Ik wil één ding: een lieve vrouw

Geen enkel televisieprogramma is zo populair als ’Boer zoekt Vrouw’. Het lijkt een klassiek drama, met een hoofdpersonage dat moeilijkheden moet overwinnen. Geholpen door goede fee, mentor en supervrouw Yvon Jaspers.

’Boer zoekt Vrouw’ is geen gewone datingshow. Scenarioschrijvers herkennen in het populairste tv-programma de klassieke elementen van romantisch drama. Dat de serie meer dan vijf miljoen kijkers trekt, komt niet alleen door de oer-Hollandse setting, de traditionele moraal en de onhandigheid van de ontluikende liefdes, maar ook doordat de makers vakkundig gebruikmaken van aloude vertelregels.

Een klassiek drama komt pas op gang als de scenarist de wil van zijn hoofdpersonage definieert. Om zijn doel te bereiken maakt de held een reis, overwint obstakels en krijgt hulp van een mentor of goede fee. Hij beleeft nog een laatste crisis voordat hij uiteindelijk de gouden graal bemachtigt. Happy end. Of, wijzer en ouder geworden, berust hij in zijn falen.

Veel sprookjes zitten zo in elkaar, net als veel Hollywoodfilms, met ’Shrek’ als gecombineerd voorbeeld. Het groene monster verlaat noodgedwongen zijn vertrouwde moeras en wordt veel tegenslagen en avonturen later gelukkig met zijn prinses. Ook de boer verlaat zijn veilige wereld omdat hij iets ’wil’. „Zal het hem lukken om het gulden vlies, namelijk zijn vrouw, te vinden... die plotvraag trekt ons door alle afleveringen heen”, zegt de ervaren scripteditor Paul Bertram, Hoofd Scriptschool in Amsterdam.

„Na de definitie van de wil, bedenken we hindernissen, zoals hoge bergen, een cycloop of een concurrent, een karakterzwakte of zoiets als verlegenheid. Alles wat maar in de weg staat om die wil te bevredigen, levert drama op. Oponthoud op die reis geeft karakterverdieping: uit welk hout is het personage gesneden? En dat zien de kijkers als afgeleide les voor hun eigen leven. Hoe zouden wij het doen als we de graal niet vinden, zouden wij groeien naar een betere versie van onszelf en in dit KRO-geval, met welke moraal?

„Het echte leven is niet overzichtelijk, maar chaotisch. Om grip te krijgen op onbegrijpelijke gebeurtenissen zoals liefde, geweld of dood hebben we een model nodig, dus normen en soms zelfs een religie om als samenleving te overleven. Door de heldere structuur van traditionele verhalen, leren we hoe liefde eruit moet zien. ’Boer zoekt Vrouw’ herhaalt die clichés die ook nog waar blijken en blijven.”

De boer die een vrouw wil, krijgt eerst bezoek van Yvon Jaspers, „een vrouw zo sympathiek, kordaat en alwetend dat elke boer háár het liefst zou willen”, vermoedt Bertram. Maar ze is geen huwelijkskandidaat, haar archetypische rol is die van de invoelende mentor, de goede fee, het vertrouwenwekkende buurmeisje. Zij stuurt de boer op reis met een talisman voor wat meer zelfvertrouwen: een stapel brieven.

Boy meets girl, maar krijgen ze elkaar? Dat is de volgende vraag.

De boer ontmoet tien vrouwen en mag er drie meenemen naar zijn boerderij. „Alle personages willen hetzelfde, namelijk geluk/gemak door middel van een relatie. Maar hun wensen zijn zo specifiek geworden, dat daar de obstakels liggen waar de verhalenvertellers op hopen. De in de stedelijke man teleurgestelde vrouw heeft de romantische wens om, zoals zo velen, lekker buiten te wonen”, zegt Bertram. „Samen met een verse geliefde, dat dan weer wel. Het Adam en Eva-motief. De boer zal door zijn beroep vast minder snel vreemdgaan dan de snelle zakenman in de stad. We gunnen de vrouw het geluk na haar gestrande stadse relaties.”

En de boer gunnen we het net zo zeer. Scenarioschrijvers weten dat kijkers vooral houden van personages die flink zijn. „Identificatie treedt zelden op met passieve slachtoffers, maar juist met actieve aanpakkers.” De praktische boer maakt er altijd het beste van.

De boer kiest een vrouw op zijn eigen territorium, de boerderij. Dat is de arena waar vrouwen vechten om oogcontact en razendsnel geiten leren melken. Maar om gelukkig te worden moet ook de boer obstakels overwinnen. Bijvoorbeeld zijn onvermogen om te flirten. Annemarie, de enige zoekende boerin in de serie, is daarin overigens net zo onhandig als haar mannelijke collega’s: ’Ik ga daar niet vet zitten knipogen of ze gewoon helemaal staan te versieren!’

Lompheid kan een hindernis zijn, vooral als die onaangenaam wordt. „Contrast levert drama op. Het geklungel in de liefde is uitvergroot, omdat we de verschillen tussen mannen en vrouwen, tussen platteland en stad graag willen zien. Drama zet altijd een microscoop op problematische verhoudingen.”

We denken het echte leven te zien, maar wat is echt? Als Boer Marcel zijn vrouwen welterusten wenst en het licht uitdoet, moet daar in het donker, tussen de bedjes, wel een vergeten cameraman staan. Hoe vaak moest die scène over? Hoe authentiek is het onderonsje in de schuur als de cameraman, lichtman, geluidsman en regisseur toekijken?

„Gewoonlijk reageren mensen onnatuurlijk voor een camera, vooral bij persoonlijke ontboezemingen. De handheld-camera, de natuurlijke belichting, het naturel acteren, de strakke regie en montage van dit concept, doen ons makkelijk geloven dat het de realiteit is. De programmamakers construeren emotioneel drama en verkopen het als documentaire. En ze comprimeren precies in de programmatijd wat nodig is om ons de volgende week weer te laten kijken. Inclusief de cliffhanger.”

Het is geen spelletje, benadrukte Jaspers zondag tegen de boer die allang een keuze had gemaakt en het format te vlug af was. Door dat niet op te biechten en ’een toneelstukje op te voeren’, bewees hij dat het wel een spel is.

Paul Bertram: „In Boer zoekt Vrouw staat meer op het spel dan bij menig romantische komedie. Je ziet geen jonge stedelingen met nog tig kansen, maar hardwerkende kandidaten die weinig tijd hebben. Bij zonsopgang moeten de koeien gemolken, het graan moet binnen voor de regen: de boer kan geen dag vrij nemen om op zoek te gaan naar een vrouw. Hij moet in één keer de juiste keuze maken.”

„De boer nam het risico en heeft zijn hart geopend. Maar dat het prijskaartje zoveel hoger uit zou vallen, had hij – hopen de programmamakers – niet verwacht. Dat is drama. De spanningsboog is zo kundig gespannen, dat we allemaal de finish willen zien. We zijn door de wetten van identificatie allang met de personages verbonden geraakt. Hoop en leedvermaak liggen hier dicht bij elkaar.”

De boeren krijgen het zwaar, kondigt de KRO aan. ’Ze worstelen met de keuze tussen gevoel en verstand’. Op driekwart van de serie zijn we toe aan de louterende crisis. Volgens Hollywoodwetten is dat precies op schema.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden