Imamopleiding / Het imagoprobleem van de imam

Nederland roept om een imam opleiding. De nieuwe lichting imams moet op een vooral liberale manier de islam prediken. Maar het werk betaalt weinig en imams hebben een slechte rechtspositie. Animo is er onder jongeren nauwelijks.

Na de uitspraken van El Moumni en de 'Nova'-uitzending over radicale preken in moskeeën is het imago van de imam niet goed'', zegt Fadua Azrar, projectmedewerker jeugdzorg bij Forum, het instituut voor multiculturele ontwikkeling. ,,En dat is zwak uitgedrukt.'' Animo om imam te worden? ,,Nee, die is er nauwelijks'', zegt Haci Karacaer van de Turkse moslimorganisatie Milli Görüs. ,,Imams hebben een slechte rechtspositie, ze leven geïsoleerd en ze sluiten niet aan bij de werkelijkheid.''

Antiwesterse preken in de moskee en de moeizame integratie maken de roep om een Nederlandse imamopleiding groot. Een Nederlandse -lees: enigszins liberale- imam zou een brug kunnen slaan tussen de culturen. Dat zou beter zijn dan de conservatieve import imams uit Turkije, Egypte en Marokko die donderpreken over het heilloze Westen over de luisteraars uitstorten.

Behalve dat het werk slecht betaalt, maken ook de hoge verwachtingen van een nieuwe 'Hollandse' imam de jeugd huiverig. Een Nederlandse imam zou welbespraakt dé standpunten van de islam aan zowel de eigen gelovigen als de onwetende buitenstaanders kunnen uitleggen. Aan een student vroeg Azrar of hij geen imamopleiding wilde volgen. ,,'Ja, zei hij, maar hoe moet ik dat doen met al die verschillende groepen moslims? Ieder heeft zijn eigen islam.' Dat is een heel zwaarwegend argument om geen imam te willen worden.''

Van de honderd studenten van de Islamitische Universiteit Europa zullen maar enkelen als imam in de moskee werken, verwacht stichtingsvoorzitter J. Meuleman. Op de Islamitische Universiteit in Rotterdam zitten 247 studenten. Van weinig jongeren is bekend dat ze imam willen worden.

,,Het is eenvoudiger om in een islamitisch land imam te zijn dan hier'', zegt Azrar. Als imam word je regelmatig onder vuur genomen, zo ontdekte 'imam' Haselhoeff en dat weten jonge theologiestudenten ook. ,,Hier is de grondwet niet hetzelfde als de islamitische wet. Het loopt spaak als je het hebt over de positie van de vrouw, of je haar wel of niet mag slaan.''

De islam verkeert in een intellectuele crisis, schrijft cultureel antropoloog Kadir Canatan in Contrast, weekblad over de multiculturele samenleving. ,,Voor hen (de jonge generatie) is de vraag hoe moslims een eigen, hedendaagse stroming van de islam kunnen ontwikkelen een wezenlijk probleem.'' De jongeren nemen geen genoegen met de interpretaties van de traditionele korangeleerden, terwijl ze ook ,,geen vertrouwen hebben in de modernistische interpretaties van seculiere intellectuelen die onvoldoende verstand zouden hebben van de islamitische bronnen''.

Een hoogopgeleide, Nederlandstalige imam kan de oplossing zijn, vindt Mohammed El Kadir, voorzitter van een Marokkaanse studentenvereniging in Den Haag. ,,De jeugd wil iets anders in de moskee horen. Als er bijvoorbeeld alleen al in het Nederlands gesproken wordt, dan is de islam veel beter uit te leggen.''

Een officieel erkende vaderlandse -en brede- imamopleiding is er nog steeds niet. Jarenlang werden beloftes gedaan, afspraken gemaakt. Het laatste initiatief kwam eind vorig jaar van minister Van Boxtel. Het Contactorgaan Moslims en de Overheid (CMO), waaronder tachtig procent van de moslims in Nederland vallen, gaat vanaf september de oprichting van een Nederlandse imamopleiding bevorderen.

Mochten jongeren zich als imam willen bezighouden met een 'nieuwe hedendaagse islamitische stroming', dan is het nog niet zeker dat ze werkzaam kunnen zijn in een moskee. De hoge eisen vormen een struikelblok. Zo moet volgens veel moslims een imam alle hoofdstukken uit de Koran uit zijn hoofd kennen én de bijhorende interpretaties.

,,Toen ik twaalf was heeft mijn vader me naar het imamlyceum in Turkije gebracht'', zegt Cevdet Keskin van de Islamitische Stichting Nederland. ,,Daar heb ik zeven jaar een opleiding gevolgd. Daarna kwam vijf jaar studie aan de theologische faculteit. Pas daarna kon ik me officieel imam noemen.''

De leeftijd van aspirant-imams ziet hij als struikelblok voor de Nederlandse imamopleiding. ,,Ik heb dit beroep niet honderd procent zelf gekozen, dat deden mijn ouders. Hier kiezen jongeren pas een beroep als ze zestien of achttien jaar zijn. Wil je imam worden, dan moet je dat heel vroeg beslissen. En dat kan een kind niet.''

De stichting heeft geen belangstelling voor een opleiding in Nederland. Hun imams blijven ze gewoon uit Turkije halen. Keskin kent ook niemand die imam wil worden. ,,Wij sturen jongeren niet naar Turkije.''

Sommige jongens kennen de Koran wel uit hun hoofd, zegt Marouk Aulad Abdellah, voormalig imam in de Amsterdamse moskee El-Kebir. ,,Dan zijn ze dertien of veertien jaar. Maar de uitleg kennen ze weer niet.''

De Stichting Moskee El Islam in Den Haag trekt veel jonge moslims. Maar ook daar zijn geen hooggespannen verwachtingen omtrent een eigen lichting imams. ,,Dat kan niet, die capaciteit hebben ze niet'', zegt voorzitter A. Belhaj. ,,Je moet de Koran uit het hoofd kennen en ook de klassieke Arabische taal kennen.''

Moeten de eisen dan niet aangepast worden aan de Nederlandse situatie? ,,Misschien is het mogelijk om de helft van de koran uit je hoofd te kennen'', zegt Belhaj. ,,Maar daar ga ik niet over. De hele Koran kennen is mogelijk in een Arabisch islamitisch land. Daar zijn ook genoeg koranscholen. In Nederland is dat onmogelijk.''

Het zijn heel zware eisen, zegt ook Azrar. ,,Ik vind het belangrijker dat iemand interpreteert en hoe hij preekt dan dat hij alle hoofdstukken uit zijn hoofd kent. Een studie zou kunnen inzetten op de inhoud. Zodat studenten bewust zijn van de eigen interpretaties en de letterlijke interpretatie in de context van de tijd.'' Daardoor zouden uitspraken over het slaan van vrouwen ook veel genuanceerder overkomen, meent Azrar.

Meuleman van de Islamitische Universiteit Europa denkt dat het vijf tot tien jaar zal duren voordat de opvattingen over wat een imam moet kunnen, veranderen. ,,In het begin moet je rekening houden met de traditie van de oudere generatie.''

Haci Karacaer vindt dat het takenpakket van de imam moet veranderen, om meer jongeren voor de functie te vinden. Zijn organisatie, Milli Görüs, heeft zelfs twintig vrouwelijke imams, de meesten wel opgeleid in Turkije. Ze houden vooral lezingen en preken.

,,We willen iemand die meer is dan imam, die zich wetenschappelijk met theologie gaat bezighouden.'' Een ontwikkeld mens, zegt hij. ,,Vroeger waren de imams academisch opgeleid en hadden ze wiskunde, geneeskunde of astronomie gestudeerd. Nu zijn het vaak mensen die alleen maar kunnen voorgaan.''

Het liefst wil hij mensen die theologie op academisch niveau hebben gevolgd. ,,En het is best mogelijk dat de imam overdag ander werk heeft en vrijdagmiddag de preek houdt.'' Voor deze categorie imams is het uit het hoofd leren van de Koran niet noodzakelijk, vindt Karacaer. En voorgaan in de moskee kunnen anderen ook. ,,Binnen een maand kunnen wij zelfs jou het voorgaan leren. Technisch gezien dan.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden