'Ik wil graag een socialistisch zwembad'

De politieke kopstukken zijn mannen. Bij ieder debat schuiven ze aan, de nummers 1. Wie zijn de vrouwen die het hoogst op hun lijsten staan? Vandaag: Jeltje van Nieuwenhoven, de nummer 2 van de PvdA.

Soms zit ik in de voorzittersstoel en dan denk ik tijdens een debat: dat zou ik dus heel anders aanpakken. Er wordt gezegd dat je dat aan mijn gezicht kan zien. Afkeuring of instemming. Nee, daar krijg ik niet echt commentaar op. Er zijn wel kamerleden die er grappen over maken. Die lopen dan langs me en zeggen: Ik zie alweer dat je het helemaal niets vindt.''

Jeltje van Nieuwenhoven maakte in 1981 haar entree in de Kamer. Ruim twintig jaar geleden. ,,Ik heb nog altijd het idee dat politieke partijen het verschil kunnen maken in de samenleving. Daarvoor is het wel nodig dat ik mezelf regelmatig de vraag stel: Heeft mijn aanwezigheid hier zin?''

Het antwoord valt na al die jaren nog positief uit. Niet voor niets staat zij nu tweede op de verkiezingslijst van de PvdA. Vier jaar geleden werd Van Nieuwenhoven de eerste vrouwelijke kamervoorzitter. Zij blinkt uit in die functie, wars als ze is van onnodige formaliteiten. Ze is een 'benaderbare voorzitter' en daarom gewaardeerd. ,,Ik wil dit werk graag nog vier jaar doen. Ik heb iets opgebouwd. Ik heb erin geïnvesteerd. Al zijn er natuurlijk ook wel momenten geweest dat ik het niet goed deed.''

Van Nieuwenhoven (1943, Weststellingwerf) 'lijdt aan een gelukkige jeugd'. ,,Dat is mijn parodie op al die mensen die hun moeilijke jeugd overal de schuld van geven.'' Pretoogjes glimmen, ze steekt een eerste sigaret op. ,,Weststellingwerf is een arm dorp in Friesland. Mijn ouders waren wat ouder, ik was een nakomeling. Ze hadden een brede belangstelling. Mijn vader las altijd - soms tot ergernis van mijn moeder. En ik las ook, véél. Soms konden dingen niet, vanwege het geld. Maar dat was niet erg, want dat kon bij vriendjes en vriendinnetjes ook niet.''

In het vriendelijke 'en veelbesproken' Friese accent vervolgt ze: ,,Hun brede belangstelling uitte zich niet in politieke discussies, nee. Maar we lazen het Vrije Volk, boeken van de Arbeiderspers, zaten bij de Vara. Voor zover ik weet stemden ze PvdA. Maar weet u, bij ons op het dorp stemde iedereen óf PvdA óf CPN. Bij het stembureau waar mijn ouders kwamen, was de uitslag altijd fifty/fifty. Dan hing het af van het aantal kinderen in de gezinnen, wie uiteindelijk won.''

,,Ik mocht pas stemmen toen ik 23 was. Dat was toen zo. En het is altijd PvdA geweest. Vanaf mijn 17e werkte ik op de Bibliobus in Weststellingwerf, de eerste in Nederland. Dat wij de boeken bij mensen thuisbrachten, vond ik iets socialistisch. En dat sprak me heel erg aan.''

,,Na de mulo heb ik een opleiding tot bibliothecaresse gedaan. Logisch, voor het meisje dat boeken verslond. Het is de beste opleiding voor de politiek die je maar kan bedenken. Echt. Ik heb een blauwe maandag kunstgeschiedenis gedaan, maar dat ging niet over mensen, dat was veel te abstract. En ik vraag me af of dat met een studie sociologie of politicologie anders was geweest. Het staat ook zover af van die mulo-leerlinge uit Weststellingwerf.''

Van Nieuwenhoven werd begin jaren zeventig lid van de PvdA, nadat ze zich had opgewonden over iets dat speelde in het onderwijs. In 1973 kwam ze te werken bij de Wiardi Beckmanstichting. Dat bleef ze doen tot 1979 toen zij medewerkster werd van de toenmalige partijvoorzitter. Later vroegen de Rooie Vrouwen waarom ze geen kamerlid werd.

Ze heeft een aantal heldere voorbeelden van onderwerpen, die mede dankzij haar inspanningen in de Kamer op de agenda kwamen. ,,Aan kinderopvang heb ik wel degelijk mijn steentje bijgedragen. En ik maak me nog altijd hard voor bijvoorbeeld emancipatie bij het uitkeren van pensioenen. Daarin worden vrouwen nog altijd benadeeld.'' Ja, peinst ze voor zich uit: ,,Misschien zijn het in dit vak inderdaad wel de vrouwen die zich inzetten voor vrouwen. Helaas? Ach, het is eerder mijn blijmoedige kijk op de wereld, dan opportunisme als ik zeg: Als het maar gebeurt.''

Oneerlijkheid is een van haar grootste drijfveren. ,,En niet alleen als het om vrouwen gaat. Noem me een ouderwetse sociaal-democraat, maar ik ben erg bezig met dat idee van het eerlijk delen van kennis, macht en inkomen.'' Half geïrriteerd: ,,Ik stuitte een paar weken terug bij toeval op zo'n oneerlijkheid: als een man overlijdt en hij heeft een bedrijfspensioen, dan krijgt de vrouw daarna 70 procent daarvan. Nou, die gaat er dan dus dubbel op achteruit. Man weg, misschien wel kleiner wonen, minder geld. Zoiets vertel ik direct aan een collega, die moet daar echt iets mee doen.''

Van Nieuwenhoven moet zich als kamervoorzitter in dit soort debatten strikt afzijdig houden. Vervelend? ,,O ja, dat is wel eens irritant. Er zijn genoeg punten die ik aan de orde zou willen stellen. Maar mijn collega's vinden meestal dezelfde dingen belangrijk, dat scheelt.''

En ondertussen geniet ze wel van het voorzitterschap. ,,Het is leuker dan ik had verwacht. Ik was toch wel bang dat het vaak saai zou zijn. Maar ik ben onderdeel van een heel proces, zie exact hoe iets tot stand komt. En ik heb een tic'', bekent ze dan. ,,Als iemand een goed doortimmerd verhaal heeft, en dat ook nog eens mooi voordraagt -niet voorleest- dan geniet ik daarvan. Zelfs als ik het niet eens ben met de inhoud.''

Ze zegt het mooi: ,,Ik ben iets geweldigs geworden. Ik ben tevreden, en trots. Ook op mijn tweede plaats op de lijst. Nee, ik had geen lijsttrekker willen zijn. Melkert is dat al. Ik ben 58 jaar. Partijen hebben nou eenmaal generatiewisselingen nodig. Wist u dat de moeder van Sharon Dijks ma twee jaar jonger is dan ik?''

Van Nieuwenhoven gaat in deze verkiezingstijd graag de straat op. ,,Folders uitdelen op straat, je leert er veel van. En dan de bijeenkomsten in donkere, rokerige zaaltjes - die trouwens nooit meer donker of rokerig zijn. Jij brengt iets, jouw verhaal. Je krijgt weerwoord en neemt dat weer mee. Dat is goed.''

,,Tijd voor mezelf? Weinig in deze periode. Nou, het scheelt dat ik alleen ben - hoewel ik dat niemand nou per se aanbeveel, ik had het ook graag anders gezien. Ik lees minimaal zes kranten per dag, lees de culturele dingen, columnisten, sport alles. Ik luister naar de radio, kijk als het even kan televisie. Maar in de wintermaanden lig ik graag met een boek op de bank. Of dan kook ik. Ik handwerk ook graag. Dan kan ik ontspannen. Alleen sporten, dat doe ik te weinig. Mijn ultieme wens is iedere ochtend te zwemmen. En dat komt er dus niet van.''

Bijna verontwaardigd: ,,Ik snap ook niet waarom in de Nederlandse flatgebouwen geen zwembaden zijn. Dat zie je in het buitenland zoveel. Dat zou toch perfect zijn? Net als dat iedereen hier zijn eigen wasmachine en droger heeft. Als je in een flat woont, kan je dat prima delen! Klinkt dat een beetje socialistisch? Nou, als dat zo is, dan wil ik graag een socialistisch zwembad.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden