Ik zie een ster

Naarden Vesting, voormalige militaire stad, bewijst dat uit kommer en kwel veel moois kan voortkomen. En is deze dagen extra sfeervol.

Een stad in de vorm van een ster, kan het toepasselijker deze dagen? Wie de karakteristieke contouren van het antieke Naarden Vesting met rondom zes puntige bastions optimaal wil bewonderen, zou er eigenlijk even boven moeten zweven. En vervolgens wel weer neerdalen om de kleine maar fijne 'Parel van het Gooi' te monsteren. Daar krijg je direct zin in als je naderbij komt. De stenen stadsmuren bekleed met een golvend groen tapijt doemen op als een oase van rust in een van de meest hectische stukken van het land.

Twee spiegelgladde grachten en de ertussen gelegen eerste stadswal steek je over voor je binnen bent. Tegenwoordig een makkie dankzij wegen van latere tijden die leiden naar coupures in het ooit robuuste verdedigingsbolwerk, dat de ongewenste vreemdeling buiten de deur diende te houden. Deze moest er heel wat voor over hebben om de Utrechtse Poort, een van de twee oorspronkelijke toegangen, zonder kleerscheuren te bereiken. Tegenwoordig huist in het bouwwerk de plaatselijke VVV voor de gewenste vreemdeling. Tevens vertrekpunt van de stadswandeling.

Samen met gids Piet Schroeder, advocaat in ruste en vrijwilliger bij de Vereniging Vestingstad, bewonder ik het breedgerekte bouwsel. Koddig vind ik het vooral door zijn olijke torentjes, lieve luikjes en knusse galerij. In 1877 kreeg de poort zijn huidige hoedanigheid, nadat de Fransen waren vertrokken. De Nederlanden bleven berooid achter, maar desondanks kon wat opsmuk er wel vanaf. Ook de twee medaillons met de profielen van koning Willem III en zijn Sophie aan weerszijden van de stadspoort. "Het enige ogenblik waarop beiden elkaar langer dan een paar seconden aankijken", grapt mijn goede gids. "Willem, ook bekend als koning Gorilla, was een hork van een vent."

Even onder de poort door om de dubbele grachtengordel met buitenste wal te bekijken. Naar het schijnt een in de wereld uniek staaltje stedelijke verdediging, en in elk geval van een uitzonderlijke verstilde schoonheid. We permitteren ons de ietwat sentimentele gedachte dat fraais kan voortkomen uit kommer en kwel. Niet voor niks verschanste Naarden zich dubbeldik. Door turbulente tijdperken met belegeringen moest het de vijand - vanuit oostelijke richting op weg naar het rijke Amsterdam - zo lastig mogelijk worden gemaakt.

Over de met bomen omzoomde wal tussen de twee grachten loopt het krap vier kilometer lange Vestingpad, dat de stervormige gestalte van de stad volgt. Die route laten we deze loodgrijze decemberdag voor wat ze is. De beschutting van gerestaureerd steen volstaat. Maar na één glibberig bastion te hebben bedwongen, verkiezen we de met kinderkopjes geplaveide straatjes. Rijen kleine oude huisjes, die we vandaag de dag enorm pittoresk vinden. "Tekenen dat Naarden niet bepaald rijk was", nuanceert mijn leidsman. Nadat het in 1926 zijn functie als vesting verloor, was het één ingeslapen gribus. Kinderen uit nabijgelegen kakgemeente Bussum werd het volgens Schroeder daarom verboden met Naardense leeftijdsgenootjes te spelen. En inwoners van het Gooi fietsten met een grote boog om het bouwvallige oord heen.

Peanuts vergeleken bij het lot dat Naarden in 1572 - het eigen rampjaar - trof. Voor de deuren van het toenmalige gemeentehuis aan de Turfpoortstraat 27 - later het Spaanse Huis gedoopt - vermoordden de Spaanse troepen van landvoogd Alva liefst 700 inwoners, vrouwen en kinderen incluis, en zetten vervolgens de fik in de stad. Die bleek over een bewonderenswaardige vitaliteit te beschikken. Nog geen dertig jaar later verrees even verderop het huidige stadhuis, met zijn twee getrapte gevels een geslaagd staaltje Hollandse Renaissance. Er direct naast - in het voormalig stadsarchief, overigens ook geen onaardig pand - opende onlangs Naarden Vestings eerste (boutique)hotel de deuren.

Achter de klassieke pui van alle moderne gemakken voorzien én met denderend uitzicht op de Grote ofwel Sint Vituskerk. Vooral bekend door de jaarlijkse uitvoeringen van de Matthäus Passion in de dagen voor Pasen. De akoestiek moet er volgens kenners geweldig zijn. Wie dat vóór het einde van dit jaar nog wil ervaren, kan er Tweede Kerstdag terecht voor een concert van Vocaal Ensemble Fioretto (zie kader). Vooral dan ook even omhoog kijken: de zes eeuwen oude beschilderingen van het houten tongewelf zijn de grootste schat van het godshuis. Een verrekijker is daarbij trouwens geen overbodige luxe. De Sint Vitus reikt hoog.

Aan de voet van de ferme knaap staat op een sokkel een uit de kluiten gewassen bronzen beeld van Comenius, die twee straten verderop zijn eigen museum heeft. Daar ligt de vermaarde Tsjechische theoloog, filosoof en pedagoog (in Nederland zijn zeven straten en negen scholen naar hem vernoemd) in de belendende Waalse Kerk begraven. Overigens zijn enige en tot op heden onverklaarbare connectie met Naarden. De gevluchte wijsgeer (1592-1670) verbleef de laatste jaren van zijn leven enkel aan de Amsterdamse Egelantiersgracht. Feit is dat een bezoek aan het Comenius Museum en bijbehorend mausoleum passend is in de kersttijd. De man had uitgesproken en vooruitstrevende ideeën over wereldvrede, en staat daarom wel te boek als de Gandhi van de 17de eeuw.

Een ander, heel wat aardser icoon mag niet onvermeld blijven. Binnenhuisarchitect Jan des Bouvrie - 'de man die Nederland leerde wonen' - is van groot belang geweest voor de vestingstad, benadrukt de gids. Begin jaren negentig kocht Des Bouvrie voor het symbolische bedrag van 1 gulden het voormalige wapenarsenaal op bastion Oud Molen aan de westzijde, en toverde dat om tot zwartwit design-imperium. "Niet alle autochtone Naardenaren zijn daar even gelukkig mee", zegt Schroeder, "maar feit is dat hij de stad toch maar mooi op de kaart heeft gezet." Waarvan akte.

Wandelen

Op Tweede Kerstdag begint om 12.30 uur een kerstwandeling onder begeleiding van een gids van de Vereniging Vestingstad. Vertrekpunt is de Utrechtse Poort aan het Ruijsdaelplein. Kosten: 3 euro. Ook op elke derde zondag van de maand verzorgt de vereniging een wandeling door Naarden Vesting. Liever de natuur in? Rondom het nabijgelegen Naardermeer loopt een NS-route van 18 kilometer. Ook is er het 6,5 kilometer lange Laarzenpad.

Cultuur

Het Comenius Museum en het Vestingmuseum op het bastion Turfpoort zijn Tweede Kerstdag geopend. Het kerstconcert in de Sint Vituskerk begint die dag om 15.30 uur. Kaartverkoop aan de deur. Kosten: euro12,50 en euro10 CJP/65+. Volgens de VVV is er plek zat.

Geen cultuur, wel belangrijk: cafés en restaurants zijn open.

Vervoer

Vanaf station Naarden-Bussum is het circa twintig minuten lopen naar Naarden Vesting. Er rijdt een bus: lijn 110, halte Westwalstraat. Parkeren in en nabij Naarden Vesting is makkelijk en gratis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden