'Ik wil die enorm rijke cultuur doorgeven'

Christiane Berkvens-Stevelinck, hoogleraar Europese cultuur en predikant

"In dit boek staan kroonjuwelen van de Europese cultuur: boeken, toneelstukken, films, schilderijen, muziek - noem maar op. Het is een soort cocktail, een bloemlezing van bijzondere zaken. Culturele juwelen liggen overal voor het oprapen, maar je moet wel weten waar, anders valt er weinig te rapen. Dit boek helpt daarbij, op een toegankelijke, lichtvoetige manier. Het is heel vervelend om cultuur als een opgelegde zware last te zien terwijl er zo ontzettend veel leuke dingen te ontdekken zijn. Waarom zou je overal een drama van maken?

In het boek verwijs ik regelmatig naar de website www.erfeniseuropa.nl. Daar staan de fragmenten van films die ik beschrijf, daar kun je de muziek horen waarover ik het heb, daar zie je het mooie schilderij dat ik noem. Je kunt het boek lezen met een iPad op schoot, het is interactief. Cultuur is als een bol wol: je kunt er een draadje uittrekken, en dan komt er van alles mee. Juist die verwevenheid wilde ik laten zien, en de verwijzingen naar internet helpen daarbij. Ik vond het hartstikke leuk om het zo te schrijven, en ik denk dat het voor de lezer ook leuk is.

Ik ben nog van een generatie die van ouders of via het onderwijs heeft meegekregen wat de waarde van cultuur is - ik ben in 1946 geboren, vlak na de Tweede Wereldoorlog. Maar die overdracht is er niet meer, dat doorgeven is niet vanzelfsprekend, het gebeurt hooguit fragmentarisch. Ik merk dat aan mijn studenten, die zijn derdejaars, dus al in de twintig. Hun culturele bagage is minimaal, echt minimaal. En het lijkt wel of het steeds erger wordt. Ik maak me daar zorgen om.

Ik ben me er erg van bewust dat ik in mijn leven ongelooflijk veel geluk heb gehad om al die cultuuruitingen tot me te kunnen nemen. Ik heb in verschillende landen gewoond, heb veel tijd gehad om te studeren, ga sinds m'n jeugd al elke week naar de film, en heb vaak in musea en kerken mogen vertoeven. Daar had ik altijd veel plezier in. Dat ik al die kansen heb gehad, dat is zo'n enorme rijkdom. Die kennis van de cultuur wil ik graag doorgeven.

Bovendien wil ik me met dit boek keren tegen het pessimisme in Europa. Er is niet alleen een politieke en economische crisis, nee, Europeanen hebben ook nog eens last van een soort culturele depressie. Ze herkennen de waarde van hun eigen cultuur niet meer, ze denken dat dat iets van vroeger was. Dat gevoel wordt gevoed door een gebrek aan kennis en door een beperkte blik.

Je hoort vaak zeggen dat al die crisissen bij elkaar een ramp zijn waar we nooit meer bovenop komen. Als geboren optimist vind ik dat je reinste onzin. Ik voelde mij geroepen een duidelijke correctie aan te brengen op al die pessimistische geluiden. Europa is door diepe dalen gegaan, maar elke keer toch weer opgestaan.

Ook mensen van buiten Europa verbazen zich over dat pessimisme. De Canadese filosoof Steven Pinker bijvoorbeeld, die zegt: hoe kan dat nou dat de Europeanen hun culturele trots kwijt zijn? We hebben zoveel om op terug te vallen. Neem alleen de muziek. Van Bach tot The Beatles, het is zo'n rijk bezit, het is ongelooflijk."

Christiane Berkvens-Stevelinck: Erfenis Europa. Toekomst van een stervende zwaan. Skandalon, Vught; 152 blz. € 19,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden