Immuuntherapie tegen kanker maakt belofte waar

Een arts bekijkt rontgenfoto op afwijkingen bij het landelijk referentiecentrum borstkanker. Beeld Hollandse Hoogte / Flip Franssen

Immuuntherapie tegen kanker, al jaren aan de top van de medische beloften, begint in de kliniek de verwachtingen waar te maken. Een wondermiddel is het zeker niet, de bijwerking zijn ernstig en de prijs is astronomisch, maar er worden nu opmerkelijke resultaten gepubliceerd.

Het jaarcongres van de Amerikaanse vereniging van hematologen, dit weekend in Atlanta, liep - nog meer dan voorgaande jaren - over van goed nieuws over immuuntherapie, en niet geheel toevallig ook de wetenschappelijke bladen, waaronder het gezaghebbende New Engeland Journal of Medicine

Het belangrijkste bericht komt uit een grootscheeps klinisch onderzoek in 27 klinieken verspreid over de wereld, waarin immuuntherapie werd toegepast bij  patiënten met lymfeklierkanker (non-Hodgkin's lymfoma om precies te zijn), bij wie na eerdere behandeling met chemotherapie de kanker was teruggekeerd. Immuuntherapie deed bij een derde van de patiënten de kanker geheel verdwijnen en bij 6 procent gedeeltelijk. En dat was na meer dan een jaar nog steeds het geval. In een tweede klinische studie die vandaag wordt gepubliceerd, worden minder spectaculaire, maar bemoedigende resultaten gemeld met immuuntherapie tegen multipel myeloom, een kanker in het beenmerg.

Eigen afweer

Het idee achter immuuntherapie is, zoals het woord al zegt, het inzetten van de eigen afweer van het lichaam tegen kwaadaardige cellen. Er wordt gebruik gemaakt van T-cellen, de bulldozers van de afweer. Die T-cellen herkennen de kanker niet vanzelf als vijand van het lichaam. Dat moet die T-cellen worden geleerd. In deze immuuntherapie worden T-cellen bij de patiënt afgenomen en buiten het lichaam genetisch geherprogrammeerd, waardoor ze aanslaan in contact met kankercellen, en die gaan opruimen.

Bijwerkingen en kosten

De techniek is inmiddels zo ver ontwikkeld, dat iedere geherprogrammeerde T-cel die in het lichaam wordt teruggebracht, zich daar tienduizend keer kan vermenigvuldigen. En de T-cellen blijven ook jaren werkzaam. Dat is het goede nieuws. Het slechte nieuws is dat deze immuuntherapie zware bijwerkingen kan hebben. 

Door de T-cellen die in het lichaam worden teruggebracht kan de productie van cytokine op hol slaan, een stof die in normale concentraties belangrijk is in de afweer, maar in grote hoeveelheden het eigen lichaam ten gronde richt. Patiënten krijgen griepachtige verschijnselen, die zo ernstig kunnen zijn dat de dood erop volgt. In de nu gepubliceerde klinische proeven is dat niet gebeurd en konden de bijwerkingen worden behandeld. Maar die bijwerkingen deden zich wel bij de meerderheid van de patiënten voor. Ook aantasting van zenuwstelsel en hersenen is een risico bij immuuntherapie.

Tweede nadeel is de prijs. Deze behandelingen met immuuntherapie kosten per patiënt vele honderdduizenden euro's. De eerste onderneming die de nu geteste immuuntherapie op de markt bracht was het Zwitserse Novartis. Diens therapie, Kymriah gedoopt, werd in augustus dit jaar door de Amerikaanse toezichthouder toegelaten tot de markt. Novartis, die de methode vijf jaar geleden voor 20 miljoen euro kocht van de onderzoeker die hem had ontwikkeld, ziet daarmee een miljardmarkt opengaan. Een concurrerende therapie werd ontwikkeld door de kleine Amerikaanse specialist Kite Pharma. Dat bedrijf werd drie maanden geleden overgenomen door farmagigant Gilead voor een bedrag van 12 miljard dollar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden