'Ik wilde iets beangstigends maken'

'Borgman' van Alex van Warmerdam is een sinistere, tegendraadse horrorfilm, die de unieke stijlwetten van de regisseur volgt.

Een grijze villa in een groene wijk. Een man belt aan en vraagt om een bad. Hij dringt op slinkse wijze binnen bij het gezin (vader, moeder, drie kinderen, au pair) en brengt de vrouw des huizes in de war.

'Borgman', de achtste speelfilm van Alex van Warmerdam volgt een klassiek horrorpatroon. "Ik had hier ook de jongens van Schokkend Nieuws (een cultfilmblad) op bezoek en die wisten me te vertellen dat mijn film behoort tot het 'home invasion' sub-horrorgenre", aldus de regisseur. Hij ontvangt in het atelier achter zijn huis aan een Amsterdamse kade. Zoon Houk (muzikant) schuilt er op de vlonder achter de computer en brengt later koffie en een plakje rozijnencake, namens Annet Malherbe, van Warmerdams vrouw en casting director.

"Ah, maar jou ken ik ook nog", grapt de regisseur tegen de fotografe. "Je bent dus nog niet ontslagen."

Van Warmerdams horror is wel net even anders dan Hollywoodhorror, en ook anders dan de horror-uitstapjes van collega-auteurs Lars von Trier ('Antichrist') of Michael Haneke ('Funny Games'). 'Borgman' is droog, sinister, noodt tot een grinnik af en toe, en gehoorzaamt aan de unieke stijlwetten van Alex van Warmerdam. De holbewoner neemt zijn spulletjes mee in een sporttas. De geheimzinnige gast krijgt na zijn bad witte hotelsloffen met ruitjesmotief. De Deense au pair draagt kokette korte sokjes. En een lijk belandt ondersteboven met het hoofd in het beton. Van Warmerdam: "Ja, met de voeten in het beton is klassiek, gangsters, Chicago, Lake Michigan. En dat draai ik dan om. Dat is sowieso mijn neiging. Het is niet zo dat ik wanhopig probeer origineel te zijn maar als ik weet dat het zo gedaan wordt, heb ik geen behoefte om dat ook nog eens te doen. En als je met je hoofd in het beton gaat, duurt het ook wel een paar dagen langer voordat je geïdentificeerd kan worden."

Vanavond beleeft 'Borgman' zijn première in Eye in Amsterdam. Woensdag is de nationale voorpremière in 140 bioscopen en donderdag gaat de film in roulatie in het hele land. Een groots onthaal voor de eerste Nederlandse film in 38 jaar die mee mocht dingen naar de Gouden Palm in Cannes, afgelopen mei. De regisseur vertelt met smaak over de vorstelijke ontvangst op het festival. "Het was heel ego-strelend en inspirerend, maar het is ook heel nonchalant, niet verstijfd, wat daar gebeurt. Tongue in cheek. Wij waren met een grote groep op de rode loper, en de fotografen staan aan beide kanten. En dan heb je zo'n man, de rode loper man, die je heen en weer dirigeert. Bij de première is verder geen gedoe, geen toespraken, het gaat om de film. Maar als je de zaal verlaat staan er wel aan weerszijden van de gang een rij jonge meisjes, als een eerbetoon aan de makers. Een beetje Wimbledon, ja. Geweldig."

Voor 'Borgman' werd net als voor van Warmerdams vorige film 'De laatste dagen van Emma Blank' en eerder voor 'De Noorderlingen' volgens Hollywoodmethode op de set een huis gebouwd. Een moderne villa, met hek en oprijlaan, schuifpui en schuiframen, overal hout binnen, een open stalen trap. Van Warmerdam: "Ik heb eerst een maquette van het huis gemaakt zodat je op geen enkele verrassing stuit bij het filmen. Als ik iemand wil inhalen in de gang dan moet de gang zeker twintig meter zijn anders kan je dat niet doen want dan ben je al in twee passen bij iemand."

Wat was het beginpunt van deze film?

"Het begon met dat ik iets heel anders wilde maken, iets beangstigends. Toen heb ik eerst geschreven wat nu ook het begin van de film is. De mannen in de holen onder de grond. En dat een van die mannen dan bij een huis aanbelt. En als hij aanbelt komt de vraag op wie daar dan wonen en dan verzin ik dat. Ik maak geen outline, geen schema, want dan moet je dát weer verzinnen, dus ik corrigeer steeds. Ik heb ook nog lang vastgehouden dat de vrouw inderdaad zijn verpleegster was geweest, zoals Borgman beweert. Maar toen bedacht ik dat dat eigenlijk helemaal niet interessant was. Het is gewoon allemaal lulkoek om daar binnen te komen. Dan bedenk je dat drie kinderen beter zijn dan vier (ik zeg maar wat) of dat de man toch een ander beroep moet hebben. En zo ga je heen en weer tot het af is. Om een goed scenario te maken, moet je voortdurend obstakels opwerpen. Dat je denkt: hoe kom ik híer nu weer uit."

De vindingrijke Borgman is wel een ander type held dan in uw eerdere films. Meestal zijn het sukkels.

"Ja, dat zeggen ze vaak, maar daar ben ik het eigenlijk niet mee eens. Ze zijn wel geknecht in een serviel uniform, maar ze houden zich niet aan dat uniform. De postbode in 'De Noordelingen' leest de brieven, de conducteur in 'De Jurk' achtervolgt zijn passagiers. Maar die eerdere mannen zijn wel tragischer dan Borgman, dat klopt. Dit is een beetje een occulte figuur. Hij doet wat hij moet doen. Hij en zijn handlangers zijn voor geen gat te vangen. Ze zijn heel elegant ook, wel wreed maar niet sadistisch. Ze handelen wel met een zeker plezier. Ze kunnen ook binnenkomen, de ouders neerknallen, en de kinderen meenemen. Maar dan had ik geen film."

Hadewych Minis is perfect als de vrouw des huizes: naturel en precies.

"Zij kan heel goed vormgeven. Ze weet wat ze moet doen als ik haar zeg dat ze moet schrikken en daar een soort verliefdheid doorheen moeten laten schemeren. Ze heeft een fantastische stemtechniek, heel veel kleur in haar stem. Annet hield vol dat ze de beste was. Ik zag het pas op de set. Annet kwam ook met Jan Bijvoet voor de rol van Borgman. Ik ben lang met Mads Mikkelsen bezig geweest, had hem ook tijdens het schrijven in gedachten, maar zijn agent vroeg te veel geld. En achteraf was dat ook helemaal geen goede keus geweest want Mads Mikkelsen is een ster en dan werd het een heel andere film. En hij is te groot. Jan is klein en rank. Van hem kan je geloven dat hij 's nachts op haar zit en dat ze dan gewoon doorslaapt."

Hij heeft wat van Catweazle.

"Ja, hij had al een paar jaar niet meer geacteerd. We hebben zijn baard nog bijgeknipt. Maar dat Catweazle-achtige vind ik jammer eigenlijk. Catweazle betekent grappigheid. Maar het is wel goed dat hij in het begin geen kwaadaardige uitstraling heeft. Zo kon hij steeds ijziger worden. We hebben in de gaten gehouden dat hij nooit lacht. Als hij boven aan de trap staat, staat daar echt de dood. Alle leven is dan uit hem weggetrokken."

'Borgman' won in Cannes geen prijs maar werd er positief ontvangen. In de internationale pers werd de film wel vergeleken met Michael Haneke's 'Funny Games', ook 'home invasion', maar die vergelijking wijst de regisseur van de hand. "Haneke is humorloos, dat is al een gigantisch verschil. En belerend in 'Funny Games', dat hield mij ook van die film weg. Een overeenkomst is wel dat mijn film suggestief is. Niet alles wordt helemaal verklaard. Sommige dingen blijven onduidelijk. Wat er met die kinderen precies gebeurt, is toch een beetje raadselachtig. In Cannes waren er mensen die Borgman en zijn bende als goden beschouwen die de kinderen kwamen redden uit het gezin. Dat had ik zelf nooit zo gezien, maar dat kan inderdaad."

Van Warmerdams favorieten in Eye
Het Eye Filminstituut programmeerde ter gelegenheid van de première van Borgman naast alle films van Alex van Warmerdam, ook een aantal van zijn favorieten. "Geen vage obscure artistieke films maar gewoon lekkere goede genrefilms", aldus de samensteller.

'Psycho' van Alfred Hitchcock,' The good, the bad and the ugly' van Sergio Leone, 'Un Flic' van Jean Pierre Melville, 'The French Connection' van William Friedkin en 'Deliverance' van John Boorman.

Van Warmerdam over die laatste:

"Als de vier mannen de rivier opgaan met die hoge begroeide rotswanden zit je eigenlijk alleen maar te wachten tot het geweld zich aandient. Dat wachten is onverdraaglijk en als het geweld zich dan werkelijk aandient, wordt het nog onverdraaglijker. De scène waarin Jon Voight onder water in paniek het lijk omarmt, inspireerde mij bij een scène in 'De Noorderlingen', die waarin de jager per ongeluk een meisje doodt en dan in paniek rond drentelt met het lijk.

Scène uit 'Borgman' met Hadewych Minis als de vrouw des huizes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden