'Ik word 75 op deze school'

Het is mooi werk, dus gaan ze er helemaal voor. De mensen in deze maandelijkse interviewserie vertellen over hun passie en gedrevenheid bij het werk dat ze doen. Vandaag: remedial teacher Fransje Nelck-da Silva Rosa popelt om maandag weer naar school te gaan.

'Vertelt u eerst eens iets over uzelf", roept Fransje Nelck (74) uitnodigend vanachter het aanrecht. Ze heeft de verslaggeefster aan de keukentafel geïnstalleerd en schuift de theemuts over de pot. "Ik heb bij de bakker Assenaartjes gehaald, of heeft u liever gevulde koeken?" Als het aan haar ligt tutoyeren we elkaar, maar Nelck is een dame om u tegen te zeggen, met haar opgestoken witblonde haar, heldere stem en vriendelijk moederlijke uitstraling. Dan, vindt ze, hoort ook zij u te blijven zeggen.

Wie bent u? Wat doet u? En waarom? Dat is wat ze wil horen. Zoals zij zich als remedial teacher op haar middelbare school verdiept in de achtergronden van haar leerlingen, is Nelck oprecht geïnteresseerd in de mens die nu tegenover haar zit. Het is even wennen dat zíj het onderwerp van gesprek zal zijn. Want dat zij op haar leeftijd nog op school werkt, ach dat is zo bijzonder toch niet. Vorig schooljaar nog, schudde ze de hand van een nieuwe docent wiskunde die meende de oudste te zijn op de christelijke scholengemeenschap Vincent van Gogh in Assen. Dat had ie gedacht met zijn zeventig jaar.

Ruim twintig jaar is talendocent Nelck remedial teacher. Voor haar ligt een blocnote waarop ze heeft genoteerd wat er in dit gesprek aan de orde zou moeten komen. "Ik ben heel gestructureerd." Als de verslaggeefster het ermee eens is, tenminste. Ze leest het lijstje op dat ze heeft gemaakt van wat ze tegenkomt bij leerlingen die zij begeleidt. Dyslexie, dyscalculie, autisme, adhd, chronische vermoeidheid, migraine, diabetes, slechthorendheid, slechtziendheid, chronische buikpijn. Ze krijgt ze in alle leeftijden, van twaalfjarige brugklassers tot negentienjarige eindexamenkandidaten. "Maar ik heb zo'n plezier in die oudere kinderen. Ze staan op zo'n veranderpunt in hun leven. Ik vind vooral de meisjes zo interessant. Het is een openbaring voor mij, want ik heb zelf alleen maar zonen."

Nelck begeleidt (zestien uur per week, verdeeld over drie dagen) de leerlingen die extra hulp nodig hebben met talen en teksten, plannen en organiseren. En biedt tussen de bedrijven door een luisterend oor. "Mijn werk is heerlijk omdat ik jongeren verder kan helpen op een moeilijk moment in hun leven, hetzij cognitief, hetzij sociaal-emotioneel. En ik denk dat als je zelf in je leven het een en ander hebt meegemaakt - en in dat opzicht speelt leeftijd een rol - je anderen beter kunt helpen. Ik weet dat dit in de sociale psychologie niet wordt aangetoond, maar ik denk dat het voor mij wel geldt. Mijn eigen kinderen hadden leerhandicaps. En ik voel bijvoorbeeld nog erg mee als ouders van leerlingen scheiden. Al is het al zestig jaar geleden dat mijn ouders uit elkaar gingen."

Die scheiding heeft grote invloed gehad op Nelcks schoolleven. Ze bleef zitten in de tweede klas van het Vossius Gymnasium in Amsterdam en moest later van school veranderen. Ze maakte die niet af. Met zestien jaar moest ze gaan werken want ze hadden het met z'n drieën (zij, moeder en zusje) niet breed.

Net voor de zomervakantie heeft docent Nelck voor het eerst, in een stukje in de personeelskrant, openbaar gemaakt dat ze eigenlijk nooit echt eindexamen heeft gedaan. "Ik heb daar altijd een beetje overheen gepraat. Het voelt als een falen, dat ik dat einddiploma niet heb. Ik heb weleens een groep leerlingen hier thuis geholpen vlak voor hun eindexamen. Ik dacht: Zal ik met ze meedoen? Een staatsexamen doen? Ja, ik had toen al mijn doctoraal Nederlands. Waarom dan toch?"

Ze denkt na en verzucht: "Omdat iedereen een schooldiploma heeft! Omdat het de weg is naar vervolgstudies. Het opent mogelijkheden. Toen ik met zestien jaar ging werken was het een avontuur voor mij om in de grotemensenwereld terecht te komen. Ik dacht er toen nog niet over als een gemiste kans."

Dat gevoel kwam later toen Nelck, 21 jaar en hoogzwanger van haar eerste kind, niet kon deelnemen aan het eindexamen van de avondopleiding MO-A Frans die ze was begonnen terwijl ze overdag bij het Consulaat Generaal van België werkte. "Weer mis, dacht ik."

Er volgden nog twee kinderen en toen haar man een baan als kinderarts in Assen kreeg, verhuisde het Amsterdamse gezin naar Drenthe. "Ik heb het werk van mijn man altijd goed gevolgd. Het Tijdschrift voor Geneeskunde gelezen, veel van zijn collega's over de vloer gehad. Zo bleef ik in de wereld. Want als je alleen met de kinderen thuisblijft, raak je geïnfantiliseerd. Je moet volwassenen blijven zien en spreken."

In 1972 had Nelck het gevoel dat ze haar 'drie jongens met leerproblemen' goed op de rails had. Ze behaalde in hoog tempo haar tweede- en later haar eerstegraads lesbevoegdheid (MO A en B). Voor Nederlands ditmaal, want Frans werd er in Assen, waar ze naar de avondschool ging, niet gegeven. In die jaren viel ze in als docent Nederlands op verschillende mavo's. Maar dat heeft ze snel achter zich gelaten: "Ik was niet zo goed in orde houden. Ik wilde iedereen gelukkig hebben in zo'n klas. Dat lukte natuurlijk niet. Ik vind dat leerlingen plezier moeten hebben in het leren, en dat ieder de kans krijgt dat te doen naar zijn vermogen. Nu als remedial teacher kijk ik naar het individu. Ik kan leerlingen helpen naar hun vermogen. Ik laat ze ontdekken wat ze wél kunnen. Zo help ik ze het plezier in het leren te vinden."

Haar gedrevenheid daarin heeft te maken met haar eigen leerervaringen. Pas in Assen kreeg Nelck zelf plezier in het leren. "Ik had een heel strenge vader. Die heeft mij van jongsaf aan het leren gezet. Ik kon lezen toen ik drie was en daarna begon hij met Frans, wij waren heel actief in de Waalse kerk in Amsterdam waar een Franstalige gemeenschap kerkte. Het leren had voor mij in die tijd een nare connotatie. Ik heb altijd gedacht: je kunt kinderen toch ook iets leren zonder dat het er zo strikt toegaat?"

Nelcks echtgenoot is inmiddels al jaren met pensioen. "Ik werd 65 en ik kon blijven. Ik werd zeventig en kon blijven. Nee, ik word niet weggekeken. In mijn voordeel is dat ik alle talen beheers en dus breed inzetbaar ben op school. Ik heb gezegd: ik word 75 bij jullie, maar misschien is dit wel mijn laatste schooljaar. Mijn man heeft gezondheidsproblemen gehad, ik heb zelf ook pijnlijke klachten. Nee, schrijf die allemaal maar niet op. Weet je wat het is? Je weet niet hoe lang je nog samen leeft."

Ze vertelt het als een mededeling, zonder sentiment. En dan opgewekt en stralend: "Ik vergeet al mijn klachten als ik zit te werken. Werken is goed voor de mens. Ik doe heus ook wel andere dingen. Mijn man en ik hebben samen muziekabonnementen, we zeilen en fietsen en ondernemen veel met onze zes kleinkinderen. En ik praat met hem over mijn leerlingen. Hij vindt mijn werk ook geweldig. Juist omdat het om kinderen gaat. Als je het goede werk doet in je leven is dat zo'n belangrijk deel van je identiteit, dat laat je niet zomaar los. Ik geniet van het contact met leerlingen en collega's. Dit werk houdt mijn wereld groot. En er is één voordeel aan oud zijn: verlegen als ik ooit was, ik durf nu helemaal mezelf te zijn. Als ik vind dat ik iets moet doen, doe ik het. En ik kan tegen een mannelijke collega zeggen dat ie een leuk overhemd aanheeft, zonder dat hij bang hoeft te zijn dat ik achter 'm aan ga!"

Fransje Nelck

Geboren: 8 december 1936 te Amsterdam

Opleiding en werk:

1948 - 1950 Vossius Gymnasium ('Ik ben in de 2de blijven zitten, het jaar dat mijn ouders scheidden')

1950 - 1953 Hervormd Lyceum ('Ik was over naar de 4de, maar moest gaan werken want we hadden het niet breed. Ik kreeg een HBS-3 diploma mee.').

1953 - 1961 baan bij het Consulaat-Generaal van België te Amsterdam ('Wij waren heel actief in de Waalse kerk met zijn Franstalige gemeenschap'). In deze periode volgt Fransje Nelck 's avonds diverse cursussen handelscorrespondentie op een taleninstituut en begint ze de opleiding MO-A Frans. Door haar zwangerschap kan ze die niet afronden.

1967 Met man en drie zoons verhuist Nelck naar Loon (Drenthe).

1975 diploma MO-A Nederlands in Assen ('Hier deden ze geen Frans').

1982 diploma MO-B Nederlands in Groningen ('Even ingevallen als docent Nederlands op verschillende mavo's, maar al gauw overgestapt naar volwassenenonderwijs').

1987 doctoraal Nederlandse taal- en letterkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen, met Frans en ontwikkelingspsychologie als bijvakken.

1988 - heden begint met extra taalonderwijs voor Molukse Nederlanders en ontwikkelt zich na fusie van scholen tot remedial teacher aan de CSG Vincent van Gogh te Assen.

2004 met collega Walter Schlundt Bodien promotie over de rol van reflectie in ego-ontwikkeling en leesattitudeontwikkeling bij adolescenten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden