Opinie

Ik wil mijn Duitse grootvader herdenken

Inwoners van Delden vieren de bevrijding van 1945 tijdens een historisch defilé. Beeld anp
Inwoners van Delden vieren de bevrijding van 1945 tijdens een historisch defilé.Beeld anp

De Tweede Wereldoorlog berokkende veel Duitsers groot leed. Dat moet ook herdacht kunnen worden, vindt schrijfster Eefje Rammeloo.

Weer gaat het rond 4 en 5 mei over helden, verraders, slachtoffers en lafaards. Van grijstinten, nuance moeten we niets hebben. Bijna 200.000 Nederlanders stierven tijdens de Tweede Wereldoorlog, 2,32 procent van alle inwoners. Volgens een schatting van het Historisch Nieuwsblad zaten 45.000 Nederlanders in het verzet.

Het gros van de Nederlanders hoopte in die dagen gewoon dat er 's avonds weer een pan aardappelen op tafel stond. Over hen hebben we het niet, dezer dagen. Zij moeten zich schamen omdat ze 'blind' waren. Want waarom brachten ze geen pamfletten rond? En hadden ze geen onderduiker in huis kunnen nemen?

Laat staan dat we het hebben over de 'gewone man' in Duitsland. Toch hebben de mensen ook daar geleden. Vreselijk geleden. De hongerwinter was er niets bij.

Waar haal ik het lef vandaan om dat te zeggen? Mijn oma had hongeroedeem toen ze in de jaren ná de oorlog in Duitsland woonde met haar twee kleine kinderen.

Burgerslachtoffer
Over leed valt niet te twisten, maar feiten die niet binnen onze comfortzone passen, zijn opvallend onbekend. Meer dan een tiende (10,77 procent) van de Duitsers had de oorlog niet overleefd, 2,6 procent van de bevolking stierf als burgerslachtoffer. Het land kreeg het echter vooral moeilijk ná de oorlog.

In de zomer van 1945 zou een transport met kleding en voedsel vanuit Delfzijl naar Duitsland vertrekken. In het katholieke dagblad De Tijd sprak men er schande van, het transport werd direct stopgezet.

Ergens is dat te begrijpen. 'De' Duitsers hadden onze hulp niet verdiend. Lijden zouden ze. Net zoals de Nederlanders geleden hadden. Onder 'de' Duitsers schaarden we de hele bevolking. Of je nou op Hitler gestemd had, of niet. Of je nou na 1933 tot inkeer was gekomen, of niet. Of je nou een moeder met twee piepkleine kinderen was, of niet.

Mijn grootvader had koopman willen worden, maar moest in het Duitse leger. Net als honderdduizenden anderen had hij niet de moed om te deserteren. Hij moest het luchtafweergeschut bedienen en aan het einde van de oorlog begon zijn hel.

Hij was een van de miljoen Duitse soldaten die naar Frankrijk werden gestuurd om op het land te werken. Er was niets te eten; salaris of winterkleding kreeg hij niet. In het kamp regeerden de vlooien en luizen, en om hem heen stierven mannen aan tyfus, difterie of tbc. Jean Pierre Pradervand, het hoofd van de Rode Kruis-delegatie die poolshoogte kwam nemen, vergeleek de situatie met die in kamp Buchenwald.

Meeloper
Mijn opa was de eerste om toe te geven dat hij zijn lot verdiend had. In de decennia die volgden zwegen de broers en zussen van mijn oma over haar capriolen. Feitelijk had ze niets fout gedaan, en hun Duitse zwager was een slimme, lieve en eerlijke man. Maar de rest van Nederland zou haar een moffenhoer noemen, en hem een meeloper of erger.

Als iemand het waagt de nuance op te zoeken, wordt hij herinnerd aan het lijden van de Nederlanders. Van iemand die de oorlog heeft meegemaakt, begrijp ik dat. Maar van mijn eigen generatie kan en wil ik dat niet begrijpen. Ik wil het lijden van mijn grootouders ook herdenken.

Ik gun iedere Nederlander én iedere Duitser een herdenking. Als je herdenkt, zie je de waarheid onder ogen. Je denkt na over hoe afgrijselijke dingen gebeurden en gebeuren, met al hun menselijke, subjectieve aspecten. Bij zo'n herdenking hoor je alle kleuren te zien - niet alleen zwart en wit. Het is de enige manier om in vrede, veiligheid en welvaart verder te komen.

Eefje Rammeloo: auteur van 'Titia. Een onbezonnen reis naar het land van de vijand' (uitgeverij Cossee, 2014)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden