Ik zoek ruzie

Hoe doe je dat, ruziemaken? En hoe kan het beter? Tijd-redacteur Ally Smid fietste naar The School of Life aan de Amsterdamse Herengracht om zich in één avond te laten bijscholen.

Ik ben er niet zo goed in, opkomen voor mezelf in situaties die daar echt om vragen, zeker niet met stemverheffing. Ik denk al snel: laat maar, er wordt al zo veel geruzied - al die mensen die zich miskend voelen. Of ik ben koppig en geef niet mee. Allerminst bevredigend dus, want ruzie schijnt je dichter bij elkaar te kunnen brengen.

Ooit woonde ik naast een echtpaar dat elkaar net als Martha en George in Edward Albee's 'Who's Afraid of Virginia Woolf?' zeker drie keer per week de huid vol schold. Door de badkamermuur waren ze, als ik muisstil was, bijna woordelijk te volgen. Het was naar, soms zelfs beangstigend, maar ik bewonderde stiekem ook die woordenstroom van allebei. Hoe zij ondanks de vicieuze cirkels waarin ze almaar belandden, steeds woorden vonden om te zeggen: waarom wals jij nu voor de honderdduizendste keer over mijn gevoelens heen?

Schrijver Heere Heeresma sr., die zelf een notoire ruziezoeker was, zei altijd: 'Ik laat over me lopen, maar geen hele marsen.' Zo is het. Ik ook heus niet. Ik zeg weleens in situaties waarin iedereen zijn assertieve zelf is: Joehoe, ik ben er ook nog, en om die en die en die reden vind ík dat het anders moet. Die uiterste grenzen bewaak ik heus wel. Maar het kan beter. Vooral in vriendschappen. Thuis durf ik de confrontatie wel aan, maar bij vrienden en vriendinnen draai ik nogal eens om de hete brij heen.

Zonder wanklank

Tijdens de cursus word ik met 24 willekeurige anderen in drie uur bijgeschoold door Louise Dancet, dertiger, ooit advocaat in Brussel, nu coach en conflictbemiddelaar in Amsterdam. Dancet weet uit haar advocatentijd hoeveel energie ruziemaken kost. Ze was vroeger thuis de oudste van vier kinderen in een gezin waar een absoluut taboe gold op openlijke conflicten. Een jeugd zonder wanklank. Ik snap wel dat je je dan specialiseert in ruzies.

We kunnen kiezen: passief of actief meedoen. Dat is fijn, ik kies voor de veilige weg. Een paar keer moeten we het twee aan twee hebben over onze ervaringen met ruzie. Mijn levendige Antilliaanse buurvrouw zegt steeds met iedereen te botsen, ze snapt er niets van. Dancet laat ons de bekende behoeftenpiramide van Maslow uit 1943 zien, die waarin een gevulde maag aan de basis staat en de behoefte aan liefde en vriendschap hoger in de piramide. De Amerikaanse hoogleraar en kwetsbaarheidsgoeroe Brené Brown - haar TED-Talk over de kracht van kwetsbaarheid werd op YouTube al 26,5 miljoen keer bekeken - heeft die piramide gekanteld. Volgens Brown is de grootste behoefte van mensen juist aardig gevonden te worden. Veel belangrijker dan wat dan ook.

Verder leer ik dat wij in conflictsituaties geneigd zijn denkfouten te maken, te simplificeren en te generaliseren. We denken over iemand met wie we steeds ruzie hebben, op het werk bijvoorbeeld: oh ja, dat is zo'n type, en verbinden daar conclusies aan. Dat brengt een oplossing niet bepaald dichterbij. Overigens denken we ook te snel in oplossingen. Definieer het probleem eerst goed, doceert Dancet, breng het onder woorden, en vraag aan de ander: 'Klopt het dat...?'

Een opmerkelijk onderdeel van de cursus is het begrip 'ouderboodschappen', dat zijn (on)bewuste boodschappen die we van onze ouders hebben meegekregen (en onze ouders weer van hún ouders) die invloed kunnen hebben op de manier waarop wij met ruzies omgaan. Hoor je in je hoofd nog steeds een stem die zegt: Wees sterk, maak voort, wees de beste of cijfer jezelf weg? Als kind, zo leren we, werd velen van ons ingeprent ons niet te laten kennen, te voldoen aan het ouderlijke ideaalbeeld, geen fouten te maken, je verantwoordelijk te voelen, hard te werken en je eigenbelang niet voorop te zetten. Hmm, hoe zit dat bij mij? Een Surinaams-Nederlandse cursist vertelt heel open hoe hij het perfectionistische evenbeeld van zijn moeder moest worden. Wat hem belemmert in het ruziemaken.

Streng hiërarchisch

Wanneer is het de moeite waard je echt uit te spreken? Nou, zegt Dancet, A: als jouw belang op het spel staat, B: je relatie met iemand, of C: jouw waarden en normen (interessant: die blijken het meest onwrikbaar, zie de Erdogan- en Gülen-aanhangers).

En wanneer kun je beter je mond houden? Als je op je werk in een streng hiërarchische situatie zit, en jij verkeert in de onderste regionen, dan heeft het geen zin de confrontatie aan te gaan. Dat ga je verliezen. Belangrijk: zoek niet naar rechtvaardiging van het onrecht dat je wordt aangedaan, ook niet bij je baas, die ga je niet krijgen. Je kunt het autoritaire gedrag wel proberen te verklaren, dan kun jij er beter mee leven.

In andere gevallen kun je meer dan je denkt, je kunt tot win-winsituaties komen, en sommigen zal het zelfs lukken om zoals posterkoningin Loesje het zei 'van geluidsoverlast een buurtfeestje te maken'. Leve degenen die dat voor elkaar krijgen. Maar zou ik ooit zo ver komen? Ik leer van filosoof Martin Buber dat elk conflict eigenlijk een innerlijk conflict is. Begin dus bij jezelf, zei hij, zeg wat je doet, en doe wat je zegt, en eindig in gesprek met de ander. Nee denken en ja zeggen, is nooit bevorderlijk.

Een ontroerende cursist die zich opwierp als bespreekgeval ('Ik laat over me lopen, zelfs door mijn vrouw') wordt door iedereen na afloop vriendelijk bedankt. We lopen verkwikt het grachtenpand uit, de donkere stad in. In drie uur tijd werd even ons menselijk gedrag ontrafeld. Maar kan ik nu ook echt beter ruziemaken? Ik snap in elk geval een stuk beter hoe conflicten verlopen en in welke situatie ik me het best kan laten horen. Wat me het meest zal bijblijven is deze uitspraak van Brown: Kwetsbaarheid is het eerste wat jij zoekt in de ander, en het laatste wat jijzelf laat zien. Oef.

School of Life

The School of Life in Amsterdam geeft cursussen die je helpen bij kwesties waar je in je leven tegenaan loopt (zoals deze 'Beter leren ruziemaken', 'Hoe vind je de ware?' 'Boost je zelfvertrouwen', 'De kunst van het beslissen') en werd in 2008 opgericht door de Britse filosoof en schrijver Alain de Botton. De school heeft vestigingen over de hele wereld. Dit najaar zijn sommige cursussen ook te volgen in andere Nederlandse steden: www.theschooloflife.com

Blijf aardig

Wees vriendelijk, zelfs als je woedend bent. Het is zelfs het motto van professionele onderhandelaars bij gewelddadige gijzelingen. Respecteer de ander, ongeacht of die jou respecteert. Zie zelfs de bruut als mens. Blijf in gesprek. Dat is niet soft, want je houdt je belangen scherp in het oog. Je benadert de ander op een vriendelijke, rustige manier zodat je jouw punten kunt aankaarten. Daar bouw je krediet mee op, dat je nodig hebt voor die onderhandelingen.

Reageren?

Heeft u nog tips voor goed ruziemaken? Mail naar tijdpost@trouw.nl met uw naam en woonplaats in 120 woorden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden