’Ik werk nu intuïtiever en meer volwassen’

Robin de Raaff componeert al sinds het midden van de jaren negentig gestaag aan een indrukwekkend oeuvre. Soms zit er eens een luw jaar tussen, maar grosso modo kun je zeggen dat de Nederlandse componist elk jaar wel een orkestwerk aflevert. Met een voorkeur voor soloconcerten, want daarin voelt De Raaff zich echt thuis. „De concertvorm stelt me in staat om twee haaks op elkaar staande werelden – die van de solist en die van het orkest – met elkaar te combineren, zodat ze samen iets groters opleveren”, vertelt De Raaff.

Vorig jaar kreeg hij voor zijn Vioolconcert de Toonzettersprijs, een van de grootste compositieprijzen van Nederland. Het prijzengeld stelde hem in staat een jaar een sabbatical op te nemen. De Raaff geeft namelijk ook nog les aan het Rotterdams conservatorium. Hij is sinds anderhalf jaar vader. Maar nu geniet hij al maanden van het thuis zijn.

Het internationale succes van De Raaff is in Nederland zo’n beetje af te meten aan het feit dat hij een graag geziene gast is in de ZaterdagMatinee. Zijn Vioolconcert was het laatste werk dat hij voor de serie in het Concertgebouw maakte. Zaterdag klinkt er zijn nieuwste werk, het Concert voor saxofoonkwartet en orkest, dat hij voor het Raschèr Saxophone Quartet maakte. Ook werkt hij aan een opera over Marilyn Monroe, voor De Nederlandse Opera.

Ging het in gesprekken met De Raaff voorheen nogal eens over getallen en wiskundige structuren, nu zegt hij die modellen niet meer zo nodig te hebben. Ze zijn een tweede natuur voor hem geworden. „In vroegere werken zie je dat ik vanuit de abstractie wetten wil opleggen aan de muzikale tijd. Nu is het andersom en probeer ik per moment beslissingen te nemen over grotere structuren. Ik werk nu intuïtiever en eigenlijk volwassener.”

Toen hij begon te werken aan zijn saxofoonkwartetconcert, zag de componist zich geconfronteerd met het in zijn ogen ’bijna zuiver Nederlands fenomeen’ van het saxofoonkwartetconcert. „Ga maar na: je hebt de Symfonie van Otto Ketting en het concert van Tristan Keuris. Dat laatste werk werd trouwens ook geschreven voor het Raschèr. Ik vind dat twee mijlpalen in het genre. Bij Ketting hoor je een beweging in grote harmonische blokken, terwijl bij Keuris de romantisch uitgesponnen melodieën het belangrijkst zijn. Dat zijn twee uitersten – en dat alleen al binnen Nederland. Als je een viool- of pianoconcert schrijft, heb je eeuwen aan voorgangers om mee af te rekenen. Maar bij zo’n saxofoonkwartetconcert geldt dat helemaal niet.”

De Raaff beschrijft zijn Concert voor saxofoonkwartet en orkest als een classicistisch opgebouwd werk: „Het eerste deel is eigenlijk een soort lawine: weinig gegevens leiden tot een cascade van klanken. Het einde van die beweging is het begin van het tweede deel. Al het materiaal van het langzame middendeel is eigenlijk al aanwezig in het eerste deel, maar dan in een ander tempo en anders belicht. Je hebt nauwelijks door dat je bent aangekomen in dat tweede deel. Door de vorm zo organisch te maken, blaas ik er leven in.”

Het Amerikaanse Raschèr Saxophone Quartet, opgericht in 1969, is een ensemble met een oude traditie. Het gebruikt historische saxofoons uit de jaren twintig en dertig. „Die instrumenten hebben een nostalgische klank, zijn milder dan moderne saxofoons en minder agressief”, zegt De Raaff. „Het zijn geen saxofoons die makkelijk overal doorheen honken. Dus ik moest nadenken hoe ik het kwartet tegenover het orkest zou zetten. Ik heb ervoor gekozen om juist de kleurenkant extreem in het orkest te leggen.”

Hoewel het middendeel van het concert zich van de trage lyriek bedient die ook in zijn Vioolconcert zit, sluit het werk volgens de componist vooral aan bij de snellere werken in zijn oeuvre. Die snelheid en technische uitdagingen waarvoor het saxofoonkwartet staat, vormden voor het Raschèr geen enkel obstakel.

„Meestal krijg ik van solisten wel een lijstje met vragen over ingewikkelde passages, dit keer helemaal niet. Integendeel: ze vertelden me dat ze met plezier aan het bouwen waren aan mijn concert.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden