Illegale weg snijdt Surinaams subsidiewoud af van zijn bron

Nederland stak 3 miljoen euro in de bescherming van het Surinaamse natuurpark Peperpot. Nadat een deel werd doorverkocht, dreigen de dieren er geïsoleerd te raken.

Het natuurpark Peperpot, zevenhonderd hectare groot en amper vijf kilometer van Paramaribo gelegen, is vooral voor vogelspotters een waar paradijs. Wie de drukte van de Surinaamse hoofdstad achter zich laat, kan zich nog geen twintig minuten later vergapen aan de driehonderd verschillende vogelsoorten die er leven, waaronder de enkel in Suriname te bezichtigen Guyanadwergspecht.

Alleen: voor hoelang nog? In maart 2014 stond Trouw er al oog in oog met stropers, vlak nadat bekend was geworden dat het park 2,4 miljoen euro steun zou ontvangen van de Nationale Postcode Loterij. Anderhalf jaar later is het park er nog slechter aan toe. Projectontwikkelaars hebben twee maanden geleden met bulderende graafmachines dwars door het beschermde natuurgebied een anderhalve kilometer lange weg aangelegd, en daarbij in totaal zes hectare natuurpark vernietigd.

"We hebben de ontbossing ontdekt toen we begin augustus voor veldwerk in Peperpot waren. We schrokken ons uiteraard een hoedje en hebben meteen de politie op de hoogte gebracht", vertelt Laurens Gomes, Country Representative Suriname van WWF Guianas. De wereldwijd actieve natuurbeschermingsorganisatie investeerde zelf al meer dan een half miljoen euro in Peperpot, geld dat de organisatie onder meer ontving van de Nederlandse ambassade in Paramaribo.

Gomes: "Kort na onze ontdekking hebben we vergaderd met de plaatselijke overheid. Daar bleek dat de weg is aangelegd door een bouwbedrijf dat vlak naast het natuurpark een nieuwe woonwijk aanlegt. Die ondernemer beschikt wonderbaarlijk genoeg over de eigendomspapieren van het stuk natuurgebied dat hij plat heeft gegooid. De grond van het park blijkt dus onterecht een tweede maal te zijn uitgegeven, wat natuurlijk in strijd is met de wet."

Dubieuze verkoop

Wie wil begrijpen hoe het kan dat een deel van het beschermde Peperpot in vreemde handen is gevallen, moet de geschiedenis van het gebied kennen. Het natuurpark maakt deel uit van een groter gebied langs de oever van de Surinamerivier, waar ten tijde van de slavernij koffie en cacao werden geteeld. Tot lang na de afschaffing van de slavernij in 1863 blijft men er aan landbouw doen, tot de plantage in 1996 finaal failliet gaat en al het personeel ontslagen wordt. De regering van Suriname stelt een jaar later een vereffenaar aan, de keuze valt op Michel Sjak-Shie. Niet toevallig is hij de broer van Paul Sjak-Shie, die op dat moment minister van Justitie is. De vereffenaar krijgt van de staat de opdracht nieuwe investeerders te zoeken voor de ter ziele gegane plantage, die intussen staatseigendom is geworden.

Het is Sjak-Shie die jaren later besluit 700 hectare van de oude plantage in te stellen als natuurpark. In 2009 wordt een Stichting Peperpot Natuur Bos opgericht, met als directeur Ilonka Sjak-Shie - zijn eigen dochter. Dankzij de via het Wereld Natuur Fonds (WWF) al gauw binnenlopende donaties komt er een wandelpad, populair onder toeristen. De plannen om er een groot educatiecentrum neer te poten, volgen snel daarna. De bouwwerkzaamheden kunnen beginnen nadat Peperpot begin vorig jaar een miljoenenschenking van de Nationale Postcode Loterij ontvangt; op 16 oktober werd de eerste fase van het centrum feestelijk geopend.

Toch klinkt de kritiek in Suriname op Michel Sjak-Shie gaandeweg steeds luider, het ene verhaal over corruptie en belangenverstrengeling volgt het andere op. De oppositie stelt in mei vorig jaar bijvoorbeeld Kamervragen wanneer blijkt dat de vereffenaar 360 hectare grond vlak naast natuurpark Peperpot aan een projectontwikkelaar heeft verkocht. Die betaalde daarvoor omgerekend amper 250.000 euro, een habbekrats voor zo'n enorme lap grond. De klapper volgt wanneer blijkt dat de verkochte grond dan nog voor een deel samenvalt met het beschermde natuurpark.

Hoe ongelooflijk het ook klinkt, dat betekent dus dat Michel Sjak-Shie eigenhandig een deel van het natuurpark van zijn dochter heeft verkocht aan derden. Parkdirecteur Ilonka Sjak-Shie wil enkel per e-mail reageren, haar verklaring laat ze vooraf screenen door een advocaat. "De enige logische verklaring is dat de heer Sjak-Shie de gronden vorig jaar inderdaad voor de tweede keer heeft afgestaan. Hij kan zich dat echter niet meer herinneren en zegt te zijn misleid door 'partijen' die misbruik hebben gemaakt van zijn slechte gezondheidstoestand en vergeetachtigheid", schrijft ze.

De hoop is nu gevestigd op de rechter, ook al duurt in Suriname zelfs een kort geding langer dan een jaar. "De gronden behoren sinds 2013 formeel aan de Stichting Peperpot Natuur Bos toe, dus de heer Sjak-Shie kon die vorig jaar niet meer uitgeven. We willen deze illegale aanslagen op het beschermd gebied voor eens en voor altijd aanpakken. Naast het lokale juristenteam wordt Peperpot daarvoor bijgestaan door internationale juristen en schade-experts", besluit Ilonka Sjak-Shie.

Heel experimenteel

Ondanks de dubieuze verkoop blijven de belangrijkste geldschieters hun steun uitspreken. "De Nederlandse ambassade in Paramaribo is over de vernielingen aan het natuurpark geïnformeerd. Ambassadepersoneel heeft daarop ook zelf poolshoogte genomen. We betreuren de beschadigingen en laten ons voortdurend op de hoogte houden van de laatste stand van zaken", reageert een woordvoerder van Lilianne Ploumen (PvdA), minister van Ontwikkelingssamenwerking.

Dat een deel van het natuurpark een tweede maal is verkocht, wisten ze op het ministerie niet. "Toch betreuren we onze schenkingen niet. De Nederlandse ambassade in Paramaribo heeft in totaal 300.000 euro bijgedragen aan de aanleg van een wandelpad en de bouw van een onderwijscentrum. Al die doelen zijn behaald. Beslissingen over toekomstige donaties zijn nu niet aan de orde", klinkt het.

De Nationale Postcode Loterij, met afstand de grootste donor, blijft het park eveneens trouw. "We blijven ervan overtuigd dat het een waardevol natuurgebied is dat blijvend bescherming verdient", reageert hoofd communicatie Martijn van Klaveren.

Ten slotte blijft ook WWF Guianas in Peperpot geloven. Gomes: "Peperpot ligt vlakbij Paramaribo, in een gebied dat zich razendsnel ontwikkelt. Het is heel experimenteel om in die buurt een natuurpark in te stellen. Het is veel makkelijker om in het zuiden van Suriname honderden hectare bos te beschermen dan vlakbij Paramaribo, dat spreekt voor zich. Al zullen projectontwikkelaars natuurlijk nooit welkom zijn."

Zorgwekkend

Niettemin zijn er deskundigen die zich zorgen maken, zoals de Guyanese bioloog Meshach Pierre. Hij was eerder dit jaar op Peperpot om een onderzoek te doen naar de vogels die er voorkomen, enkele maanden voordat een deel van het gebied werd ontbost voor de aanleg van de weg.

"Voor het voortbestaan van een plek als Peperpot is het cruciaal dat de dieren die er leven niet afgesloten raken van het achterliggende regenwoud. Gebeurt dat toch, dan kan de genetische diversiteit uit het natuurpark verdwijnen", legt hij uit. "Dat Peperpot nog steeds zo goed verbonden was met het regenwoud maakte het tot een bijzondere plek. Aangezien het vlakbij Paramaribo ligt, is het bovendien een geweldig visitekaartje voor heel Suriname. Door die ene weg dreigt het natuurpark alsnog geïsoleerd te raken van de achterliggende jungle, en dat is zonder meer zeer zorgwekkend."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden