'Ik zie het als compensatie'/Amerikaanse advocate vindt schadevergoedingen op hun plaats

AMSTERDAM - Dat Des-dochters de farmaceutische bedrijven aansprakelijk mogen stellen voor schade die zij hebben opgelopen door het middel Des, is een overwinning voor het Nederlandse rechtssysteem.

Het is niet waar dat er nu in Nederland sprake is van een zo vergaande aansprakelijkheid die zelfs in de Verenigde Staten nooit is aanvaard. Dat zegt de Newyorkse advocate Sybil Shainwald over de uitspraak van de Hoge Raad, vorige week vrijdag in de Des-zaak.

Zij was deze week in Nederland om met de Consumentenbond te overleggen over een andere grote zaak van produktaansprakelijkheid. Shainwald behartigde voor de Amerikaanse rechter de belangen van vrouwen die slachtoffer zijn geworden van het Dalkon-schildje, een fabrikaat van A. H. Robbins. Dat was een speciaal type spiraaltje (anticonceptiemiddel) dat ondeugdelijk was en ontstekingen veroorzaakte die in de ergste gevallen de dood tengevolge hadden. Fabrikant Robbins is failliet, maar uit een fonds worden de 200 000 slachtoffers over de hele wereld betaald.

In de staat New York heeft Shainwald 115 van de nu ongeveer 500 daar spelende Des-zaken voor de rechter gebracht. De meeste zaken daarvan zijn geeindigd in een schikking. De gedaagde bedrijven hebben de eiseressen een schadevergoeding aangeboden. Des, afkorting van diethylstilbestrol, was een hormoonpreparaat dat tussen 1947 en 1975 is voorgschreven aan zwangere vrouwen; de uit die zwangerschappen geboren kinderen kampen met afwijkingen en ziektes in de geslachtorganen.

De groep farmaceutische bedrijven die in Nederland is gedagvaard door zes Des-dochters zei vorige week in een eerste reactie dat de beslissing van de Hoge Raad zijn weerga niet kent in Europa, en evenmin in de Verenigde Staten. Nederland, en het Nederlandse bedrijfsleven, zijn door de Hoge Raad in een uitzonderingspositie geplaatst, aldus een persbericht van de gezamenlijke bedrijven. Dat zijn onder andere Dagra, Duphar en Bayer.

In de Verenigde Staten bestaat geen federale regeling voor de aansprakelijkheid van fabrikanten voor door hun geleverde produkten. Elke staat heeft een eigen regeling. Op het ogenblik geldt eenzelfde regel als die de Hoge Raad voor Nederland voorschrijft in de staten Californie, Washington en Wisconsin. Wie de maker van het produkt niet precies kan aanwijzen, mag elk van de fabrikanten die het in een bepaalde periode op de markt brachten, aansprakelijk stellen voor de geleden schade.

In de staat New York geldt sinds 1986 voor slachtoffers van Des, asbest en enkele andere vervuilende stoffen een aparte regeling. Na enkele proefprocessen is sinds 1988 de regel: wie de producent kan noemen, mag een proces openen op basis van produktaansprakelijkheid. Wie dat niet kan, moet elke producent aanspreken op marktaandeel, en zo zien toch 100 procent van de schade vergoed te krijgen. In de staat New York zijn zogenaamde 'marktaandeeltafels' opgesteld. Dat zijn grafieken die aangeven wat de marktaandelen van elk bedrijf zijn geweest in bepaalde jaren.

Over de hele wereld heeft Shainwald clienten die voor produktaansprakelijkheidszaken in de VS willen procederen. Zij heeft voornamelijk vrouwelijke clienten. Het betreft naast Des en het Dalkon-schildje ook bijvoorbeeld de ondeugdelijk gebleken siliconen borstprothesen, die schade hebben aangericht. Over Des zegt de advocate: "De aansprakelijkheidsregelingen in de VS zijn er alleen gekomen voor Des. Des heeft geleid tot een unieke medische en een unieke wettelijke situatie. Daar horen uitzonderlijke regels bij."

Ze maakt zich boos over mensen die zeggen dat Amerikaanse advocaten de wereld bederven in hun zucht om hoge smartegelden en schadevergoedingen van het bedrijfsleven te eisen. "Er is geen enkel bedrag ter wereld dat vergoeding biedt voor een baarmoeder-amputatie bij een vijftienjarig meisje." zegt ze. "Ik zie het zuiver als compensatie. Wie is er onschuldiger dan deze meisjes en vrouwen? Een beetje geld kan hun leven wat gemakkelijker maken. Ze kunnen met vakantie, in een prettig huis wonen, misschien een kind adopteren."

In haar ogen worden er nog steeds teveel onveilige, ondeugdelijke produkten op de markt gebracht, met name door de farmaceutische industrie. "Bedrijven moeten weten dat er gevolgen zijn voor onzorgvuldig gedrag. Het is net als met mensen: je weet dat er straf volgt als je iets doet wat niet mag. Daar voeren wij die processen voor" , zegt ze.

Scheef aankijken

Dat er in Nederland wat scheef wordt aangekeken tegen schadeclaims in de VS die in de miljoenen dollars lopen, begrijpt Shainwald wel: "In julle systeem met ziekenfondsen en sociale zekerheid is het de belastingbetaler die veel betaalt voor slachtoffers. Bij ons gaat het om veel rechtstreekser betaling."

Ze zegt er nadrukkelijk bij dat een schadevergoeding niet zomaar uit de lucht komt vallen: "Als advocaat moet je schuld bewijzen en onzorgvuldigheid. Als de rechter dat bewezen acht, waarom zou je dan geen schadevergoeding geven aan ernstig gewonde mensen?"

Bij de Consumentenbond in Den Haag zegt mr. A. Zwinkels, hoofd van de juridische ledenservice, dat zijn organisatie 'zeer verheugd' heeft gereageerd op de uitspraak van de Hoge Raad, vorige week over Des. "Gelukkig hebben de meeste produkten een naam" , zegt hij. "Bedrijven kunnen ook het beste aan aansprakelijkheid ontkomen door er artsen op te wijzen dat die zoveel mogelijk specifieke produkten moeten voorschrijven."

In de medische dossiers van vrouwen met Dalkonschildjes (1500 slachtoffers in Nederland) is de naam steeds duidelijk genoemd. Ongeveer 1000 Nederlandse vrouwen hebben nu schadevergoedingen gekregen, uiteenlopend van 725 dollar tot 5 500 dollar. Voor de hoogste vergoedingen, boven de 5 500 dollar, moet uitkering nog volgen, aldus Zwinkels.

Voor de Amerikaanse advocate Shainwald heeft Des symbolische waarde. "Het staat model voor alle geneesmiddelen en produkten die voor vrouwen worden gemaakt. Heel vaak zijn die te weinig getest en ondeugdelijk. Ze worden met grote vaart op de markt gegooid en er worden grote winsten mee gemaakt. O, als het gaat om geld verdienen, dan had ik beter aandelen kunnen kopen in de farmaceutische bedrijven dan ze voor de rechter dagen."

Ons commentaar op pagina 9

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden