'Ik wil de natuur weer streekgebonden maken'

Henk Bleker, staatssecretaris van economische zaken, landbouw en innovatie op zijn terrein in het Groningse Vlagtwedde.
Henk Bleker, staatssecretaris van economische zaken, landbouw en innovatie op zijn terrein in het Groningse Vlagtwedde. "Zie je die valk daar bidden? Die verkiest mijn terrein boven dat van Natuurmonumenten want daar is geen muis te vinden."

Wat deed Henk Bleker met de natuursubsidie die hij ontving voor de omzetting van zijn landbouwgrond? De staatssecretaris geeft een rondleiding op eigen erf, dat hij als voorbeeld ziet van nieuw beleid.

De staatssecretaris komt op de fiets. Zwarte klompen aan, spijkerbroek, en een groene jas van Fjäll Räven. Hij hoeft zelf niet te trappen. Zijn jachthond Nero, een Duitse Staander, trekt zijn baas.

De afspraak stond nog. Via een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) kon Trouw vorige maand berichten dat het gezin Bleker in 2005 een subsidieaanvraag had gedaan voor de omzetting van 6 hectares landbouwgrond in natuur. De Blekers kregen in totaal 174.372,96 euro, stond in de stukken. Met die subsidieverstrekking in een vorig leven was niets mis. Maar in het huidige politieke leven van Henk Bleker als staatssecretaris die juist in de natuursubsidies snijdt, was de publicatie slecht voor de beeldvorming. En daar kwam bij dat Bleker twee maanden lang geen antwoord had gegeven op Kamervragen van de Socialistische Partij over zijn vermeende zakelijke belangen. Er doorheen geslipt. De politiek geïrriteerd. Bleker boos. Maar daar was ook de uitgestoken hand: "Kom maar eens kijken wat voor moois we met dat geld hebben gedaan."
Hoooo, Nero. Blekers rijwiel krijgt een plaats tegen het houten hek. In het Groningse Vlagtwedde hoeft ie niet op slot.
We hebben een vlechtheg voor u meegenomen - struikjes van liguster, zuurbes en haagbeuk die na een aantal jaren platgelegd en vervlochten kunnen worden. Vlechtheggen werden al 2000 jaar geleden gebruikt als veekering en zijn daarmee de oudste vorm van het bij u zo populaire agrarische natuurbeheer. Misschien kunt u er wat mee. Er zit ook een gebruiksaanwijzing bij.
"Geweldig! Mijn hartelijke dank. Toevallig experimenteer ik in mijn eigen gebied met meidoorn als veekering voor de pony's, in combinatie met houten hekken. Over vijf jaar moet daar in de verte een roze haag staan die voor een natuurlijke afscheiding zorgt."
De staatssecretaris haalt de liggende stam uit de lus die de toegang tot zijn gebied blokkeert en wijst naar de begrenzing van zijn terrein. Ingeklemd tussen de percelen van Natuurmonumenten besloten de Blekers een bod of zelfs onteigening niet af te wachten, maar zelf de landbouwgrond om te zetten in natuur.
De locatie is prachtig, aan de oevers van de Ruiten Aa die weer meanderend is gemaakt. De familie heeft het gebied teruggebracht in de staat van vóór de ruilverkaveling.
Er zijn weer kleine akkers met boekweit en haver. Er is een gegraven poel waaruit de reeën kunnen drinken en een laan met honderd jonge eikjes slingert over het terrein.
Deze zomer wordt het bordje met 'verboden toegang' verwijderd en is het gebied klaar voor wandelaars.

Heeft de staatssecretaris die over natuur gaat zelf nog wel eens zand onder de nagels?
"In het weekeinde en in de vakanties ga ik bewust naar buiten. Ik verwijder de palen en de nieuwe stamp ik er zelf in. En deze zomer ga ik zelf weer mijn pony's voorbrengen op de keuring. Dan heb ik niet alleen maar zand onder de nagels, maar zweet en stof over mijn hele lichaam dat pas na een half uur douchen is verdwenen."
U heeft laten weten dat u geen boer genoemd wil worden. Toch appelleert u in discussies over de natuur regelmatig aan 'boerenwijsheid'. U lijkt het als metafoor te gebruiken. Waar staat die metafoor voor?
"Ik ben niet van boerenafkomst, maar wel nadrukkelijk opgegroeid in een dorp. Bij een natte herfst hadden de boeren het moeilijk met de oogst van de suikerbieten, en dan leefden we allemaal mee. Ik heb pony's en bezit land, dus de zorg ken ik wel. Ik ben als het ware grootgebracht met een boerenmentaliteit, ook in politiek opzicht. En daarom gebruik ik die metafoor graag. Met boeren zijn altijd praktische oplossingen mogelijk. En daar ben ik van!"
U ziet praktische oplossingen als tegenhanger van theoretische of soms technocratische wetenschap?
"Ja. Laatst bij de presentatie van het rapport over de toekomst van de Oostvaardersplassen adviseerde een internationale wetenschappelijke commissie dat dit open gebied richels moet krijgen waarachter de runderen kunnen schuilen. Prima advies. Maar in de maanden daarvoor had ik verschillende brieven van boeren ontvangen die zich al afvroegen of die dieren geen beschutting nodig hadden.
"Tien jaar geleden al was ik niet overtuigd van de meerwaarde van de robuuste verbindingszones die de grote natuurgebieden aan elkaar koppelen. Mensen die de dieren zien bewegen, voor een groot deel agrariërs, tonen namelijk aan dat het met een stapsteentje hier en een struikgewas daar ook anders kan.
"Daar komt bij dat voor die robuuste zones een zwaar middel moet worden ingezet, dat van de onteigening. Particulier eigendom is iets heel essentieels. Bij een onteigening moet je als overheid wel een heel goed verhaal hebben over een evident maatschappelijk belang. In het kader van veiligheid is onteigening geen punt, dan gaat het maatschappelijk belang voor. Maar bij natuur? Als het ook op een andere manier kan worden opgelost?"
Als u het als staatssecretaris heeft over landbouw en veeteelt toont u enthousiasme en trots, zeker als het gaat om de kracht van agrarische familiebedrijven. Bij natuur lijkt u zich te ergeren aan een uit de hand gelopen 'hobby'.
"Die observatie is niet juist. Of misschien gedeeltelijk juist. Ik word enthousiast over een ander soort natuur dan waarin Nederland de afgelopen jaren heeft geïnvesteerd. Ik ben liefhebber van gewone natuur, en voorstander van het herstellen en versterken van het landschap dat bij de ruilverkaveling op grote schaal is verdwenen. Ik ben gek op weidevogelgebieden, de terreinen die door de agrarische natuurverenigingen worden beheerd. Maar ook op het beekdal hier voor de deur dat door specialisten van Natuurmonumenten wordt beheerd."
Maar nu heeft u het over de randen tussen de echte natuur en agrarisch land.
"Precies, maar juist dit landschap is erg belangrijk omdat het zich dicht bij mensen bevindt. Kijk om je heen, het water van de Ruiten Aa, een oude veenbeek, komt hier de oever weer op. Fantastisch mooi toch?"
In april 2010 gooide de oud- hoofddirecteur van Natuurmonumenten Frans Evers de knuppel in het hoenderhok door in deze krant Natura 2000 te bekritiseren, het Europese netwerk van natuurgebieden. Hij vond die operatie 'doorgeschoten'. Het was opvallend dat de natuurorganisaties zijn betoog omarmden en zo een draagvlak voor verandering toonden. Na het aantreden van het nieuwe kabinet maakte u geen gebruik van die steun, maar koos voor confrontatie en polarisatie.
"Ik geef toe: ik heb bewust de confrontatie gezocht. Ik heb de zaken scherp neergezet, maar als middel om verder te komen. Toen ik voor het eerst met de begroting voor natuur werd geconfronteerd, wist ik dat er van pappen en nathouden geen sprake kon zijn, maar er een complete heroriëntatie nodig was. De Ecologische Hoofdstructuur moet worden verkleind naar 600.000 hectares, we zien af van de corridors en we bezuinigen op het beheer. En ik zeg erbij: als ik geen bezuinigingsopdracht had gehad, was ik met dezelfde voorstellen gekomen. Het werd tijd."
U staat door uw opstelling momenteel vrij geïsoleerd. U moet vanuit een minderheidskabinet bezuinigingen opleggen, maar die veranderingen worden niet gedragen door de natuurorganisaties en de provincies. Groene voormannen als de oud-ministers Veerman en Winsemius zijn zeer kritisch, en geven voor vandaag zelfs een negatief stemadvies.
"De grote organisaties zijn niet enthousiast, maar er ontstaat wel nieuw draagvlak voor natuurbeheer, namelijk op het platteland. Ik wil de natuur weer streekgebonden maken. Het is de laatste jaren wel erg veel van de politiek geworden, van de overheid en de grote organisaties als Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Natuur moet weer van mensen worden."
"Vergeet niet dat er bij veel natuurliefhebbers een groeiende ergernis ontstond over gebieden die wel voor natuurontwikkeling werden aangekocht, maar vervolgens niet werden ingericht en beheerd. We hebben op dit onderwerp grote steken laten vallen Het gebied waar we nu lopen is er een voorbeeld van. Links is de akker van Natuurmonumenten, verpacht aan een boer omdat er geen plannen voor zijn of het geld ontbreekt. Enorme kapitaalvernietiging. Vorige week is ie omgeploegd. Zie je die valk daar bidden? Die verkiest mijn terrein boven dat van de buren, want daar is helemaal geen muis te vinden."
CDA'er Veerman verwijst in zijn kritiek op uw beleid naar de invulling van het rentmeesterschap. De mens zou Gods schepping niet mogen uitputten of vernielen. Hoe rijmt uw definitie van rentmeesterschap zich met het stopzetten van de EHS?
"Rentmeesterschap betekent dat als je iets verwerft, je het ook beheert. Daarom behouden we de komende jaren de ingerichte natuurgebieden, daarvan stoten we niets af, maar we gaan wel afronden. De EHS wordt kleiner, maar beter. In 2018 wil ik een goed ingerichte EHS hebben, zonder die verbindingen. Geen uitstel meer of minimaal beheer. Het moet een keer klaar."
De groene polarisatie is in ieder geval goed voor de Nederlandse taal. Winsemius zegt dat er door het schrappen van de verbindingszones 'bloempottennatuur' overblijft en boswachters noemen het beheer van natuur door boeren al 'Blekeren'. Waarom bent u eigenlijk zo enthousiast over die vorm van natuuronderhoud?
"In de jaren negentig heeft toenmalig minister Van Aartsen gesteld dat veertig procent van de EHS particulier moest worden aangelegd. Dat is bij lange na niet gehaald. Terwijl de verwerving van gronden goedkoper is omdat niet de agrarische grondwaarde wordt betaald, maar slechts een vergoeding van 80 procent. Het beheer is even duur, maar het belangrijkste is dat die werkzaamheden door particulieren en agrariërs voor draagvlak zorgen. Daar zijn we weer."
De directeur van het Nederlandse WNF, Johan van de Gronden, pleit voor ruimte van de overheid. Juist in tijden van crisis moet het initiatief en de innovatie van de sector zelf komen. Uw collega Verhagen heeft onlangs in een brief dit beleid voor bedrijven aangekondigd. Voelt u voor eenzelfde beleid ten aanzien van de natuur?
"Ik heb inmiddels drie keer gezamenlijk overleg gevoerd met de grote natuurorganisaties en de provincies over hoe het verder moet met de EHS. Alle partijen denken en praten mee, en ik sta open voor ideeën. Maar het is te veel gevraagd om mij te verzoeken me een half jaar niet met natuurbeleid te bemoeien.
"Daarvoor heb ik net iets te veel passie."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden