Ik wil af van die vleesverslaving, maar oh spek en salami: ik mis jullie nu al

Beeld Matthias Philps

Het liefst zou bijna-vegetariër Nils Elzenga een tevreden veganist zijn. Maar zonder boter, kaas en eieren lijkt het leven hem lastig, en heel soms bezondigt hij zich zelfs aan een Hema-rookworst. Waar komt toch die duivelse vleesverslaving vandaan?

Een van mijn beste vrienden beweert dat hij, sinds hij acht jaar geleden vegetariër werd, vlees nooit mist. Soms vermoed ik oprecht dat hij liegt. Laatst verslond ik, om me heen spiedend als een winkeldief, in de Hema een hele rookworst. Niets minder dan een culinair orgasme. Hoe pathetisch het ook mag klinken, ik kan echt rouwen om het idee dat spek en salami voorgoed uit mijn leven zijn gewandeld.

Waarom ik die lekkernijen dan vaarwel heb gezegd? Omdat ik sinds een jaar of vijf een bijna-vegetarische ‘flexitariër’ ben, een echte vegetariër zou willen worden en het liefst zelfs zou overschakelen op een volledig plantaardig dieet. Want ja, ook ik ben zo’n trendgevoelige, hoogopgeleide stadsbewoner. In mijn Amsterdamse woongroep zijn twee buren strikt veganistisch, zodat in onze gemeenschappelijke koelkast de boekweitmelk, zeewierburgers en plantaardige boter mij dagelijks veelbetekenend aanstaren. Ik krimp ineen van schuldgevoel bij berichten over hysterische varkens in propvolle vrachtwagens, of over permanent in stallen opgesloten koeien die hun kont niet kunnen keren. Of over dieren die veel slimmer zijn dan we denken - ook inktvissen en ratten hebben gevoelens, las ik in het laatste boek van gedragsbioloog Frans de Waal.

De tekst gaat verder onder de afbeelding

Beeld Matthias Philps

Gek genoeg kan ik wél zonder al te veel moeite kijken naar slachten, als het tenminste snel en pijnloos gebeurt. In het islamitische Senegal, waar ik jaren woonde, heb ik vele geiten zien sneuvelen tijdens het Offerfeest. In Kenia heb ik Maasai er zelfs eentje met hun blote handen zien wurgen, waarna ze de hals opensneden en het bloed er zo uit dronken. Zelf heb ik een paar keer een kip de keel doorgesneden. Niettemin groeit bij mij de overtuiging dat al deze wezens evenveel recht op leven hebben als ik.

Humus, sojamelk en noten

Dus meng ik mijn ochtendmuesli tegenwoordig meestal met sojamelk in plaats van kwark die ik eigenlijk lekkerder vind - ook vee houden voor de zuivel is boosaardige uitbuiting voor een beetje rechtgeaard veganist. Brood besmeer ik vaker met humus dan met kaas en in rijst met groenten vervang ik kipfilet door een handje ongebrande noten. Biologisch, uiteraard.

Omdat ik bijna dagelijks sport, neem ik eiwitshakes voor sneller spierherstel (en omdat ik stiekem hoop er wat breder van te worden). Maar dan wel op basis van doperwten in plaats van melkpoeder. Niet te betalen, maar het gevoel van morele superioriteit maakt veel goed. Laatst zag ik bij crossfit een spierbundel in een T-shirt met de tekst: ‘Vegan muscle: killing work-outs, not animals’. Op zijn achterstevoren gedragen petje afbeeldingen van een varken, een kip en een koe en eronder geschreven: ‘Friends, not food’. Sterker nog: Nederlands beste crossfit-atleet, Jeremy Reijnders, is ook veganistisch. Zo zou ik ook willen zijn.

De tekst gaat verder onder de afbeelding

Beeld Matthias Philps

De werkelijkheid is dat ik bij vlagen een enorme vleesbehoefte voel, waaraan ik een paar keer per maand schoorvoetend toegeef - nog even los van de eieren die ik bijna dagelijks eet. Waar komt toch dat onweerstaanbare verlangen vandaan? Misschien is het mijn opvoeding, en ligt de schuld bij het vaste rondje dat ik als kind met mijn vader naar de zaterdagmarkt in Delft maakte. Dat uitje bevatte immers meestal een halve Hema-rookworst. En bij zwembadbezoek hoorde een kroket. Mijn broodtrommel bevatte vaak brood met ham of rookvlees, en in mijn herinnering stond er ’s avonds vaker wel dan niet vlees op tafel.

“Mensen vinden vlees gewoon erg lekker”, zegt diëtiste Karine Hoenderdos van platform PuurGezond, die ik bel met mijn vraag. “En het is erg verzadigend omdat er veel eiwitten in zitten.” Is het gewoon mijn lichaam dat me toeschreeuwt wat het mist? “De mens heeft niet per se vlees nodig”, relativeert Hoenderdos. “Wel dierlijke producten als vis, zuivel en eieren.” Alleen daarin zit namelijk vitamine B12, nodig voor de aanmaak van rode bloedlichamen en een goede werking van het zenuwstelsel. Bij langdurig B12-tekort volgen schade aan dat zenuwstelsel en bloedarmoede: “En vaak blijken veganisten ook daadwerkelijk B12-tekorten te hebben.” Zij moeten, en in veel gevallen vegetariërs eveneens, vitamine B12-tabletten slikken. Hoenderdos’ advies is dan ook: lekker flexitarisch blijven.

De tekst gaat verder onder de afbeelding

Beeld Matthias Philps

Het duivelse vleesdilemma

Martijn Katan, emeritus hoogleraar voedingsleer aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, gelooft niet dat mijn vleesbehoefte voortkomt uit een om hulp schreeuwend lijf. Katan: “Ik loop nu naar de koelkast, gedreven door een onweerstaanbare zucht naar een stukje chocola. Maar ik geloof geen moment dat mijn lichaam er een gebrek aan heeft. Deels omdat ik al chocola heb gehad vandaag, en deels omdat het niet onmisbaar is. Ik bedoel: de halve wereld hunkert voortdurend naar allerlei lekkers.” Katan herkent overigens wél het duivelse vleesdilemma: “Het ethische bezwaar vind ik heel respectabel. Ikzelf eet een paar keer per week wat vlees. Mijn kleindochter gruwelt daarvan: ‘Opa, vlees komt toch van dieren?’ Dan sta ik met mijn mond vol tanden.”

De tekst gaat verder onder de afbeelding

Beeld Matthias Philps

Niettemin is veganisme sterk in opkomst, signaleren zowel Hoenderdos als Katan. “En daar ben ik blij mee”, zegt Katan. “Want het heeft een groot positief effect op het klimaat en minder vlees eten kan heel gezond zijn. Nederlanders, vooral mannen, eten gemiddeld te veel vlees.” Volgens Hoenderdos zijn vooral jonge vrouwen erg bezig met veganisme. Maar: “Ondanks alle goede bedoelingen vraag ik me wel vaak af of het geen verkapte pogingen zijn om slank te blijven. Internet staat bol van de modellen die veganistisch leven.”

Dat klopt: op Instagram levert de zoekterm #vegan bijna zestig miljoen resultaten op. Massa’s plaatjes inderdaad van erg slanke vrouwen, maar ook veel pimpelpaarse bosbessentaart en andere uitzinnige culinaire creaties, en Microsoft-oprichter Bill Gates met de wat raadselachtige quote ‘The future of meat is vegan.’ Met ruim achttien miljoen resultaten doet #vegetarian het overigens ook nog steeds drie keer zo goed als #meat met krap 6,5 miljoen hits.

Een nationaal fenomeen

Betrouwbare, recente gegevens over de ontwikkeling van veganisme en vegetarisme in Nederland zijn vreemd genoeg niet voorhanden. In Engeland wel, zij het mondjesmaat. Daar haalde de Britse krant The Independent in een artikel van 3 april bijvoorbeeld een onderzoek aan dat stelt dat zo’n 3,5 miljoen Britten zichzelf veganist noemen, terwijl dat er twee jaar geleden nog minder dan 550.000 waren. Volgens The Guardian is veganisme ‘een nationaal fenomeen’. Tot die snelgroeiende voorhoede behoor ikzelf dus nog niet helemaal. Bij tijd en wijle vind ik vlees blijkbaar nog té lekker, en plaats ik mijn eigen gezondheid heel egoïstisch boven dat van dieren, me natuurlijk graag bedienend van het argument dat de natuur ook bol staat van meedogenloos eetgedrag. Weleens een roedel wolven een eland levend zien verscheuren?

Ongetwijfeld heeft mijn queeste, behalve met een groeiende innerlijke overtuiging, ook te maken met zelfopgelegde vroomheid. En uiteraard ben ik gevoelig voor het feit dat veganisme in mijn kringen hip en happening is. Vrienden vertellen me wel vaker dat ik er een handje van heb de wereld te willen redden. Maar is dat erg? De natuur kan, dunkt me, wel een steuntje in de rug gebruiken. Kortom, mijn besluit is genomen: ik ga de komende tijd nóg minder vlees eten. Zo kan ik het hopelijk geleidelijk aan uit mijn leven laten verdwijnen, zodat ooit de dag aanbreekt waarop ik vlees simpelweg niet meer mis. 

De tekst gaat verder onder de afbeelding

Beeld Matthias Philps

Welke eter bent u?

Bent u een echte carnivoor, voedselvrek of juist een slameisje? Redacteur Harmen van Dijk verzamelde allerhande eettypes.

De omnivoor

Eet alles en is er trots op. Vertelt op feestjes onlangs geroosterde sprinkhanen te hebben gegeten. Proefde op een vakantie in Azië hond en vond dat eigenlijk best lekker.

De ‘lust ik niet’

Is blijven hangen in de kindertijd. Weet zonder te proeven al dat iets vies is. Gek genoeg wel dol op alles wat afkomstig is uit een snoepautomaat.

De allergeen

Heeft last van iedere allergie die in de publiciteit komt. Mag de ene week geen gluten, de week erop geen lactose en krijgt in week drie bultjes van de complete nachtschade-familie.

De ‘ik heb geen geld dus ik moet wel vette troep en suikerhoudende frisdranken drinken’

Denkt oprecht dat frikadellen goedkoper zijn dan radijsjes.

De ‘ik kan alles eten en wordt nergens dik van’

Consumeert buitenshuis opzichtig veel calorieën en bijt in stilte op een houtje.

De Gooise principes

Voedsel moet natuurlijk biologisch, lokaal en gezond zijn, maar vooral ook ontzettend lekker. Fan van topchef Jonnie Boer en de verantwoorde supermarktketen Marqt.

De Bourgondiër

Gezond en duurzaam? Uiteraard, maar niet tijdens het eten. Is dol op moddervette Franse kaasjes, verslindt foie gras en blauwvintonijn en eet kalfsvlees zo bloedeloos mogelijk. Principeloos smullen.

De snob

Geeft bakken met geld uit aan eten en is erg vatbaar voor interessante verhalen. Gelooft echt dat zout uit de Himalaya iets anders is dan zout uit de Twentse bodem. Haalt de neus op voor boerenkool, maar trompettert over die heerlijke cavolo nero van die exquise Toscaanse traiteur.

De trendvolger

Doet mee aan ieder nieuw dieet of voedseltrend. Heeft Killerbody 1, 2 en 3 stukgelezen, weet momenteel zeker dat koolhydraten de echte dikmakers zijn en vet onterecht een slechte reputatie heeft. Eet niet biologisch om de wereld te redden, maar voor de eigen gezondheid.

De oordelende eter

Houdt alle onderzoeken over voedsel bij. Kijkt alsof je vergif inneemt als je een suikerklontje in de koffie doet. Roept luidkeels dat volslagen normaal voedsel smerig is (denk haring, pathé, mosselen) precies op het moment dat jij ervan zit te smullen. Niet te verwarren met de alarm-eter die oprecht bezorgd is over al die E-nummers die je achteloos naar binnen werkt.

De eetlullo

Neemt in de middagpauze stiekem een gehaktbal in de kantine en klaagt over het konijnenvoer dat ‘moeder de vrouw’ hem voorzet.

De carnivoor

De maaltijd draait om vlees, liefst aan het bot en nog een beetje bloederig. In de zomer rookt de barbecue avond aan avond. De garnering (lees: groente) blijft meestal op het bord liggen.

De exoot

Haalt zijn neus op voor hutspot en erwtensoep. Denkt dat het nog steeds heel modern is om Italiaans en Aziatisch te koken. Voelt zich een hele pief omdat ie een rode peper kan verdragen – inclusief de zaadjes.

De slameisjes (m/v)

Eten om in leven te blijven. Zijn al lang vergeten hoe lekker een blokje volvette Edammer kan zijn. Durven zelfs geen banaan te eten omdat daar te veel suiker in zit.

De voedselvrek

Koopt gevulde koeken van het huismerk pas als er de 35-procent-bijna-bedorven-kortingsticker op zit. Kijkt weleens verlangend naar de Gravad Lax in de koeling, maar kiest dan toch voor de cervelaatworst.

De strenge eter

Hoeft geen calorieën meer te checken, want weet van ieder product precies hoeveel er in zit. Eet driemaal daags en laat het daarbij.

De wereldreddende eter

Vindt gierst en tofu eigenlijk ook niet te hachelen, maar wil de planeet redden. Heeft weleens gehoord dat vegetarisch ook lekker kan zijn, maar gelooft niet dat je kunt genieten als je idealen hebt.

De fan van de voedingsindustrie

Vindt de pastasaus van Bertolli gewoon het lekkerst. Kan feilloos het verschil proeven tussen Coca Cola en Pepsi en verheugt zich op de nieuwe smaken van Knorr Wereldgerechten en Aardappel Anders.

De flexitariër

Heeft last van principes, maar ook van een lekkere trek. Vindt het eigenlijk best consequent om op werkdagen geen vlees te eten, maar in het weekend een sappige lamsrack op de grill te gooien.

De uitpluizer

Ontleedt alle ingrediënten van een gerecht en wil van ieder flintertje eten precies weten wat het is. Krijgt een paniekaanval van hutspot, smoothies en ander gepureerd voedsel.

De klassieke overeter

Eet van alles veel te veel, meestal emotioneel gemotiveerd. Spoelt moeiteloos een mengsel van roze koeken en leverworst weg met Red Bull. Schermt met zware botten.

De overlever

Eet omdat het moet, maar kan er niet van genieten. Vindt de maaltijd een hinderlijke onderbreking van de dagelijkse bezigheden en eet daarom het liefst tijdens het autorijden, op de fiets of met het bord op schoot.

Het vis moet zwemmen-type

Eten is vooral een excuus om een goede fles wijn open te trekken.

Bent of herkent u een of meerdere eettypes? Laat het ons weten via tijdpost@trouw.nl in maximaal 120 woorden onder vermelding van uw naam en woonplaats.

Lees ook: Een leven vol tussendoortjes

De pannen strak om zes uur op tafel is passé. Eten kan de hele dag door, waar en wanneer je maar wilt. 

Anders eten? Het gaat stapje voor stapje

Nederland kan best gezonder en duurzamer eten, denkt consumptiesocioloog Hans Dagevos. Een vleestax is daarvoor niet de oplossing. Wel: een beter imago voor vleesvervangers.

Koks moeten de eetcultuur veranderen

Duizenden gewassen en dieren zijn te eten, maar dat doen we niet. Het zal moeten, willen we een gezonde planeet houden, betoogt kok Lars Charas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden