'Ik wilde iemand spelen die onschuldig is'

Isabelle Huppert (60) maakt een vrij late entree in 'La Religieuse', de nieuwe verfilming van Diderots roman over een meisje dat naar een klooster wordt gestuurd om non te worden. Maar Huppert zet de film meteen in vuur en vlam. 'Het is de eerste keer dat ik een hitsige lesbienne speel, een moeder-overste nog wel, maar het ging vrij natuurlijk', vertelt de Franse diva in Berlijn.

'La Religieuse' past in een serie recente films over jonge nonnen, denk aan 'Hadewijch' van de Franse regisseur Bruno Dumont en 'Beyond the Hills' van de Roemeense cineast Cristian Mungiu. Spil van 'La Religieuse' is Suzanne Simonin, een mooi, muzikaal meisje dat anders dan de Franse Hadewijch en de Roemeense Voichita gedwongen in het klooster zit, en in opstand komt tegen de regels. Suzanne weigert de eedaflegging.

Haar ouders, weet ze, verkeren in geldnood. Later ontdekt Suzanne dat er meer aan de hand is. Ze is een onwettig kind. Haar moeder heeft 'een zonde' begaan, door een buitenechtelijke relatie aan te gaan. Het zal knap moeilijk worden om dochterlief in aristocratische kring aan de man de brengen. Het komt haar ouders, en vooral haar vader die haar vader niet is, wel goed uit dat de bastaard uit beeld verdwijnt.

Ondertussen zien we hoe het meisje - we zitten in het midden van de 18de eeuw - wordt onderworpen aan het wrede leven binnen de kloostermuren, aan de hypocrisie, tirannie en corruptie van de kerk. Moeder-overste ontpopt zich als een gruwelijke sadist die niet terugschrikt voor foltering. We zien de vernederingen die het meisje moet ondergaan, als ze in een soort kerker wordt gegooid, en in haar eigen bloed en poep ligt. Alleen omdat ze de drie eeuwige geloften van kuishuid, armoede en gehoorzaamheid niet omarmt.

Suzanne's leven neemt uiteindelijk een wending als ze wordt overgeplaatst naar een ander klooster, iets progressiever en wereldser, en daar te maken krijgt met een heel andere mère supérieure, gespeeld door Isabelle Huppert.

"Als je het hebt over een lesbische non, die zich op een mooi, jong meisje stort, zie je meteen bepaalde beelden voor je", aldus Huppert. "Maar wat ik heb geprobeerd, is om tegen die clichés in te gaan, tegen de karikaturale representaties van homoseksualiteit en seksuele macht. Ik wilde iemand portretteren die onschuldig is. Want dat is ze volgens mij. Onschuldig en onverantwoordelijk. Eigenlijk weet deze vrouw niet goed wat ze doet. Ze wordt overweldigd door liefde, en ze is zelf ook verbaasd. Dat is wat ik wilde spelen, verbazing over haar eigen gevoel en gedrag."

Huppert, die de film eigenlijk meteen emotionele diepgang geeft, wil wel een favoriet moment noemen. "Dat is de scène waarin ze naast elkaar op de bank zitten, Suzanne en moeder-overste, en de laatste plotseling zegt: 'Kus me!' Dat is alles. Ze wil gekust worden. En in dat ene onschuldige moment ligt een hele wereld besloten van onbeantwoorde liefde en erotisch verlangen. Je zou kunnen zeggen dat de abdissen in beide kloosters problemen hebben met affectie, ze uiten het alleen anders. De een heeft een afschuwelijk afweersysteem ontwikkeld; de ander valt flauw van begeerte."

Dat Hupperts optreden ook een groot komisch gehalte heeft, zeker in vergelijking met de rest van de film, is volgens de actrice het best op te vatten als een hommage aan Denis Diderot, de Franse Verlichtingsdenker. "Het drama in 'La Religieuse' is niet te missen. Het meisje dat zich verzet tegen de opgelegde religieuze waarden, wordt zonder pardon geïsoleerd en uitgehongerd. Maar Diderot was ook een zeer geestig schrijver, die vaak een ironische stijl hanteerde, en daarom ook zo'n moderne indruk maakt. 'La Religieuse' is wat mij betreft zeker ook te beschouwen als een satire op de zeden en gebruiken van het achttiende-eeuwse nonnenklooster."

Nu was de antiklerikale roman (voltooid in 1760 en verschenen in 1796) niet alleen te controversieel om tijdens Diderots leven te worden gepubliceerd, ook tweehonderd jaar later bleek een verfilming too hot to handle. 'La Religieuse' van Jacques Rivette met Godards geliefde Anna Karina in de titelrol werd aanvankelijk uit de Franse bioscopen geweerd, en ook niet geëxporteerd naar het buitenland. Het onsympathieke portret van de katholieke kerk, dat in 1965 was opgenomen, was menigeen in het verkeerde keelgat geschoten. In Frankrijk regeerde De Gaulle, zelf een overtuigd katholiek. Pas in 1967 werd Rivette's verfilming van de beroemde Verlichtingsroman - inmiddels een van de ijkpunten van de Franse Nouvelle Vague - vrijgegeven, met als resultaat: een succès de scandale.

Met de nieuwe, wat barokke verfilming door de Franse regisseur Guillaume Nicloux zal het zo'n vaart niet lopen, al was het maar omdat het tragische slot (in Rivette's film sprong Suzanne nog uit het raam) is veranderd in een bevrijding. Huppert: "Een controverse zoals in de jaren zestig verwacht ik niet, maar ik denk dat ook deze verfilming nog vragen oproept. En dan gaat het niet alleen over religieuze instituties, maar over alle groepen die hun wetten en overtuigingen proberen op te leggen. Het gaat om het collectief versus het individu. Zo had Diderot zijn boek ook bedoeld: als commentaar op verregaande institutionele repressie."

Zelf had Diderot al op 13-jarige leeftijd zijn tonsuur ontvangen, zijn kruinschering, waarna hij tot abbé werd gewijd. Zijn strenge vader had hem voor een opleiding naar een college van jezuïten gestuurd, vermaard om hun absolute gehoorzaamheid aan de Heilige Schrift en de paus. Zijn broer werd priester, maar Diderot onttrok zich aan de hem toebedachte kerkelijke carrière. Hij ging tegen de zin van zijn vader theologie, filosofie en rechten studeren in Parijs, en ontwikkelde zich tot een van de grootste Franse denkers. "Diderots eigen zus", weet Huppert, "werd tegen haar wil naar het klooster gestuurd om non te worden, zoals het meisje in de film."

De nieuwe verfilming van 'La Religieuse' door de Franse regisseur Guillaume Nicloux verschijnt vandaag in de bioscoop, en werd gemaakt ter gelegenheid van het 300ste geboortejaar van de Franse filosoof Denis Diderot. Een recensie van de film staat op pagina 13 van dit katern.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden