'Ik wilde veel van het leven'

privé-domein | interview | 'Aan nederlagen geen gebrek' heet de net verschenen bundeling brieven van de jonge Arnon Grunberg. Aan overwinningen ook niet, mag de schrijver inmiddels vaststellen.

Eerlijk is eerlijk: Wie mag worden toegevoegd aan de prestigieuze serie Privé-domein van De Arbeiderspers, die heeft naam gemaakt. Andere kunstenaars waarover delen verschenen zijn onder meer: Flaubert, Prokofjev, Céline, Multatuli, Nabokov, Berlioz, Nietzsche en Debussy. Plus een select groepje Nederlandse schrijvers zoals Maarten 't Hart, A.F.Th. van der Heijden en Adriaan Roland Holst.

En nu dus ook Arnon Grunberg (Amsterdam,1971). Bekend van romans als 'Tirza', 'De asielzoeker', 'Fantoompijn', 'De joodse messias', 'De heilige Antonio', 'De man zonder ziekte' en zijn overrompelende debuut 'Blauwe maandagen' uit 1994.

Uit de periode vóór die literaire doorbraak is weinig bekend. Dat maakt 'Aan nederlagen geen gebrek - brieven en documenten 1988-1994' interessant. De lezer komt dichterbij de binnenwereld van Arnon Grunberg dan ooit eerder. De verzonden brieven tonen een slimme en talentvolle jongeman die nadrukkelijk en onophoudelijk aan de deur morrelt. Aan de deur van de liefde en aan de poorten van de kunst. Soms tot het obsessieve aan toe. Ik ben er, ik wil het ( of ik wil jou) en ik kan het. Leven. Want dat is wat de jonge Arnon vooral wilde: Veel van het leven. We treffen de auteur in een ontspannen sfeer. Croissantje erbij, espressootje. Met Arnon Grunberg kan inmiddels niet zoveel meer misgaan.

Als je de brieven uit dit boek bij elkaar optelt, ontstaat het beeld van iemand die grote plannen heeft. Op meerdere terreinen. Ziet u dat ook zo?

"Het is in ieder geval iemand die iets wil. Dat zat ook in de verwachtingen van mijn ouders, denk ik. Ik dacht ook wel dat ik iets kon, ja. Al waren er ook dagen dat ik daar ernstig aan twijfelde.

"Samenvattend zou je kunnen stellen: Ik wilde veel van het leven. Dat leidde tot diepe afgronden, maar ook tot hoop. Als je maar vaak genoeg blijft schrijven, en niet opgeeft, dan kom je er wel, dacht ik. Dat heeft me als schrijver best ver gebracht, maar in de liefde werkt dat toch niet zo."

Moest u lang nadenken om toestemming te geven voor het publiceren van uw brieven?

"Ja. Vooral omdat ik niet wist waarvoor ik precies toestemming gaf. De samensteller van dit boek, Vic van der Reijt, is heel lang mijn uitgever geweest, ik vertrouwde hem volledig. Maar brieven zijn zo intiem. Een verhaal, een roman maak je met een zekere afstand. Bij mijn brieven is dat bijna per definitie niet zo.

"Het opnieuw onder ogen komen van mijn verzonden brieven voelde soms bijna als een spook uit het verleden dat weer opdook. Veel herinnerde ik me nog, maar veel was ik er ook vergeten. Bovendien was ik verschillende mensen aan wie ik die brieven schreef uit het oog verloren."

Werd u tijdens de rit ingelicht over de voortgang van het boek?

"Zeker. Vic berichtte mij regelmatig. Dan vertelde hij dat hij weer iemand had ontmoet."

In het voorwoord schrijft u dat vooral uw nieuwsgierigheid doorslaggevend was bij het willen meewerken aan deze briefbundeling.

"Nieuwsgierigheid is sowieso een belangrijke drijfveer. Ik wilde weten wat er boven tafel zou komen, wat Vic aan materiaal zou vinden."

Werd u verrast door uw vroegere ik?

"Er waren wel dingen die ik vergeten was. Dat ik Hanne Lijesen in korte tijd zoveel brieven had geschreven, bijvoorbeeld. Kees Hulst heb ik ook veel vaker geschreven dan ik nog wist. Hij was destijds belangrijk voor mij. Iemand die iets kon en mij serieus nam. Daar hechtte ik sterk aan. Als zo iemand er dan ineens niet is, voedt dat je onzekerheid. Ik reageerde daarop met ironische agressie. 'Je bent gezakt in mijn top-10 van beste vrienden', schreef ik hem dan. Of dat mijn drankgebruik zo ernstig was, dat was ik ook vergeten."

Van dat laatste heeft u nu geen last meer, toch?

"Nee, ik denk dat ik weinig talent heb voor alcoholisme. Drank was voor mij toen een soort zelfmedicatie. Ik was verlegen, onzeker. Drank onderdrukte die gevoelens. Inmiddels hoef ik geen twee wijntjes meer te drinken om ergens te verschijnen. En ik heb een vast dagritme, dat helpt ook. Mensen vragen zich vaak af hoe ik het kan opbrengen om zo productief te zijn. Dat komt door die structuur. Het is uiteraard niet ondanks maar dankzij dat vaste ritme dat ik zoveel doe. Dat vaste ritem biedt ook houvast."

Een belangrijk nadeel is, zo schrijft u: 'Ik moet leven met schaamte maar dat moest ik misschien toch al'. Wat bedoelt u daarmee?

"Schaamte is voor mij een heel belangrijke emotie. Schaamte heeft ook met zelfkritiek en vergeving te maken. Ik ben inmiddels gewend ermee te leven. Mensen denken toch wel iets van je. Dat hoort misschien - al is het dan bescheiden - bij mijn functie als publiek figuur."

Viel het teruglezen van al uw verzonden brieven eigenlijk mee of tegen?

"Uiteindelijk viel het mee. Omdat ze toch wel...nou, omdat ze toch wel goed zijn. Door de eerlijkheid, dat om te beginnen. En waar slordig is geschreven, is ook slordig gedacht. Ik vind mezelf ook niet naar voren komen als een poseur. Ik was nog niet gedebuteerd. Het was een hele onzekere tijd en daardoor ook een hele heftige periode. Ik nam ook echt de tijd voor die brieven. Ik geloof dat ik het schrijven ervan ook nodig had om ontmoetingen te verwerken. En om ze vast te houden: Ik wilde niet dat het gevoel dat ze me opleverenden, ophield."

Wat viel er met name mee?

"De brieven aan Jan, bijvoorbeeld. (Jan Ritsma, regisseur en eigenaar van de International Theatre & Film Bookshop aan het Leidseplein, red.). De zelfironie, de enorme relativering al. Dat viel me mee. Er is al met al wel veel veranderd, natuurlijk, maar het is ook verbazingwekkend hoe weinig ik veranderd ben."

Was de drijfveer van de jonge Arnon vergelijkbaar met de beweeggrond die u nu heeft?

"Ik wil nog steeds veel meemaken, maar veel meer staat nu in dienst van het schrijven. Laatst liep ik een tijdje mee met de mensen in een slachthuis. Ik ben dan nieuwsgierig hoe het er daar aan toegaat. Maar ik weet ook dat die bezoeken aan het slachthuis weer ophouden, dat het afloopt. Vroeger wist ik niet hoe iets afliep. Dat is het nadeel van de vele deadlines in mijn leven, dat het moeilijker is om iets spontaan te doen.

"In de tijd van deze brieven waren de dagen leeg. De dag lag als een woestijn voor me. Dan is een brief schrijven een fijne manier om die leegte te vullen. Nu moet ik die leegte zelf scheppen. Ik heb mezelf daarom voorgenomen dat ik in 2018 een jaar lang niets om het schrijven heen doe."

U ziet de brieven en documenten inmiddels als deel van uw oeuvre. Moeten we ze zien als literatuur?

"Ik zeg altijd: Brieven horen bij het oeuvre van een auteur. Dus deze ook. Omdat ze iets verduidelijken over wie ik ben. Het is moeilijk om van mijn eigen brieven te zeggen of ze literair zijn. Een brief schrijven is natuurlijk wel heel anders dan een roman schrijven.

"Al is het alleen maar omdat het begin vaak standaard is: Beste, Lieve. De eerste paar woorden heb je al."

Arnon Grunberg. Aan nederlagen geen gebrek. Brieven en documenten 1988 -1994. Uitgeverij De Arbeiderspers, Amsterdam. 518 bladzijden, 24,99 euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden