Interview

Ilja Leonard Pfeijffer: Ik had het idee dat ik zonder drank niet meer interessant was

Ilja Leonard Pfeijffer Beeld Martijn Gijsbertsen

In de interviewserie ‘Onverdoofd’ spreekt schrijver Erik Jan Harmens met bekende en minder bekende Nederlanders die net als hij hebben besloten zichzelf niet langer te bedwelmen. In deel twee ontmoet hij schrijver Ilja Leonard Pfeijffer. ‘Ik vind het een prettige gedachte dat nooit meer drinken in theorie niet definitief hoeft te zijn.’ De serie is ook als podcast te beluisteren.

Jaren geleden bezocht ik mijn goede vriend Ilja Leonard Pfeijffer in Leiden. Terwijl hij een dozijn La Chouffes naar binnen tikte, dronk ik rooibosthee. De avond was er niet minder om. Later bezocht ik ’m in zijn woonplaats Genua. Om medische redenen dronk hij even niet, maar ditmaal beiden in nuchtere staat hadden we elkaar nog net zoveel te vertellen. Dat ‘even’ niet drinken duurt voort tot de dag van vandaag. In zijn in 2016 verschenen boek ‘Brieven uit Genua’ schrijft hij: ‘Ik wil ja zeggen tegen mijn lichaam en mij voor het eerst in mijn leven inspannen voor mijn gezondheid.’

Glanzend haar

Als ik Ilja opwacht voor boekhandel Scheltema in Amsterdam, waar we hebben afgesproken omdat hij daar later die middag wordt geïnterviewd over zijn laatste roman ‘Grand Hotel Europa’, is het alsof hij licht geeft. Hij draagt een fraaie mantel over zijn pak en ziet er belachelijk gezond uit, zijn haar glanst en als we elkaar omarmen ruik ik dat hij lekker ruikt. Het gesprek dat volgt (ook te beluisteren op trouw.nl/onverdoofd) valt in twee delen uiteen. In het eerste deel ben ik de interviewer en is Ilja de ondervraagde.

Hij spreekt over zijn ‘eerste bewust drankloze dag’, die plaatsvindt op het moment dat de Giro d’Italia in Genua aankomt. “Mijn arts had me een penicillinekuur voorgeschreven en die laat zich lastig combineren met alcohol. Hoewel ik me daar eerder nooit iets van had aangetrokken, dan zoop ik gewoon dwars door de kuur heen. Die eerste dag moest ik vooral goed nadenken over wat ik dan wél kon drinken. Ik kende die wereld helemaal niet, van de alcoholloze dranken. Het voordeel was wel dat de Giro wordt gesponsord door Estathé, dus dat ging ik toen maar drinken.”

In de periode die volgde was van de drank afblijven niet het moeilijkste: “Veel moeilijker vond ik het psychologische deel. Ik was mijn identiteit kwijt. Het drinken was zo’n deel van mij geworden. Ik wist niet meer hoe ik mezelf moest zijn zonder de drank.” Ilja vertelt hoe hij zich er in het begin voor schaamde dat hij niet meer dronk. “Ik ging nog altijd om vijf uur ’s middags een drankje drinken op het Piazza Delle Erbe, het plein waaraan ik woon, en dan nam ik nog maar weer een ijsthee, maar wilde ik liever niet dat de mensen mij zo zagen. Soms waren er Nederlanders die mij herkenden, of zelfs speciaal voor mij naar Genua waren afgereisd, en ik wilde dan eigenlijk dat ze zo snel mogelijk weg zouden gaan, want de bohemien die ze zochten bestond niet meer. Ik schaamde me ervoor dat ik niet meer mezelf was. Ik had ook het idee dat ik niet meer interessant was.”

Zo praten we, in een kantoortje boven in de boekhandel, maar dan neemt het gesprek een onverwachte wending. “Mag ik jou ook wat vragen?” Ik knik, natuurlijk mag dat. “Op een bepaalde manier verbaast het mij dat je mij hierover interviewt, Erik Jan. Het voelt voor mij als iets uit het verleden, ik ben er eerlijk gezegd niet meer mee bezig, met dat niet meer drinken. Terwijl jij nog langer geleden gestopt ben dan ik. Ben je hier nog echt zo mee bezig, zozeer dat je er een serie podcasts aan wil wijden?”

Beeld Martijn Gijsbertsen

Naar aanleiding van mijn wekelijkse column in Trouw wijst hij erop dat ik de werkelijkheid soms op een heel heftige manier ervaar. “Dat heb ik minder. Ik begrijp dat in jouw geval de behoefte aan bedwelming groter is dan in mijn geval. Daarom is het voor jou misschien ook urgenter dan voor mij.”

Obsessie

Dit tweede deel van het gesprek had ik niet voorzien, het verrast me. “Ben je niet bang dat je obsessie voor dit thema van verdoving, dat dat je literair beperkt, omdat je bekend blijft staan als die ene schrijver die gestopt is met drinken?” Ja, ja, antwoord ik, natuurlijk ben ik daar bang voor, maar ik doe het tóch. Even is het stil, dan antwoordt Ilja: “Dan is het goed om te doen.” Een interview is het allang niet meer, maar ik denk dat dat niet erg is.

“Wat ik heel krachtig en ontroerend vind aan je boek ‘Hallo Muur’”, gaat Ilja verder, “is dat je gestopt bent voor je kinderen. Dat je besefte dat je dezelfde patronen aan het herhalen was van je vader en dat dat toch niet altijd zo door kon gaan.” Dat idee van een offer doen, om een beter mens te worden, vooral voor andere mensen, dat vindt Ilja een heel mooi gegeven en iets wat hij herkent.

“In mijn geval wilde ik een beter mens worden voor Stella, mijn vriendin. Toen ik stopte met drinken was het in eerste instantie mijn offer voor haar. Ik was en ben nog steeds zo verliefd op haar, ik wil voor haar de best mogelijke Ilja zijn. Sinds ik niet meer drink heb ik zo veel meer aandacht voor haar, ben ik veel meer aanwezig. Eigenlijk zou dat een proces moeten zijn dat nooit stopt, proberen een steeds betere versie van jezelf te worden.”

Ilja brengt Don in herinnering, een personage uit zijn roman ‘La Superba’. Don was een Engelsman die na zeventien jaar droogstaan, verhuisde naar Genua, om in anonimiteit toch weer hectoliters gin-tonics te gaan drinken. “Ben jij bang dat er ooit nog eens een moment komt dat die duivel, die jarenlang in bevroren staat in je heeft gezeten, dat die op een dag weer zal ontdooien?”, vraagt Ilja. Ik antwoord dat ik zo graag nee zou antwoorden op die vraag, maar dat de waarheid is dat ik naast het huidige geluk dat ik elke dag ervaar tot mijn verdriet ook een duister verlangen naar ondergang in me blijf herbergen.

Thais bordeel

Even is het stil, dan besluit Ilja: “Ik vind het ook wel een prettige gedachte, dat het nooit meer drinken in theorie helemaal niet definitief hoeft te zijn. Je kunt altijd nog besluiten tot een onbezorgde oude dag in een Thais bordeel of zo. Misschien dat we over dertig jaar elkaar weer treffen en dan besluiten er weer ’ns eentje te pakken. Wie weet. For old time’s sake zou ik dan wel een La Chouffe lusten.” Ik knik, zo van dat gaan we doen, al ben ik meer een Westmalle-man. 

Luister ook naar de podcasts van deze gesprekken via trouw.nl/onverdoofd, via iTunes of Spotify of via de app op je smartphone. Reacties welkom via tijdreacties@trouw.nl

Lees ook:

Hoe doet Marrit dat, ‘onverdoofd’ leven?

Deel 1 van deze interviewserie: Erik Jan Harmens spreekt met Marrit Jellema (25) , die op haar vijfde haar eerste biertje dronk en op haar 18de stopte met alcohol en drugs.

Schrijver en dichter Erik Jan Harmens over de prikkels die het druk maken in zijn hoofd, lees hier meer van Erik Jan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden