IMF: Steun huiseigenaren in nood

Nog altijd hoge hypotheekschulden baren fonds zorgen. Advies: laat ouderen jongeren financieel steunen.

Een koophuis binnenlopen en na een vluchtige blik boven de vraagprijs bieden. Het gebeurde in 2014, ruim vijf jaar na het begin van de vrije val van de huizenmarkt. Maar dit beeld staat niet model voor 2015. Natuurlijk, in gewilde wijken in Amsterdam zullen de kopers ook dit jaar in de rij staan voor een appartement. In de rest van Nederland zal het er rustiger aan toe gaan.

Gemiddeld steeg de prijs van een koopwoning ongeveer 1 procent afgelopen jaar. Het aantal verkochte woningen is duidelijk toegenomen. Het valt niet te verwachten dat die opgaande lijnen spectaculair verder omhoog gaan. Belangrijke reden daarvoor is dat huizenkopers opnieuw minder kunnen lenen in 2015 (zie box). Dat is het gevolg van eerder ingezet kabinetsbeleid om Nederland af te helpen van het twijfelachtige predikaat 'kampioen hypotheekschulden'.

Aangezien de huizenprijzen in Nederland sterk samenhangen met wat mensen maximaal kunnen lenen, ligt een matige prijsontwikkeling voor de hand. Weliswaar verkeert de hypotheekrente in een historisch dal. Maar die kan niet in z'n eentje zorgen voor flink hogere huizenprijzen. Dat is ook helemaal niet erg. Gemiddeld hebben mensen die een huis willen kopen, momenteel ruime keus. Het aanbod is groot. Afgezien van sommige populaire, Randstedelijke wijken kunnen potentiële kopers rustig hier en daar gaan kijken, niet opgejaagd door gehaaste makelaars.

Het is op zichzelf verstandig beleid om burgers minder te verleiden hoge schulden aan te gaan. De Nederlandse huizenzeepbel is immers een belangrijke oorzaak van de recessies afgelopen jaren. Vergeleken met andere Europese landen is de consumptie in Nederland harder onderuit gegaan. Dat heeft alles te maken met die hoge schuldenlast. Meer dan een miljoen woningbezitters staan inmiddels 'onder water', hun hypotheek is hoger dan de waarde van het huis. Dat lot moet de nieuwe generatie huizenkopers zoveel mogelijk bespaard worden.

Volgens sommigen zou dat verstandige beleid nog wel wat meer vaart mogen krijgen. De maximale hypotheek ten opzichte van de waarde van de woning daalt nu ieder jaar 1 procent naar 100 procent in 2018. Wat daarna gebeurt is nog onduidelijk. Niet goed, vindt het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Nu al moet de regering pal staan om het percentage vlot omlaag te brengen naar 80 procent. Het fonds publiceerde onlangs een rapport over Nederland, een soort periodieke gezondheidscheck. Probleem nummer één: de hoge schulden van huishoudens.

Ook De Nederlandsche Bank (DNB) denkt dat het beleid om hoge schulden te ontmoedigen rapper kan. Nu daalt de maximale hypotheekrente-aftrek ieder jaar met 0,5 procent, naar 38 procent in 2041. Dat kan daadkrachtiger, liet centrale bankier Klaas Knot onlangs weten.

Want hoe hoger de aftrek, des te sterker blijft de prikkel om schulden aan te gaan of niet af te lossen.

Reuze wijs allemaal, wat het IMF en DNB willen, maar intussen zitten wel meer dan een miljoen huiseigenaren met potentiële gebakken peren. Als zij willen verhuizen, houden ze een restschuld over die in veel gevallen niet te financieren is. Die groep, de 'doorstromers', vormen een dam in de huizenmarkt.

Die moet je niet aan hun lot overlaten, adviseert het IMF. Eén manier om ze te helpen is geld overhevelen van oud, met lagere schulden, naar jong, met hogere leningen. De verruimde schenkingsregeling deed dat, maar is, helaas in de ogen van het IMF, al weer teruggedraaid. Er is veel gebruik van gemaakt. Minister Dijsselbloem van financiën had gerekend op 20.000 mensen, in september stond de teller al op 50.000. Definitieve cijfers zijn nog niet bekend.

Er is meer denkbaar om de jongere generatie te ontlasten, stelt het IMF. Een langere looptijd voor de hypotheek toestaan, bijvoorbeeld, en lagere pensioenpremies voor jongeren om hun maandbudget te ontlasten. Daarnaast zouden banken scheutiger moeten zijn met opnieuw onderhandelen over de hypotheekvoorwaarden bij een hoge schuld. De overheid of de 'supervisors', lees: De Nederlandsche Bank, zouden banken daartoe moeten aanzetten. De markt lost dit niet vanzelf op.

Gedwongen verkoop van een huis komt, ondanks de onderwaterproblemen, nog altijd weinig voor, constateert het IMF. Dat lijkt goed nieuws maar komt ook doordat de regels streng zijn en er in Nederland een groot taboe ligt op 'persoonlijk failliet gaan', oftewel je hypotheek niet meer kunnen aflossen. Soepeler beleid is hier op zijn plaats, zegt het fonds.

De koophuizenmarkt heeft zich hersteld in 2014, na het diepe dal in 2013. Maar er blijkt nog een hoop werk aan de winkel.

Maximale lening op verschillende manieren aangepakt

Verschillende maatregelen verlagen de maximale lening op een huis per 1 januari.

De maximale hypotheek daalt van 104 naar 103 procent van de waarde van de woning

Het budgetinstituut Nibud heeft de maximale lening ten opzichte van het inkomen voor 2015 verlaagd omdat het besteedbaar inkomen daalt. De normen van het Nibud zijn maatgevend voor financiers.

De hoogste aftrek voor de hypotheekrente gaat omlaag van 51,5 naar 51 procent. Alleen de hogere inkomens hebben hier last van.

Het rijk heeft in 2015 geen geld meer gereserveerd om de startersleningen van gemeenten te ondersteunen. Als die pot leeg is zullen vermoedelijk minder gemeenten zo'n voordelige lening aanbieden.

De bovengrens voor de Nationale Hypotheek Garantie (NHG) gaat naar beneden van 265.000 naar 245.000 euro. De NHG biedt, onder strenge voorwaarden, garantie voor problematische hypotheekschulden.

De verruiming van de schenkingsregeling is per 1 januari vervallen. Sinds oktober 2013 was het mogelijk 100.000 euro eenmalig belastingvrij te schenken aan iemand voor de aankoop van een huis of aflossing van hypotheekschuld. Nu geldt weer de oude grens van ruim 52.000 euro, en alleen voor kinderen onder de 40 jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden