepje bij het aantal autocratische en populistische dwazen dat door verstandige mensen gekozen is om hun land te ­besturen. Wat willen die mensen toch van hun leiders? Men wil een vlammend verwoorde visie, waarin de leider verder gaat dan de mensen zelf willen. Juist daarom is hij een held, een durfal. Men wil een vat vol beloften, waarvan iedereen weet dat het grootste deel niet kan worden vervuld, maar hoe meer wordt beloofd, hoe meer kans dat er íets waar wordt. 

Men wil een fysiek krachtige verschijning. Archetypen beheersen nu eenmaal het menselijke reptielenbrein en in barre tijden heb je de sterkste jager nodig. Vandaar ook de voorkeur voor militaire, gespierde, of grofgebouwde mannen. Kleine kereltjes lukt het ook weleens (Napoleon!), maar die compenseren hun afmeting met grenzeloze ambitie en ijzeren wil. Leiders, ik volg ze liever niet.

Het zijn rumoerige tijden. De wereld is in snel tempo veranderd. Dat doet ze altijd wel, maar soms voel je het beter. In onzekerheid wordt vaak geroepen om ‘leiderschap’. Zelfs in onze in wezen kalme contreien klinkt die wat machteloze term. En met leiderschap bedoelen ze dan een versie van de soort leider die ik hierboven beschreef. In ons land natuurlijk in wat afgezwakte vorm, maar toch. Mark Rutte kreeg voortdurend verwijten voor zijn ­opzettelijke gebrek aan visie. Met een visie die meer behelsde dan ‘normaal doen’ was hij geliefder geweest. ­Inmiddels is het duidelijk dat hij zijn houdbaarheidsdatum nadert. Twaalf jaar is voor gekozen leiders eigenlijk al te lang. Zelfs het regime van een ­dictator begint dan te wankelen. Verzet gaat broeien.

Wir schaffen das

Angela Merkel heeft haar afscheid aangekondigd. Dat moest wel, zo ­langzamerhand. Ze zit al dertien jaar! Maar of na haar afscheid een frisser, alerter en enthousiaster Duitsland haar rol in Europa voortzet, is maar zeer de vraag. Ik waardeer haar om haar kalme (soms iets te saaie) stijl van regeren, de rust en de zekerheid die van haar jasjes en broeken en kapsel afstraalt (altijd dezelfde coupe, hetzelfde model, ­dezelfde knopen, maar net een andere kleur) en ook om haar durf nu net dat ene te zeggen dat niemand wilde ­zeggen, maar dat precies de juiste hoeveelheid berusting en praktische zin demonstreerde: ‘Wir schaffen das’. Daarmee maakte ze het hele Duitse volk medeverantwoordelijk en dwong ze hen de hand aan de ploeg te slaan. Wat uiteindelijk het resultaat is, doet niets af aan de noodzaak van de acties in 2015.

Hoe nu, in Europa? Sinds de keuze voor brexit zit de steun voor het Europese project volgens opiniepeilingen weer in de lift. Trekt Macron het initiatief naar zich toe? Hij wil wel, want de Fransen ­trappen – conservatief als ze zijn – op de rem bij al te drieste nationale ­hervormingen. Hij zoekt nu grandeur in Europa. Zijn voornaam is Emmanuel. Daarin zit toch een opdracht verborgen. 

Nelleke Noordervliet, schrijfster van veelgelezen romans, geeft tweewekelijks haar visie op de actualiteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden