Immigratie verdeelt Zweden

Rechtse partij die zich tegen vluchtelingen keert, kan morgen flink winnen bij verkiezingen

De Zweden gaan morgen naar de stembus. Het ziet ernaar uit dat het anders zo stabiele politieke Zweedse landschap flink door elkaar wordt geschud. De hamvraag: hoe gaat de anti-immigratiepartij het doen?

Voor de eerste keer ooit in Zweden was immigratie het dominerende verkiezingsthema. Het leidde tot emotionele debatten in het hele land. Volgens de peilingen verdubbelt de anti-immigratiepartij ZwedenDemocraten haar zetels en wordt ze mogelijk de derde partij van het land.

Al ver vóór de verkiezingen hebben premier Fredrik Reinfeldt (liberaal-conservatieven) en de sociaal-democratische leider Stefan Löfven verklaard dat ze geen regering willen vormen die van de gedoogsteun van ZwedenDemocraten afhankelijk is.

De controversiële partij is ontstaan in extreem-rechtse kringen. Vorige week nog werd een partijlid met een hakenkruis om de arm gefotografeerd. Partijleider Jimmy Åkesson doet er alles aan om het neo-nazistische luchtje van zich af te schudden en gooide de betrokken persoon meteen de partij uit. Telkens als Åkesson toespraken houdt, leidt dit tot protesten. Soms luidruchtige protesten, maar vaak ook stille: toehoorders die minutenlang zwijgend hun middelvinger omhoog houden.

"Immigratie gaat geld kosten en misschien hebben we dan geen geld voor andere dingen. Maar dit zijn echte mensen die vluchten voor hun leven. Wij moeten onze harten openen voor de wereld", verklaarde premier Fredrik Reinfeldt onlangs.

Zweden geeft alle Syrische vluchtelingen een permanente verblijfsvergunning. Volgens de laatste prognose komen er dit jaar 80.000 vluchtelingen naar Zweden (1.538 per week). In april lag de prognose nog op 61.000. Andere vluchtelingen komen vooral uit Somalië, Eritrea en Afghanistan. Ter vergelijking: Nederland verleende dit jaar twee- tot drieduizend Syriërs asiel.

De Zweedse immigratie-autoriteiten werken onder hoge druk om de asielaanvragen te behandelen en de vluchtelingen onder te brengen. Maar sommige gemeenten weigeren nog meer vluchtelingen op te nemen.

Zweden heeft een lange traditie van zogeheten blokpolitiek. De partijen hebben zich verenigd in twee blokken, het centrumrechtse blok en het rood-groene blok. De partijen van het blok dat de meerderheid behaalt, vormt de regeringscoalitie. De Zweden zijn dan ook gewend aan snelle formaties. Jarenlang waren de sociaal-democraten onbetwist aan de macht in Zweden. Tussen 1932 en 2006 regeerden zij vrijwel onafgebroken.

"Dit keer ziet het ernaar uit dat het parlement meer gefragmentariseerd zal zijn, dat wil zeggen dat de zetels over meer partijen worden verdeeld", aldus Henrik Oscarsson, hoogleraar politicologie van de universiteit van Göteborg.

In de peilingen lag het rood-groene blok riant voor de laatste maanden. Het leek op een overwinning af te stevenen. Maar de laatste dagen loopt het centrumrechtse blok in. Nu belooft het een nek-aan-nek race te worden.

Partijleider Löfven van de sociaaldemocraten heeft aangegeven dat hij graag wil samenwerken met een van de kleine centrumpartijen die nu tot het blok van Reinfeldt behoren. Maar voor het eerst sinds lang is ook onduidelijk hoeveel partijen in de Zweedse Riksdag komen. Van het centrumrechtse blok is de Centrumpartij lange tijd onder de kiesdrempel gebleven. De christen-democraten liggen momenteel onder de kiesdrempel. Van het rood-groene blok gaat de Milieupartij vooruit. Waarschijnlijk haalt de links-feministische Partij dit keer de kiesdrempel.

Feministen of racisten?

De Zweedse feministische Partij, Feministiskt Initiativ (afgekort tot F!) streeft naar een grotere gelijkheid tussen man en vrouw. Van de eerste twintig partijleden op de kieslijst zijn zestien vrouw. De partij telt vooral leden onder hoogopgeleide stedelingen - één op de vier leden is man. Bekende Zweden als Benny Andersson van Abba en Cardigan-zangeres Nina Persson steunen F!, een partij die zich profileert als grote tegenstander van de nationalistische ZwedenDemocraten met de verkiezingsslogan 'Racisten eruit, feministen erin!'

F!'s succes is te danken aan het Tupperware-concept, waarbij de politieke boodschap wordt verspreid op homeparties. Partijleidster Gudrun Schyman (66), de vroegere partijleidster van de socialistische Vänsterpartiet, deed de afgelopen tijd vier homeparties per dag. F! behaalde eerder dit jaar een zetel in het Europees Parlement.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden