Ik woon nu in een leegstaand hotel

Hun baan raakten ze kwijt door de crisis. Bij familie konden ze niet terecht, en uitkeringen zijn grotendeels wegbezuinigd. Zo raakten honderden Grieken dakloos. Een tour langs de nieuwe armen van Athene.

Er klinkt gegrinnik in de stille straat in Athene, even ten noorden van het centrum. Vijftien Grieken staren Michalis Samolis (57) met grote ogen aan. "Ja, dat had je niet verwacht hè, dat ik een dakloze ben", zegt hij spottend. "Kijk nog maar eens goed."

Dat doen de Grieken. Ze zien een doodgewone Griek in een zwartleren jack, wollen trui met v-hals en spijkerbroek. Glad geschoren, met één bril op zijn neus en een ander om zijn nek. Toch is Samolis een van de honderden nieuwe daklozen die Athene er de afgelopen jaren bij heeft gekregen. Ze hadden een goede baan, die ze kwijtraakten door de crisis. Maar wat als je geen familie hebt om op terug te vallen, terwijl de sociale zekerheid grotendeels is wegbezuinigd? Voor sommigen rest alleen een leven op straat. Deze morgen geven drie van hen, net als elke zaterdag, nieuwsgierige Atheners een rondleiding door 'hun' wijk.

Samolis was vrachtwagenchauffeur, vertelt hij zijn gehoor, tot zijn truck in 2012 gestolen werd. De vrachtwagen was niet verzekerd. Een nieuwe baan vinden was op het hoogtepunt van de economische crisis in Griekenland, bij een werkloosheid van boven de 25 procent, sowieso lastig - en op zijn leeftijd vrijwel onmogelijk. Zijn ouders leven niet meer, en na zijn scheiding had hij geen familie meer om op terug te vallen. Na bij wat vrienden gebivakkeerd te hebben, belandde Samolis op straat.

Lege toeristenhotels

Dat geldt volgens de gemeente Athene voor nog zo'n duizend anderen. Ook deze morgen zie je ze her en der liggen, in portieken, op dozen en onder dekens. 's Zomers bivakkeren ze zelfs midden op de stoep langs drukke verkeerswegen in het centrum. Tel je daar degenen die in de opvang zitten of al dan niet legaal in leegstaande panden verblijven bij op, dan kom je op een veelvoud aan daklozen uit.

"We zijn begonnen in oktober met één tour per week, maar dit weekend hebben we er vier. Daklozen zijn populair", zegt Samolis lachend. De groep loopt achter hem aan, vanaf het startpunt bij het pand van daklozenkrant Schedia, in de wijk Metaxourgio. "Vroeger ging ik hier vaak heen met vriendinnen om te eten, of om een drankje te doen. Ik ben er al in tijden niet geweest", zegt een deelneemster aan de tour. Dat geldt voor veel Grieken. Tien jaar geleden bruiste dit deel van Athene. Grauw en ogenschijnlijk zonder plan volgebouwd, maar levendig, met winkels en cafés. Aan het begin van het millennium werden er tientallen toeristenhotels uit de grond gestampt voor de Olympische Spelen van 2004. Maar de afgelopen jaren zijn deze wijken in rap tempo afgegleden. Echt onveilig, zoals een jaar of drie geleden, is het er 's avonds niet meer. Maar zodra dit deel van de stad ter sprake komt, trekken Grieken steevast een vies gezicht. Winkels hebben hun deuren gesloten, waar je ook kijkt zijn de rolluiken omlaag. Op een enkele plaats kwam er een koffie- of souvlakitentje voor in de plaats. Drugshandel en prostitutie tieren er welig. "En kijk ook naar de hogere verdiepingen. Allemaal leeg", zegt Samolis.

En dan, wijzend naar de andere kant van de drukke weg: "Dat hotel, daar op de hoek, dat zit vol vluchtelingen uit het Midden-Oosten en Afrika. En daar, in hotel Ionis" - hij wijst nu naar rechts - "daar woon ik".

Ionis is een van de twee voormalige hotels waar de gemeente daklozen onderbrengt. Alleen wie gezond is en geen crimineel verleden heeft, kan hier terecht. De hotels zouden anders toch leegstaan, dus de stad huurt ze voor een prikkie. Ionis biedt onderdak aan 120 daklozen. Alleen de suites staan leeg.

De groep gaat verder, maar Samolis wil even zijn straat laten zien. "Niet te opvallend kijken hoor, en geef je notitieblokje maar aan mij. Geen foto's maken. Mensen leven hier het liefst anoniem; soms weten vrienden niet eens dat ze dakloos zijn. Velen van ons schamen zich." In de bruine lobby in jaren zeventigstijl zitten een paar mannen op banken; op de stoep roken er twee een sigaretje. Even verderop is een man met een tuinslang in de weer, 's nachts gebruiken verslaafden zijn stoep als toilet, vertelt Samolis. "En kijk even links, niet te opvallend, daar zit hun koffiezaak." Op het terras staart een twintigtal mannen, de meeste mager en verwaarloosd, voor zich uit. Sommigen keuvelen wat. Een jongen waggelt ons tegemoet, voorovergebogen, zijn ogen halfdicht. Hij lijkt volkomen de weg kwijt. Een van de mannen op het terras staat op, loopt op Samolis af en vraagt: "bouble?" Samolis loopt door. "Hij denkt dat we dealers zijn en wil een bolletje heroïne."

Voordat hij zich bij de groep aansluit, houdt Samolis nog even in. "Kijk, dat hotel daar, dat is een bordeel. Kom een keer terug na negen uur, dan staan de prostituees hier langs de kant van de straat. Ze rekenen maar een tientje. Maar pas op, laatst werden er twintig opgepakt en getest. Zeventien bleken hiv te hebben."

Twee keer per week vlees

Gids Labros Moustakis (53) vertelt intussen aan de Atheners hoe hij op straat terechtkwam nadat het hotel waar hij werkte in 2010 dicht ging. Toen hij de huur drie maanden niet had betaald verving de huisbaas de sloten. "Mijn hele leven heb ik altijd alle belastingen betaald, maar de staat deed niets voor me." Zijn publiek hoort het muisstil aan; hij is soms lastig te volgen door het langsrazende verkeer.

Na het verhaal van Christos Bakogiannis (50), een afgekickte verslaafde, ontbrandt een waar vragenvuur. "Waarom ben je dan drugs gaan gebruiken? Je wéét toch dat je daar dood aan gaat?" klinkt het vanuit het publiek. Bakogiannis moet even moeite doen om de juiste woorden te vinden. "Ik wilde mezelf vermoorden. Maar ik wilde me ook voor even, voor acht uur, als een prins voelen."

De tour gaat verder, langs het aanmeldcentrum van de gemeente, een dokterspost en een voedselbank. Twee uur na het begin staat de groep voor de gaarkeuken in het midden van de stad. "Spaghetti vandaag", zegt gids Moustakis, nadat hij een blik heeft geworpen in het aluminiumbakje waarin een man in een portiek een plastic vork prikt. "Twee keer per week hebben we vlees, dan is het nog veel drukker."

Tientallen mensen staan in de rij voor een van de maaltijden die de gemeente en de kerk hier drie keer per dag verzorgen. De dienst is alleen bedoeld voor de armsten van de stad, maar aantonen dat je echt niet rond kunt komen hoeft niet. Aan de vale kleding, bleke gelaten en slechte gebitten valt af te lezen dat niemand het hier breed heeft.

Een man stopt gauw de maaltijden in zijn tas en loopt gehaast weg, met zijn twee kinderen. Uit schaamte, weten de gidsen. Hier lang rondhangen betekent dat je bij de armen hoort. Bovendien is het geen pretje om te zien hoe voor de gaarkeuken openlijk drugs wordt verhandeld. En gebruikt. Een deelneemster aan de tour kijkt geschokt weg als ze ziet hoe een man een ander injecteert in zijn schouder; het bloed loopt langs zijn arm omlaag.

De groep loopt de straat uit, rechtsaf, het toeristische hart van Athene in. Tussen de souvenirwinkels zitten toeristen aan de souvlaki, voordat ze aan de beklimming van de Acropolis beginnen.

De gaarkeuken serveert 1600 maaltijden per dag

De Griekse economie mag dan langzaam uit het dal klimmen, van een afname van het aantal daklozen in Athene is nog geen sprake. "De echte omvang kunnen we alleen schatten, maar het worden er nog steeds meer", zegt Jenny Varvagianni, door de burgemeester van Athene aangesteld om de opvang en begeleiding van daklozen te leiden. Harde cijfers heeft ze alleen over het aantal maaltijden dat dagelijks in de gaarkeuken wordt afgehaald. "We serveren er nu 1600 per dag. Dat is 20 procent meer dan een jaar geleden."

In 2013 ging Varvagianni met een team de straat op. Ze spraken elke dakloze aan die ze tegenkwamen. Zo interviewden ze er 600; op basis daarvan komt Varvagianni tot de grove schatting van duizend. Onder hen een flink aantal nouveaux pauvres. "De familie is in Griekenland traditioneel een sterk vangnet. Maar als je daar ruzie mee hebt, of je ouders zijn overleden of werkloos, dan is er erg weinig om op terug te vallen."

Ook de gemeente Athene ontkwam niet aan de bezuinigingsdrift: de begroting werd door de staat met zestig procent gekort. Dan is het lastig om geld los te krijgen voor daklozen. "Grieken zijn erg conservatief. Juist door die sterke familiebanden denkt iedereen dat je het er zelf wel naar gemaakt zult hebben als je op straat terechtkomt. Daklozen zijn vies; we kijken het liefst de andere kant op. Helemaal als er drugs in het spel zijn. Drugsgebruik wordt hier vrijwel uitsluitend in verband gebracht met criminaliteit, en niet gezien als gezondheidsprobleem."

Ondanks de beperkte middelen durft Varvagianni toch de stelling aan dat Athene nu meer voor daklozen doet dan tien jaar geleden. "Gedwongen door geldnood werken we nu veel nauwer samen met hulp- en doktersorganisaties. We hebben artsen die een paar uur per week gratis voor ons werken." Maar ook de private sector werkt mee. Corporate social responsibility raakt ook in Griekenland in de mode. "Een supermarktketen heeft een voedselbank ingericht, en dankzij donaties van een telecombedrijf kunnen we tweehonderd gezinnen een dak boven het hoofd bieden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden