Illegaal al strafbaar in ruim de helft van Europa

Groot verschil tussen wet en handhaving Strafmaatregelen zijn vrijwel nergens gelijk

Nederland gaat als het aan de regering ligt illegaal verblijf veel strenger aanpakken. Binnen Europa zijn die nieuwe regels lang niet de strengste. In heel Europa wordt nagedacht over wat precies mag, en wat het uithaalt.


Illegalen die vrezen binnenkort strafbaar te zijn, kunnen niet veel kanten uit. De lijst van lidstaten die zo'n bepaling in hun strafrecht kennen, is lang en breidt zich uit. België, Cyprus, Denemarken, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Litouwen, Luxemburg, Roemenië, Zweden en tot slot het Verenigd Koninkrijk hebben het in hun Wetboek van Strafrecht staan. In meer dan de helft van Europa ben je als ongedocumenteerde dus al strafbaar.


De strafmaatregelen verschillen. In het ene land riskeert iemand gevangenschap, ergens anders slechts een boete.


Maar er is een verschil tussen wet en handhaving. Volgens Michele LeVoy, directeur van het Platform voor internationale samenwerking over ongedocumenteerde migranten, Picum, is Italië op papier de strengste lidstaat, maar valt dit in de praktijk erg mee. Zij wijst daarentegen op Duitsland, waar onder andere ziekenhuispersoneel moet meewerken aan het rapporteren van illegalen aan de politie. "Het probleem zit in de verzekering. Ongedocumenteerden zijn niet verzekerd en onverzekerden moeten worden aangegeven bij de politie."


Een aangifteplicht zoals in Duitsland gaat in Nederland niet gelden. De regering benadrukt in de memorie van toelichting dat de wet bedoeld is om af te schrikken. Termen als 'signaalfunctie', 'preventieve werking', 'afschrikwekkende werking' komen in het stuk veelvuldig voor.


"We gaan niet op illegalen jagen, maar als we ze tegenkomen bij controles bij werkgevers of bij een verkeerscontrole worden ze wel beboet", legde Teeven uit.


Het Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt, Los, vreest voor de toekomst omdat intenties niet vastgelegd zijn in de wet. "Wat vandaag de gedachten en gevoelens zijn, kan morgen weer anders zijn. En dan kan de wet op die manier worden uitgevoerd", zegt een woordvoerder.


De strafbepalingen in de verschillende landen voldoen niet allemaal aan het Europees recht. Een brei aan richtlijnen en (recente) rechterlijke uitspraken maakt weten wat wel en niet mag als land er niet eenvoudig op.


Afgelopen december is in een Italiaanse zaak de uitspraak van het Europese Hof van Justitie gevraagd. Het Hof oordeelde dat het bestraffen van illegaal verblijf in ieder geval mag met een geldboete. In hechtenis nemen mag ook, maar dan alleen als de lidstaat kan garanderen dat de persoon wordt vrijgelaten zodra uitzetting mogelijk is. Vertrek gaat voor de straf.


Hoogleraar migratierecht aan de Vrije Universiteit Pieter Boeles twijfelt of het Nederlandse rechtssysteem hieraan kan voldoen. Een rechter kan volgens Boeles geen vonnis uitspreken met een 'als-clausule' waarbij een gevangenisstraf tussentijds per direct beëindigd wordt als uitzetting mogelijk blijkt. "Die knop heeft de rechter simpelweg niet. Nederland kan dus niks garanderen."


Het klinkt alsof het eenvoudig te regelen zou moeten zijn, een hechtenis op te schorten of beëindigen als uitzetting mogelijk is, maar volgens Boeles is het systeem er niet op ingesteld.


Daarnaast is de vraag of het doel van het nieuwe beleid, afschrikken, wel zal worden bereikt. Of dit gelukt is in de andere EU landen, lijkt een relevante vraag. Volgens Michele LeVoy van het platform Picum zijn de effecten moeilijk vast te stellen. "Er zijn geen exacte metingen, slechts ruwe schattingen van het aantal ongedocumenteerden. Zonder nulmeting is het effect op het aantal moeilijk vast te stellen."


Volgens haar is dit ook niet de echte reden van deze, naar haar mening, harde Europese lijn. "Het zijn maatregelen om de publieke opinie te beïnvloeden. Laten zien hoe streng ze zijn om het volk gerust te stellen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden