In alle stilte rukken de lokalen op

Via de provincie willen de lokale partijen hun macht laten gelden in de Haagse politiek. In de Eerste Kamer kunnen zij een belangrijke rol krijgen.

De politieke boksring wordt deze dagen overlopen door kopstukken van de grote landelijke partijen. Geert Wilders (PVV) tegenover Alexander Pechtold (D66) bij 'EenVandaag'. Diederik Samsom (PvdA) aan tafel bij Jeroen Pauw, Mark Rutte (VVD) te gast bij 'RTL Late Night': allemaal hopen ze na de provinciale verkiezingen van morgen een machtiger rol te krijgen in de Eerste Kamer. Eén van hun tegenstanders blijft in die hele strijd nagenoeg buiten beeld: de lokale partij.

Opmerkelijk, want deze kan na de verkiezingen een factor van belang worden. Het kabinet heeft nu al de grootste moeite om wetsvoorstellen door de senaat te loodsen. Dankzij de vele akkoorden die met de gedoogvrienden D66, ChristenUnie en SGP zijn gesloten, blijft de coalitie van VVD en PvdA in leven. Maar de komende verkiezingen dreigen een einde te maken aan de meerderheid die deze vijf partijen nu nog hebben in de Eerste Kamer. En dan moet het kabinet op zoek naar nog meer bondgenoten. Rutte sluit niemand uit, zegt hij altijd. Dus ook de lokalen niet.

De Haagse politiek had lange tijd weinig te duchten van regionale partijen - in 2011 ging slechts 1,5 procent van de stemmen naar een provinciale partij, de keer daarvoor 4 procent. Dit jaar zou het heel anders kunnen lopen.

Bemoedigd door de goede uitslag bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar - lokale partijen kregen bijna 30 procent van alle stemmen - hebben deze partijen de handen ineengeslagen. Er zijn gezamenlijke provinciale initiatieven opgezet die morgen meedingen naar Statenzetels: Partij voor Zeeland, Lokaal Belang Gelderland, Hart voor Holland. Vervolgens kunnen de Statenleden van deze partijen in mei de door hen gewenste senatoren aanwijzen.

Nu was dat de afgelopen zestien jaar ook al mogelijk: Statenleden van provinciale partijen als de Fryske Nasjonale Partij en de Partij voor het Noorden stemden op kandidaten van de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF) die hun geluid in Den Haag vertolkten. Maar verder dan één zetel kwam deze partij nooit. Inmiddels is een tweede partij opgestaan die zo'n tweehonderd lokale partijen zegt te vertegenwoordigen: Nederland Lokaal.

Via de provinciale statenverkiezingen hoopt deze partij 'twee tot drie' senaatszetels binnen te slepen, zegt voorzitter Bert Euser.

Hij is gemeenteraadslid voor 'Echt voor Albrandswaard' en voorgedragen als lijsttrekker van Nederland Lokaal bij de Eerste Kamerverkiezingen van mei. De afgelopen tijd heeft hij lokale partijen in het land geholpen met het opzetten van provinciale lijsten.

Volgens Euser zien lokale politici in dat zij een draai moeten maken. "Lokale partijen zijn grootgebracht met het idee dat zij er alleen zijn voor de eigen gemeenten, maar ze ondervinden inmiddels aan den lijve dat het Haagse beleid hen in de weg zit en nadelig uitpakt voor hun burgers." De blik moet verlegd, wil Euser maar zeggen. Ook in de provincie en in Den Haag moeten de lokalen meepraten.

Dat inzicht is ook geland in Drenthe, vertelt Aimée Niebuir, voorheen raadslid voor Gemeentebelangen Borger-Odoorn en nu lijsttrekker voor Sterk Lokaal.

Deze provinciale partij staat morgen voor het eerst op het stembiljet in deze provincie en is ontstaan uit een samenwerking tussen acht lokale partijen met een plek in een Drents gemeentebestuur. "Je komt er daar achter dat je tegen een hoop beperkingen aanloopt."

Volgens Niebuir is het best uit te leggen aan de kiezer dat een lokale partij via de provincie invloed wil uitoefenen in Den Haag. "Mensen snappen het wel, maar ze zijn hun geloof in de politiek verloren. Hier speelt de windmolenproblematiek, maar in de verkiezingsdebatten bij RTL, NOS en 'Pauw' gaat het daar helemaal niet over en is het woord 'provincie' misschien drie keer gevallen. Tegen de kiezer zeggen we dan: Als wij nou eens voor jullie het woord gaan voeren?"

De Onafhankelijke Senaatsfractie hoopt op een verdubbeling van het aantal zetels, van één naar twee dus. "Dat is realistisch", zegt vice-voorzitter Walter Lennertz. Zijn grootste missie: provincies onafhankelijker maken van Den Haag. "Daar strijden wij voor in de Eerste Kamer."

Rest de vraag waarom de twee lokale initiatieven de krachten niet bundelen. Er is een 'verkennende ontmoeting' geweest tussen OSF en Nederland Lokaal, vertelt Lennertz. Na de verkiezingen van morgen komt er een vervolggesprek. Want, beseft hij: hoe meer senaatszetels, hoe aantrekkelijker je bent als gesprekspartner voor dit kabinet.

Het gaat de Haagse politici om de senaat

De politiek leiders van dit land zijn al wekenlang niet van de buis te slaan. En niet zozeer omdat de kiezer morgen de Provinciale Staten opnieuw samenstelt. Het gaat de Haagse politici om de Eerste Kamer.

Op 26 mei om 15.00 uur kiezen de in totaal 570 Statenleden de 75 nieuwe senatoren. Dat klinkt eenvoudiger dan het in werkelijkheid is. Er gaat een ingewikkelde rekenformule achter schuil. Elk Statenlid heeft één stem, maar de waarde van die stem hangt af van het inwoneraantal van de provincie waar dat Statenlid actief is. Dat betekent dat de stem van een Statenlid in Zuid-Holland 6,5 keer zo zwaar telt als die van een collega uit Zeeland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden