Illegale handel in exotische dieren: lucratiever dan drugs

Tasjes van echt tijgervel zijn in beslaggenomen in Indonesië, en vernietigd, samen met een lading onbewerkte tijgervellen.Beeld Jefri Tarigan, Getty Images

De betere bescherming van bedreigde diersoorten heeft een keerzijde: hoe zeldzamer het dier, hoe hoger de prijs op de zwarte markt.

Bedreigde vogels, ivoor, kaviaar, levende krokodillen. Nederland staat op de twijfelachtige tweede plaats met het aantal in beslaggenomen bedreigde dieren- en plantensoorten. Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van het Europees Parlement. Dat komt overigens ook doordat Nederland zo alert is: van de politie tot aan het Openbaar Ministerie zitten er experts op dit type criminaliteit. Officier van Justitie Renske Mackor is een van die aanklagers.

Waarom is die specialisatie nodig?
"Je hebt voor dit soort zaken veel kennis, tijd en gelegenheid nodig. Het is zelfs essentieel voor ons werk. Heb je geen apart team, dan zal een lijk op straat altijd voorrang krijgen op bijvoorbeeld een langlopend vogelonderzoek. Daarnaast zien we door onze infrastructuur in Nederland veel van dit soort zaken. We zijn een transitland door Schiphol en de havens, ook voor illegale handel in dieren- en plantensoorten."

Wat zijn het voor officieren?
"Het zijn hele diverse mensen, maar allemaal zijn ze van de lange adem. Je moet gemotiveerd blijven in langlopende onderzoeken. Het krokodillenleren tasje op Schiphol, zo'n zaak is snel afgedaan. Maar ga je kijken naar de wereld achter dat tasje, of heb je te maken met een doos vol tasjes bedoeld voor de handel, dan zal je dieper moeten graven. Je moet legale handel goed kunnen onderscheiden van illegale handel, want die twee kunnen sterk verweven zijn. Dan moet je wel zin hebben om je vast te bijten in de materie, want alleen al de wetgeving is heel complex."

Renske MackorBeeld TR Beeld

Renske Mackor

Renske Mackor (42) is sinds 2005 milieuofficier van Justitie bij het Openbaar Ministerie. In 2010 was zij in die hoedanigheid één van de twee openbaar aanklagers in de strafzaak rondom het gifschip de Probo Koala. Daarvoor werkte zij als advocaat.

Heeft u een voorbeeld van zo'n zaak waar legaal en illegaal moeilijk uit elkaar te houden zijn?
"We zien dat veel bij vogelzaken. Bij handelaren komt het voor dat ze naast de gekweekte vogels ook een aantal vogels in de volière hebben die uit het wild zijn gevangen. Die fladderen dan tussen de vogels die je wel mag houden. Vaak kan je alleen aan de ring om de poot zien of het een witgewassen vogel is of dat hij echt in gevangenschap geboren is. Alleen al om dat te onderzoeken moet je ze stuk voor stuk vangen."

Hoe komt het dat die handel door elkaar heenloopt?
"Door de vraag. Er is veel vraag naar bijzondere vogels op dit moment. Hoe zeldzamer, hoe meer status en hoe duurder. Een volièrehouder die handelt doet dan eerder zijn best om aan die illegale vogels te komen."

Raakt dierenleed u nog steeds?
"We zien veel in ons werk. Dode vogels in een koffer die hun reis niet hebben overleefd of een lading schildpadjes met geplette schildjes, natuurlijk is dat zielig. Een tijd geleden hadden we een man op zitting die al eerder veroordeeld was voor de handel in wilde dieren. Die trok de deur van zijn dierenwinkel dicht en ging op vakantie. Zijn 140 dieren heeft hij dood laten gaan.

Beeld reuters

"Een andere man probeerde een stuk of vijftien kolibries van Suriname naar Nederland te smokkelen in een soort luier, die hij onder zijn broek aan had. Met stof omwikkeld, als een soort mummies , zaten ze in speciaal daarvoor genaaide vakjes voor zijn jeweetwel. Hij had ze tijdens de vlucht in een tasje gedaan zodat hij ze ieder uur suikerwater kon geven op de wc om ze in leven te houden. Toen hij het vliegtuig uit moest en langs de douane, stopte hij ze weer terug in zijn broek. Zo zijn ze ook aangetroffen.

"Maar ik wil benadrukken dat het in ons werk niet alleen gaat om de zielige beestjes. Ons onderzoek wordt daar vaak mee geassocieerd, maar in de zaken die wij doen gaat het vooral om keiharde milieucriminaliteit waarbij grof geld verdiend wordt. De regels zijn er niet voor niets, die zijn er om de biodiversiteit in stand te laten. Daarom pakken we de illegale handel aan. "

Wie zijn de kopers van die illegale handel?
"De vraag komt zowel uit Nederland uit het buitenland. Traditionele Chinese medicijnen bijvoorbeeld - waar beschermde planten en beesten in verwerkt zijn - komen hier binnen, maar worden verspreid over heel Europa en verder.

Tekst loopt door onder foto.

Beeld thinkstock

"De interne markt is vooral het stropen van paling, het vangen van vogels uit het wild en de handel in reptielen. En kaviaar. Er wordt meer kaviaar verhandeld dan er op de markt zou moeten zijn. En onlangs hadden we nog een man van Afrikaanse afkomst op zitting die een koelkastlade vol apenvlees had.

"Groot wild, dood of levend, zoals tijgers of leeuwen maar bijvoorbeeld ook slagtanden van olifanten, zien we weinig. Jachttrofeeën weer wel. Dan zie je in de haven van Rotterdam of op Schiphol een deel van een beest uit een doos komen. Dat kan overigens ook legaal geschoten wild zijn. Je moet dan weer die specifieke kennis hebben te herkennen wat wel en niet mag."

Is het big business?
"Daar ben ik van overtuigd. Kijk naar zo'n iconische soort als de neushoorn. Hoe zeldzamer ze worden, hoe hoger de prijs voor de traditionele medicijnen waar de hoorn in verwerkt is. Maar bijvoorbeeld ook vogels en kikkers die in gevangenschap niet te kweken zijn, zijn veel duurder dan dieren die wel te kweken zijn. Ook met het illegaal vangen van paling wordt geld verdiend. Dat maakt ook dat het soort crimineel waar je mee te maken hebt verschillend is."

Illegale handel in bedreigde soorten is verweven met de georganiseerde misdaad. Duiken de echt zware jongens ook bij u in de rechtszaal op?
"Ja, dat heb ik wel gezien. Ik denk dat het vaker zal gebeuren omdat sommige soorten zeldzamer worden, terwijl de vraag niet afneemt. Er is gewoon goed geld mee te verdienen. Je ziet dat bijvoorbeeld de hoorn van een neushoorn en de slagtanden van olifanten zo veel opbrengen dat criminelen die normaal bijvoorbeeld in de drugs zitten, ook in de handel in bedreigde soorten gaan, vermoedelijk omdat ze denken dat het lucratiever is en de pakkans kleiner.

"Ik denk ook dat we in Nederland meer zien door de gespecialiseerde opsporing. We hebben nu een beter beeld van hoe internationaal deze business is. We zien de handelsstromen beter en hebben meer zicht op welke factoren er invloed hebben op die handel. Je ziet dat de markt internationaler wordt door het internet en makkelijkere communicatievormen. Waar de zwakke plekken in de regelgeving zitten om dieren wit te wassen, dat wordt meer uitgewisseld dan vroeger."

Beeld thinkstock

Kan het OM mee met de inventiviteit van de crimineel? In andere woorden, is de wetgeving nog toereikend?
"Het mooie is dat er op het bezit en handel in de meest beschermde soorten een hoge gevangenisstraf staat: zes jaar. Dat maakt dat je zwaardere opsporingsmiddelen tot je beschikking hebt. We mogen bijvoorbeeld telefoons aftappen, dus we kunnen daar wel mee uit de voeten. Ingewikkelder zijn de zaken met soorten die ook legaal verhandeld worden.

Dan heb je een grote bewijslast om aan te tonen dat het om een illegaal dier gaat. Een zaak rond een in beslag genomen slagtand is in die zin overzichtelijker dan een zaak rond een vinkje, waar het veel lastiger is om te bewijzen dat het echt om een witgewassen vogel gaat. Dat blijft een uitdaging."

Nederland groot in dierenhandel

Het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Nederland zijn samen verantwoordelijk voor 70 procent van het totale aantal in beslagnames op verdenking van illegale handel in dieren en planten. Van 2007 tot 2014 werden er bijna 3700 van dit soort inbeslagnames gedaan in Nederland, op een totaal van 21.000 in de hele EU.

Dat zegt niet alleen iets over de rol die Nederland speelt als transporthub, maar ook over de opsporingscapaciteit. Als een van de weinige landen binnen de EU heeft Nederland speciaal opgeleide opsporingsambtenaren bij de politie en douane. Ook is het uitzonderlijk om gespecialiseerde openbaar aanklagers te hebben, in Nederland zijn dat er zo’n 25. Alleen Schotland en Zweden hebben naast Nederland officieren die zich speciaal met illegale dieren- en plantenhandel bezighouden.

Het Openbaar Ministerie heeft geen precieze cijfers, maar spreekt van honderden zaken per jaar. Het gaat om strafzaken tegen smokkelaars die tegen de lamp zijn gelopen, maar ook enkele grote zaken waarin de criminele organisatie erachter in kaart is gebracht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden