Imams als wapen tegen radicalisme

De imamopleiding van Rabat richt zich op 'tolerantie, dialoog en acceptatie'. Sinds de aanslagen in Casablanca in 2003 is er voor imams veel veranderd in Marokko. Beeld Sjoukje Rietbroek

Marokko wil het moslim-extremisme keren door imams op te leiden in de gematigde traditie. 780 leerlingen uit 7 landen studeren in Rabat.

De zon weerkaatst fel op de witte muren van de gloednieuwe imamschool in Rabat, het Mohammed VI-instituut. Koning Mohammed VI opende drie maanden geleden de deuren van dit instituut waar imams uit binnen- en buitenland worden opgeleid. Ook Nederland heeft interesse.

Acht maanden nam het in beslag om het gebouw uit de grond te stampen. Het resultaat is verbluffend: een aaneenschakeling van witte gebouwen rondom drie zonnige binnenplaatsen. Op een daarvan klatert een fontein. Grote houten deuren geven toegang tot de ontvangstruimte. Aan het plafond hangt een reusachtige kroonluchter en kleurrijke mozaïeken sieren de vloeren, muren en pilaren. "Die zijn met de hand ingelegd," vertelt directeur Abdessalam Lazaar trots. Het hele bouwwerk ademt Andalusische grandeur uit.

Sterk wapen
Er is Marokko veel aan dit instituut gelegen. Het land ziet zichzelf als voorbeeld voor een open, gematigde islam en wil die graag overbrengen op andere landen in Afrika en Europa. Deze vorm van islam is volgens Marokko namelijk een sterk wapen in de strijd tegen radicalisering. Hoewel zaken als homoseksualiteit en afvalligheid nog steeds niet worden geaccepteerd en in Marokko zelfs tot strafvervolging kunnen leiden, is tolerantie de algemene boodschap, in tegenstelling tot extremistische groeperingen als IS.

"Onze traditie predikt tolerantie en verdraagzaamheid", zegt Lazaar. Marokkaanse moslims volgen de school van de Maliki. Die baseert zich in eerste instantie op de Koran en overleveringen, maar ook op gewoonterecht en is daardoor aan veranderingen onderhevig. En dat is belangrijk, vindt Lazaar. "We leven in een wereld van mensen met verschillende achtergronden, zowel religieus als cultureel", zegt de directeur. "Dat vraagt om tolerantie, dialoog en acceptatie van alle partijen. Wij gaan in onze lessen terug naar de kern van de islam die precies dat promoot en geven de imams mee dat de wetten van het land waarin zij werken leidend zijn."

Elektricien of naaister
We passeren een halfvolle collegezaal waar donkere mannen aandachtig luisteren naar hun docent. Vrijwel iedereen, ook de leerkracht, draagt een traditionele djellaba. De studenten zijn imams uit Mali die in het tweede en daarmee laatste jaar van hun opleiding zitten. Het is de eerste van de vijf groepen van honderd imams die door Mali naar Marokko worden gestuurd. Ieder jaar een nieuwe groep.

Mamadou Issa Coulibali is afgevaardigde van de Malinese regering en neemt in Rabat de honneurs waar. "Vijfennegentig procent van de bevolking in Mali is moslim, maar ze zijn verdeeld in verschillende stromingen en leerscholen, wat leidt tot veel conflicten en terrorisme", zegt hij. "Hier in Marokko vind je geen conflicten, maar eenheid. Daarom wil president Ibrahim Boubacar Keïta het Marokkaanse systeem in onze moskeeën implementeren."

De studenten die naar Marokko komen, hebben uiteenlopende achtergronden. Voor ze aan de opleiding beginnen, ondertekenen ze een verklaring waarin staat dat ze de Malikitische school volgen en de wetten van Marokko respecteren. Op dit moment onderwijst het instituut 780 leerlingen uit zeven verschillende landen, waaronder Frankrijk, Tunesië, Ivoorkust en Marokko. Buitenlandse studenten die de opleiding volgen, wonen op de campus. Ze delen een kamer met maximaal drie personen en eten in een van de twee kantines.

Naast de lessen over de religie, geschiedenis, diversiteit en communicatie, leren ze een praktisch vak. Bijvoorbeeld dat van elektricien voor mannen of naaister voor vrouwen. In veel Afrikaanse landen verdient de imam onvoldoende om van rond te komen.

Terrorismewet
De kosten van de opleiding zijn voor Marokko. Na de bomaanslagen in Casablanca in 2003, waarbij 33 burgers de dood vonden, plus 12 zelfmoordterroristen, bond het land de strijd aan met radicalisering. Extremisten werden opgepakt en er kwam een nieuwe terrorismewet. Maar ook voor imams veranderde er veel. Tijdens hun opleiding wordt nu meer dan ooit gefocust op de theologie, de kern van de islam, en leren ze hoe ze die kunnen overbrengen op hun toehoorders. Regelmatig ondergaan ze een herkwalificatie en er worden trainingen en workshops georganiseerd om de kennis op peil te houden. Vorig jaar werd een wet aangenomen die het Marokkaanse imams verbiedt om over politiek te preken.

De Arabische Lente, de onrust die die teweegbracht in de Arabische wereld en de toenemende terrorismedreiging waren voor Marokko aanleiding om de imam-als-terreurbestrijder buiten de eigen grenzen te promoten. En met succes. Behalve Afrikaanse landen, vinden nu ook steeds meer Europese landen hun weg naar het instituut. Terwijl Nederland en België interesse tonen, heeft de Franse Union des Mosquées al vijftig imams naar Rabat gestuurd.

"In Frankrijk zitten we tussen twee vuren. De rechtse politiek aan de ene kant, de radicale islam aan de andere", zegt voorzitter van de unie Mohammed Mraizika. "We vechten tegen extremisten en tegen een ideologie die door mensen wordt overgenomen." Hij doelt hier op de ideologie van IS, waarin iedereen die er andere ideeën op nahoudt als 'kufar', ongelovige, wordt bestempeld en om die reden mag worden gedood. "De islam draait om vreedzaamheid en accepteert iedereen als mens. Ook niet-moslims. Iemand die op welke manier dan ook geweld predikt, is radicaal en mag zichzelf geen imam noemen."

Luisteren
Mraiziki realiseert zich dat het moeilijk is om radicaliserende jongeren te bereiken. Zij blijven weg uit de moskee en halen hun informatie van het internet. Een imam moet daarom meer zijn dan alleen een prediker, zegt hij. "De imam moet de wijk in. Luisteren naar de mensen en vooral naar de jongeren."

Taal is een onmisbaar middel, vinden zowel Mraiziki als directeur Lazaar. "De imams moeten de cultuur goed begrijpen, de wetten van het land, maar bovenal moeten ze weten wat er speelt in de samenleving", zegt Lazaar. "En luisteren naar moslims én niet-moslims. Hoe kun je een dialoog aangaan als je de ander niet begrijpt?" De directeur vindt het van het grootste belang dat de imams die naar zijn school worden gestuurd, de taal van hun thuisland goed beheersen. "Als Allah dat had gewild, had hij ons allemaal hetzelfde geschapen", glimlacht Lazaar, "maar dat heeft hij niet gedaan. Het is aan ons om elkaar te accepteren en te leren om in harmonie samen te leven."

Ook vrouwelijke predikers opgeleid

De imamschool Mohammed VI biedt niet alleen ruimte aan mannen, maar leidt ook vrouwelijke predikers op. De rol van de vrouw wordt steeds belangrijker in de strijd tegen terrorisme. Onderdeel van de nieuwe Marokkaanse strategie na de aanslagen in Casablanca was het opleiden van vrouwen tot predikers. Zij vervullen nu een belangrijke rol binnen de moskeeën.

Yossra Baccar en Samia Lamin komen uit Tunesië waar zij al enkele jaren werken als vrouwelijke predikers. "We geven cursussen, niet alleen in de moskee maar ook in ziekenhuizen en vrouwengevangenissen", vertelt Baccar. In die cursussen leren vrouwen onder andere wat hun rechten zijn. "In tegenstelling tot wat veel mensen denken, geeft de islam veel macht aan de vrouw."

Vaker dan mannen brengen vrouwen hun dagen thuis door. Die worden bereikt met radio- en televisieprogramma's - een belangrijk middel in de terrorismebestrijding. Via deze programma's leren de vrouwen ook hun kinderen goed te monitoren. Steeds vaker roepen moeders de hulp in van Baccar en Lamin als een van hun kinderen dreigt te ontsporen.

"Moeders zijn de eersten die veranderingen in hun kind zien, maar vaak weten ze niet wat ze ermee aan moeten", zegt Lamin. "Wij kunnen ze daarbij helpen. Dat zij ons vaker weten te vinden is voor ons bewijs dat ons werk daadwerkelijk bijdraagt aan positieve verandering."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden