In Bachs muziek schuilt ritme van dwingende verkoper

Het bachjaar. Concerten, cd's, biografieën, balletten, toneelstukken, tentoonstellingen en curiosa - 250 jaar na zijn dood wordt de componist der componisten alom geëerd en geprezen. Aflevering 26 van een wekelijkse rubriek over alles wat met Bach te maken heeft: dichter Tonnus Oosterhoff.

Klavecinist Dirk Luijmes schat in dat een uur lang luisteren naar muziek van Bach op het klavecimbel gaat vervelen. Uit eigen ervaring weet hij ook dat het veel vergt om een uur naar gedichten te moeten luisteren. Maar samen kan het spannend worden. Dat was zijn uitgangspunt voor de voorstelling 'Back to Bach', waarin kunstenaars laten zien hoe Bach hen inspireert. Het resultaat bestaat uit schilderijen, muziek en gedichten.

Met de kunstwerken op de achtergrond worden klavierstukken gespeeld en gedichten voorgedragen. Een deel van de poëzie is speciaal voor deze voorstelling geschreven. Luijmes, die naast klavecinist ook organisator van de voorstelling is, vroeg dichters Tonnus Oosterhoff en Esther Jansma een gedicht te schrijven waarbij zij zich lieten inspireren door Bach.

,,Er werd mij volledige vrijheid gegeven', zegt Tonnus Oosterhoff over het verzoek van Luijmes. ,,Het enige criterium was dat als ik een muziekstuk zou gebruiken, dit op klavecimbel uitvoerbaar zou zijn. Het werd de tweestemmige inventie in c mineur. Ik heb de melodie inmiddels zo vaak gehoord, dat ik haar voorlopig niet kwijtraak.'

,,Het schrijven van het gedicht was een langdurig proces. Luisteren, luisteren, luisteren, tot er een verhaallijn in mijn hoofd verscheen. Keer op keer speelde ik het muziekstuk af. En telkens kwam er een stuk tekst bij. Uiteindelijk is het een vrij lang gedicht geworden.'

Oosterhoff heeft zich laten leiden door het metrum van de muziek en kwam zo op een niet-alledaagse associatie. ,,Het gedicht gaat over een jongen die op een listige wijze mensen een wurgcontract wil aansmeren. De jongen heeft het gemunt op achteloze vakantiegangers. Hij biedt ze een appartement aan waarvan ze mede-eigenaar kunnen worden. Wat die mensen niet weten is dat ze uiteindelijk maar twee weken per jaar recht op dat appartement zullen hebben.'

Het kwam allemaal door een tv-documentaire vertelt de dichter. ,,Een poos geleden zag ik deze op televisie en het is me bijgebleven. Die herinneringen kwamen terug toen ik intensief naar dit stuk van Bach luisterde. In Bachs muziek hoorde ik het dwingende van een verkoper terug: dat moet je doen. Je moet het doen.'

In het gedicht speelt video een belangrijke rol. Een videocamera, een video-opname. Oosterhoff: ,,Met het toepassen van herhalingen en het opvoeren van de video -immers ook een apparaat dat kan blijven herhalen- heb ik de herhalingen in Bachs muziek in woorden willen vangen. Die herhaling schuilt zowel in de woorden als in het ritme.'

dat moet je doen. je moet het doen! als dat is wat het beste bij je past dan moet je 't doen, niet treuzelen, maar meteen doen.

Oosterhoff besloot zijn gedicht niet tijdens, maar vóór de muzikale uitvoering van het stuk voor te dragen. ,,Ik heb er wel mee geëxperimenteerd, maar koos er uiteindelijk voor om het in stilte voor te lezen. Je hoort een korte introductie, dan lees ik het gedicht en vervolgens volgt het hele stuk. Op die manier kan het publiek de overeenkomst beter horen. En daarbij: het is een gedicht, geen liedtekst.'

,,Het schrijven van een gedicht naar aanleiding van een muziekstuk kun je het best vergelijken met het opvangen van een conversatie in een andere kamer. Je hoort stemverheffingen en klanken aan de andere kant van de muur, maar je hebt geen idee waar het gesprek over gaat. Toch maak je er in je hoofd een eigen verhaal van.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden