In alle degelijkheid wordt een razend boeiende persoon beschreven

SJOERD MULDER

Adelbert Denaux (red.). De Nederlandse jaren van Johannes Willebrands (1909-1960). Uitgeverij 2VM, Bergambacht. 248 blz., euro 25 **

undefined

De auteurs

Dit boek is ontstaan uit een conferentie over kardinaal Willebrands, georganiseerd door het Cardinal Willebrands Research Centre (CWRC) van de Faculteit Katholieke Theologie van de Tilburg University. Dit onderzoekscentrum richt zich op de katholieke bijdrage aan de oecumene in het algemeen, en in deze publicatie op zijn naamgever kardinaal Willebrands in het bijzonder.

undefined

De thematiek

Johannes Willebrands is voor het grote publiek bekend als de aartsbisschop van Utrecht in de jaren zeventig. In die tijd had hij al een grote internationale carrière achter de rug als secretaris voor de Raad ter Bevordering voor de Eenheid van de Christenen. In die hoedanigheid had hij een grote oecumenische stempel gedrukt op het Tweede Vaticaans Concilie.

Dit boek richt zich op de eerste vijftig jaar van zijn leven. Jaren waarin hij promoveerde op de negentiende-eeuwse theoloog Newman, een Anglicaans priester die later katholiek werd. Diens geschriften boden Willebrands een verfrissend alternatief voor een katholieke theologie die op alle vragen bij voorbaat al een antwoord had. Jaren ook waarin hij betrokken raakt bij soms felle debatten over de nieuwe staat Israël, en de theologische vragen die dat opriep. Waarin hij contacten legde met protestantse theologen als Miskotte en Berkouwer, die voorzichtig toch wat waardering kregen voor de katholieke kerk. En waarin hij begeleiding biedt aan dominees die katholiek priester wilden worden.

Al deze thema's bereidden deze jonge theoloog voor op de markante rol die hij later zou gaan vervullen op het internationale toneel. Deze bundel gaat daarmee niet alleen over Willebrands: het gaat over al die verschillende bewegingen binnen en buiten de katholieke kerk, die met elkaar de weg bereidden voor de grote wending die zich op het Tweede Vaticaans Concilie zou voltrekken.

undefined

Belangrijke stelling

In de geschiedenis wordt het Tweede Vaticaans Concilie vaak voorgesteld als een keerpunt in de katholieke kerk. Als uit het niets werd de kerk van Rome dan opeens een voortrekker in de oecumenische beweging en de interreligieuze dialoog.

Maar deze verandering kwam natuurlijk niet uit het niets. Er gingen levens aan vooraf, en mensen in wie deze verandering zich al voltrok. Het leven van Willebrands laat zien hoe diverse theologische invloeden tegelijkertijd werkzaam waren in de jaren na de oorlog: fanatieke bekeerlingen, beginnende kerkelijke polarisering, Israëlvrienden, conservatieve thomisten, voorzichtige interkerkelijke toenaderingen.

undefined

Mooiste zin

'Zo Willebrands, in algemene zin, iets van Newman leerde, dan is dit in de eerste plaatse het inzicht in 'katholiek' denken als evenwichtsoefening, een onophoudelijke zoektocht naar balans die reductionismes en simplismes vermijdt. Hier lagen en liggen de voorwaarden voor een kardinaal en aartsbisschop die de kunst verstond de dialoog aan te gaan met de traditie, met de eigen tijd, en met andere religieuze tradities.'

undefined

Reden om dit boek niet te lezen

Deze bundel is de neerslag van een academische conferentie, en blinkt dus uit in degelijkheid en volledigheid. Tenzij je ervan houdt om een theologisch tijdschrift van voor tot achter uit te spellen, is dit boek niet leuk om te lezen.

undefined

Reden om dit boek wel te lezen

In alle degelijkheid beschrijft deze bundel een belangrijke en eigenlijk razend boeiende persoon. Het laat zien hoe de latere kardinaal al in zijn eerdere jaren buiten de gebaande wegen trad, en hoe hij daar zijn talenten ontwikkelde om te luisteren en bruggen te bouwen. Bovenal laat deze bundel een fase in de Nederlandse oecumene zien die vaak niet zo goed zichtbaar is geweest: die waarin individuele theologen van protestantse en katholieke huize hun eerste stappen zetten op weg naar het begrijpen van elkaar. Een fase die een grote invloed zou hebben op Willebrands, en daarmee uiteindelijk op de wereldwijde oecumene.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden