Illegaal films downloaden: zal het ooit stoppen?

Beeld Colourbox

De strijd rond illegaal downloaden van films en muziek blijft doorgaan. Vorige week werd opnieuw een rechtszaak aangekondigd. Want ondanks een inmiddels groot legaal online-aanbod is de piraterij niet gestopt.

Netflix, Videoland, NLziet, Spotify, iTunes, Apple Music: de diensten waar gebruikers legaal films en muziek kunnen vinden, zijn in Nederland als paddestoelen uit de grond geschoten. In de strijd tegen illegaal downloaden was de hoop lange tijd gevestigd op die platformen.

Als het eenvoudig zou zijn om voor films, muziek of series te betalen via een dienst waar je ook nog eens met een paar klikken een groot aanbod tot je beschikking hebt, dan zouden de huis-tuin- en keuken-downloaders heus wel stoppen met die piraterij.

Maar het downloaden bleef. Zo erg zelfs dat negen Nederlandse filmproducenten en distributeurs, verenigd in de Vereniging van Professionele Speelfilmondernemers, naar de rechter stappen. Ze vinden dat de overheid te laks omgaat met downloaden, dat sinds vorig jaar officieel verboden is, en daarom medeplichtig is aan diefstal.

75 procent minder
Hoewel vooral diensten waar de kijker per film kan betalen best omarmd worden door de producenten, lossen die zogenoemde video-on-demand-diensten niet alle problemen op. Netflix bijvoorbeeld, koopt het onbeperkt mogen vertonen van een film af. Maar dat kan de flinke daling van de inkomsten uit met name dvd-verkoop lang niet compenseren, zegt Klaas de Jong van Farmhouse Film, één van de producenten die naar de rechter stappen. "Zie je wat onze film 'Michiel de Ruyter' oplevert uit home-entertainment-inkomsten, dan ligt dat 75 procent lager dan wat een toptitel twee jaar geleden opbracht."

In de aanhoudende discussie over downloaden vliegen dergelijke cijfers altijd over tafel. Producenten komen met berekeningen hoeveel miljoenen zij verliezen door piraterij, terwijl voorstanders van de vrije online-deelcultuur met onderzoeken zwaaien waaruit blijkt dat mensen door downloaden meer in contact komen met kunst, waardoor zij er uiteindelijk ook meer aan zullen uitgeven.

Onenigheid is er ook over de vraag hoeveel er nou precies wordt gedownload. Onderzoeken genoeg, maar volledig zijn die vaak niet, wat producenten doet betogen dat het enkel 'het topje van de ijsberg is'. Voorstanders van downloaden constateren dat die onderzoeken vrijwel altijd in opdracht van de industrie worden gedaan - en hoe betrouwbaar is dat?

Beeld Colourbox

Informatie delen
Maar los van de cijfers is het eigenlijk veel interessanter om je af te vragen waarom downloaden zo 'normaal' is geworden. Natuurlijk: lang niet alles is via video-on-demand-diensten te zien. Bovendien lopen de platformen nogal eens achter: een nieuwe aflevering van een serie is dan wel al in Amerika te zien, maar hier nog niet. Frustrerend voor een fan, maar praat dat het illegaal downloaden van auteursrechtelijk materiaal goed?

Al lange tijd is er een beweging online die zich hardmaakt voor de vrijheid van het delen van informatie. Dat zit diep: delen is een recht, vinden zij. Vanuit die overtuiging werd in 2003 ook The Pirate Bay opgericht. Je zou het de moeder van de downloadsites kunnen noemen, omdat ze het delen van films of muziek voor veel mensen gangbaar maakten. Of zoals Peter Sunde, één van de oprichters, het zegt: "Ook als je nog nooit van The Pirate Bay hebt gehoord, heb je het waarschijnlijk weleens gebruikt."

De Scandinaviër, die afgelopen week in Nederland was vanwege de internationale technologieconferentie Border Sessions, belandde voor zijn rol in The Pirate Bay in de gevangenis. Nu, een jaar later, heeft hij niets meer met de site te maken. The Pirate Bay is in veel landen officieel geblokkeerd, maar - zo beweert Sunde - nog gewoon actief en onverminderd populair.

Betaalmodel
Dat vindt hij niet zozeer een goede zaak. "Ik ben er altijd voorstander van geweest dat The Pirate Bay bij zijn tiende verjaardag zou stoppen, zodat opvolgers een kans zouden krijgen. Er moet een betere manier komen om informatie en bestanden met elkaar te delen. Het internet biedt zoveel kansen."

Daarmee doelt Sunde ook op een betaalmodel. Want al ziet hij informatie delen als fundamenteel recht, hij vindt ook dat kunstenaars eraan moeten kunnen verdienen. Waar hij alleen niets mee opheeft, is de rol van grote partijen: de platenlabels en de producenten, maar ook bedrijven als Netflix en Spotify. "Die diensten bepalen wat er te zien is via hun platformen en waar ze hun geld aan uitgeven. Ondertussen klagen artiesten dat ze er weinig mee verdienen. Dat is niet goed voor de creativiteit."

Veel liever zou hij het kleinschaliger organiseren. Dat je via publieksfinanciering het geld voor een film verzamelt, bijvoorbeeld. Of dat je de muziek direct bij de band koopt. Zo ontwikkelde Sunde de dienst Flattr, waarmee je online kleine donaties kunt doen. "Ik zeg niet dat het de oplossing is, maar wel dat het één van de varianten kan zijn waarmee iedereen toegang heeft tot kunst en de kunstenaar eraan verdient."

Klaas de Jong van Farmhouse Film is minder optimistisch. Zolang er ook nog illegale mogelijkheden voorhanden zijn, zal een groot deel van de Nederlanders niet betalen voor films. Daarvoor is piraterij te gewoon geworden, vooral voor de generatie die niet anders weet dan dat het gedoogd wordt.

De enige oplossing die De Jong dan ook ziet voor het downloaden, is een harde aanpak. Ook van de thuisdownloader die maar heel af en toe een film van het internet plukt. "Het is precies hetzelfde als iets pikken in de Hema. Dan zeggen we toch ook niet: ach, als je het niet zo vaak doet, zien we het door de vingers. Het wordt tijd dat de overheid het downloadverbod gaat streng gaat handhaven."

Is downloaden nou verboden of niet?

De Nederlandse overheid worstelt al jaren met al die downloadende internetters. Tot voor kort was alleen uploaden - het online zetten van auteursrechtelijk materiaal - verboden. Downloaden werd gedoogd, vooral omdat de politiek wilde voorkomen dat de thuisdownloader die af en toe een film van het internet plukt, met grove claims van de filmindustrie te maken zou krijgen.

Om de industrie te compenseren, bestond er een zogenoemde thuiskopieheffing: een toeslag op bijvoorbeeld lege dvd's en iPods. Tot het Europees Hof van Justitie daar in april vorig jaar een streep doorheen zette. Downloaden is sindsdien illegaal. Maar over hoe dat verbod te handhaven, is nog veel onduidelijk.

Ondertussen lopen er al jaren rechtszaken, waar nu dus die van de Vereniging van Professionele Speelfilmondernemers bijkomt. Daarnaast is er de zaak over de vraag of internetproviders sites als The Pirate Bay moeten blokkeren of niet. Die vraag ligt inmiddels bij het Nederlandse gerechtshof. Maar ook daar komen ze er niet uit. Afgelopen vrijdag werd bekend dat het hof advies gaat vragen aan de Europese collega's. Een uitspraak zal nog even op zich laten wachten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden