In 35 afleveringen Darwin achterna

(Trouw)

De mega-tv-serie ’Beagle, in het kielzog van Darwin’ van de VPRO begint morgen. Een wereldreis per zeilschip, met studio en laboratorium aan boord.

Geen ander zeilschip zou uitvaren met een tegenwind van windkracht acht. De Clipper Stad Amsterdam móet wel Het Kanaal oversteken vanuit Oostende, voor het officiële vertrek van de wereldreis in Plymouth een paar dagen later. Storm of niet.

Vanuit die Zuid-Engelse havenstad vertrok Charles Darwin in 1831 met het Britse marineschip de HMS Beagle voor een vijfjarige wereldreis, die jaren later leidde tot zijn beroemde boek over de evolutietheorie ’On the Origin of Species’. In het Darwinjaar 2009, tweehonderd jaar na zijn geboorte, reist de VPRO zijn route na. Het driemasterzeilschip heeft het grootste multimediale project van de publieke omroep ooit aan boord.

„Het schip zal flink tekeer gaan”, waarschuwt de kapitein iedereen in de bar benedendeks. „Golven van tweeënhalve meter hoog. Dus bind je spullen goed zeevast en vraag de scheepsarts om een zeeziektepilletje, als het moet.” Krap een halfuur later klotsen de golven over het scheefhangende dek. „Houd altijd één hand vrij om je vast te houden”, schreeuwt een bemanningslid. En daar hangt de eerste zeezieke over de reling.

In Het Kanaal zijn de golven kort en hoog, elders wachten passaatwinden en orkanen. De driemaster zeilt de komende acht maanden onder Zuid-Amerika door, via de Galapagoseilanden naar Australië, en dan langs Mauritius naar het Zuid-Afrikaanse Kaap de Goede Hoop, met dolfijnen en haaien langszij. Op landlocaties waar Darwin onderzoek deed, maakt de crew reportages. Afwisselend komen wetenschappers aan boord voor onderzoek naar klimaatverandering; kunstenaars, schrijvers, filosofen en nazaten van Darwin gaan op zoek naar Darwins belang, toen en nu.

De idee dat het leven geen schepping van God is maar uitvloeisel van evolutie door natuurlijke selectie, is fundamenteel geworden in het westerse denken en de wetenschap. Een van de nazaten is overtuigd christen en brengt het spanningsveld tussen religie en evolutieleer de serie in. En achterachterkleindochter en biologe Sarah Darwin (45) speelt een hoofdrol, al blijft ze bescheiden. „Ik heb maar drie procent van zijn DNA”, zegt ze. Uiteindelijk smelten de regisseurs en cameramensen alle wetenschappelijke en avontuurlijke verhalen samen tot één grote ontdekkingsreis.

Waar zijn ze aan begonnen, bij de VPRO? Voor de televisieserie van 35 afleveringen, een continu multimediaal verslag en wetenschappelijk onderzoek aan boord heeft de omroep samen met Teleac en het Belgische Canvas de Stad Amsterdam opgetuigd tot studio en mobiel laboratorium. Het is schuiven met ruimte: de crew werkt in de bar aan laptops, in een paar slaaphutten zijn complete montagesets geïnstalleerd en de microscopen staan in de hal vastgeschroefd. Twee satellietbollen moeten film kunnen doorsturen vanaf midden op de grootste oceaan.

Het idee kwam al in 1984 van VPRO-cameraman/regisseur Hans Fels, nu met golvend grijs haar de nestor aan boord. „Ik zeilde al decennia langs de Europese kusten en las Alan Mooreheads wereldreisverhaal ’Darwin and the Beagle’. Zó’n reis wil ik. Daar zit een serie in”, dacht ik toen.

Het idee strandde op gebrek aan zendmogelijkheden vanaf het schip. Met het Darwinjaar 2009 in zicht en mobiel internet voorhanden, kreeg het project nieuw momentum. „Bovendien zijn we nu meer begaan met de aarde”, zegt Fels.

De publieke omroep zei snel ’ja’ vanwege de combinatie van wetenschap, geschiedenis en duurzaamheid, en draagt bijna vijf miljoen euro bij. De rest komt – in natura – van deelnemers die er zelf ook garen bij spinnen. Uitzendbureau Randstad en de gemeente Amsterdam stellen hun snelle zeilschip de Stad Amsterdam uit 2000 beschikbaar. Het moet voor zijn ’ontmaagding’ toch eens de wereld rond, en Randstad kan zijn nieuwe partners in bijvoorbeeld Zuid-Amerika trakteren op een zeiltripje. Allerlei bedrijven brengen camera’s en apparatuur in en wetenschapsinstituten dragen bij om het educatieve en wetenschappelijke belang.

Negen uur ’s ochtends, de eerste redactievergadering aan boord. In de afgelopen stormnacht kraakte en bonkte het schip zo hard op de golven dat menig redacteur, camera- of geluidsman wakker lag in zijn hut. Maar iedereen zit er.

„OK jongens, eerste onderwerp: veiligheid”, declameert eindredacteur Lex Runderkamp. „Gisteren zag ik Joost over een nat dek lopen met zijn camera in één hand en in de ander een statief. Kan niet.” De scheepsarts heeft voorraden medicijnen, infusen en beademingsapparatuur ingeslagen, maar wie midden op de oceaan een been breekt of een infectie krijgt, kan niet zo maar van boord.

Dat wordt meteen een item om vandaag te filmen: hoe bereidt de dokter zich voor? En de scheepskok? De bootsman? Meel, droogvoer, extra zeilen, touw, laatste reparaties; allemaal onderwerpen voor de eerste aflevering op zondag 13 september. Runderkamp: „Hoe meer filmpjes we vanuit Plymouth per post naar Hilversum kunnen sturen, des te beter.” Eén van beide satellietzenders werkt nog niet. En áls het systeem werkt, kan het maximaal een halfuur film per week doorsturen.

„Je bent nooit echt klaar voor zo’n reis”, zegt Runderkamp. „Wat als er Mexicaanse griep aan boord uitbreekt en weken lang niemand aan of van boord mag? Dan zenden we dát uit. Of als de satellietzender het op volle zee niet doet en het filmmateriaal niet in Hilversum aankomt? We moeten improviseren.”

Het schip nadert Plymouth. Plots doemt uit de dikke mist het Nederlandse marinefregat de Hr. Ms. Tromp op, dreigend afweergeschut op het voordek. Een rubberbootje komt een cameraploeg ophalen die op het fregat gaat filmen. Het bootje danst vervaarlijk. Eén golf later is de geluidsapparatuur doordrenkt.

’s Avonds in de bar laat Runderkamp spannende beelden zien die een F16 eerder maakte van de zeilende driemaster. De marine werkt graag mee aan het programma. Ze zoekt personeel en kan zo tonen hoe spectaculair het werk is. Voor de Beagle-serie vormt het fregat de link met het verhaal dat Darwins reis oorspronkelijk een militaire was. De jonge kapitein FitzRoy (26) moest de kustlijn van Zuid-Amerika in kaart brengen en vroeg onderhoudend gezelschap mee tegen de eenzaamheid. Dat werd Charles Darwin, toen 22 jaar.

Presentator Dirk Draulans vindt de expeditie prachtig. De Vlaamse zoöloog, wetenschapsjournalist en oud-Afrikacorrespondent onderzoekt in de hele serie de actuele betekenis van Darwin. „Deze reis is voor mij de ultieme combinatie van biologie en avontuur, en tegelijk een unieke kans om wetenschap aantrekkelijk te presenteren. Wie niet weet wat hij wil studeren, stapt al gauw in sociale studies, rechten of economie. Maar wetenschap is niet saai. Iemand komt zelfs onderzoek doen naar het evolutiebelang van de roddel.”

(Trouw)
(Trouw)
Zeilschip de Stad Amsterdam is opgetuigd tot studio en mobiel laboratorium. Tijdens de acht maanden durende reis om de wereld worden zowel reportages aan boord gemaakt als op het land. Op de foto rechtsboven wordt Sarah Darwin geïnterviewd, de achterachterkleindochter van Charles. 'Ik heb 3 procent van zijn DNA.' (Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden