'Ik weet hoe je de golven moet lezen'

Visser Barbara Geertsema zet zich in voor een natuurvriendelijke visserij op de Waddenzee en kent het water als geen ander. 'Ik heb mijn man afgeleerd alleen naar zijn netten te kijken. Zie wat de zee van plan is.'

Les 1


Vertrouw de zee nooit


"Mijn moeder is Amsterdamse. Net als mijn oma, ooms en tantes hadden wij een tenthuisje op het strand van Zandvoort. Voor mijn gevoel ben ik op het strand opgegroeid. De zee is de mooiste kermisattractie die er is. We renden eindeloos de zee in om ons door de golven terug te laten gooien. Een volwassene is een spelletje na een paar minuten zat, de zee raakt nooit vermoeid. En weer of geen weer, wij gingen zwemmen. Mooi weer was niet onze favoriet, dan zaten er maar vreemde mensen in de weg.


Mijn vader heeft me van jongs af aan ingepeperd dat ik de zee nooit mocht vertrouwen. Ik heb het nu nóg in mijn hoofd: nooit met je rug naar de golven. In 1999 leerde ik Jan kennen. Toen ik met hem begon te vissen kende ik wel het Noordzeestrand, maar wist ik niets van het Wad. Jan wist alles van de vissen en de geulen en platen van de Waddenzee, maar niet hoe je de golven kunt lezen. Toen we in de branding boven Ameland en Schier met de rubberboot op zeebaars gingen vissen, heb ik hem afgeleerd om alleen naar zijn netten te kijken: je moet voortdurend zien wat de zee van plan is. Af en toe komt er plotseling zo'n grote roller aan. Alleen als je die op tijd ziet aankomen, kun je de boot in positie brengen en de klap opvangen.


Misschien is het door het eindeloos spelen in de branding dat ik gevaar het liefst recht in de ogen kijk, in plaats van mijn blik weg te draaien. Dat zouden onze landsbestuurders ook meer moeten doen. In plaats van dat ze voorbereid zijn op reële gevaren, lijken ze zich liever met onzin bezig te houden, zoals dat wij geen muziek mogen draaien als we op het dek aan het werk zijn. Alsof de vogels daar last van zouden hebben."


Les 2


Een eerlijke wereld willen, maar zelf oneerlijk zijn?


"Als tiener maakte ik me zorgen over het milieu en kernwapens. Ik spijbelde om in Woensdrecht te demonstreren, dat vond ik toen een stuk nuttiger dan alle dagen op school zitten. Elke eerste maandag van de maand tijdens de sirene van 12 uur blokkeerden we de poort van de luchtmachtbasis. Verder gebeurde er in het vredesactiekamp niet zo veel bijzonders. Als je onder een tentzeil in het bos leeft, heb je een dagtaak aan hout zoeken, droog en warm blijven, eten maken én het een beetje gezellig zien te houden. Eens in de zoveel tijd werd het kamp ontruimd, dan moesten we weer achter nieuw plastic en dekens en touw aan.


Het liep daar natuurlijk over van de mensen die alles beter wisten. Praatjesmakers, die vonden dat ze niet hoefden af te wassen, want 'ik ben een anarchist'. Lang niet iedereen die zei te streven naar een eerlijker wereld was ook in de praktijk eerlijk en sociaal. 'You are judged by your actions and not by your pretentions', zong protestzanger Billy Bragg in die tijd. Mensen die alleen maar lullen en niets doen, daar ben ik snel klaar mee."


Les 3


Er komt een generatie na ons


"Ik vond school echt helemaal niks. Voor mijn ouders was het wel belangrijk. Ik heb het voor hen volgehouden, want ik ben dol op mijn ouders. Na de diploma-uitreiking, op mijn 18de verjaardag, heb ik het ding aan mijn moeder gegeven: 'Hier is je diploma mam, het is jouw verdienste'. Ik heb van die periode wel geleerd dat het belangrijk kan zijn om dingen af te maken. Soms moet je iets toch uitzingen, omdat je er later profijt van kunt hebben.


Toen ik 24 was, wilde ik maar één ding: bomen planten. Ik had na school een paar jaar in Schotland gezeten en daar zaden verzameld, jonge boompjes opgekweekt en bossen aangeplant met inheemse bomen en struiken.


Terug in Nederland bleek dat ik een opleiding nodig had om in het bos te kunnen werken. Ik vond dat onzin, maar als dat ervoor nodig was, dan zou ik dat doen. Ik bleek leren geweldig te vinden, het was een fantastische opleiding. Ik geloof niet dat iemand daar last van mij heeft gehad. Tijdens die studie heb ik geleerd dat wij oogsten en genieten van wat de generaties vóór ons hebben bewerkstelligd. En dat veel van wat wij doen niet voor onszelf is, maar voor de generaties na ons. Het is voor mij heel logisch om dankbaar te zijn voor alles wat mij is gegeven, tegelijkertijd verwacht ik niet dat ik altijd zelf zal profiteren van wat ik doe. Ook al zal ik hen nooit kennen, ik vind het een fijn idee dat anderen er misschien baat bij zullen hebben. 'Er is een wereld na deze. Die waaruit wij verdwijnen', las ik ooit. Zo is het. En het is de moeite waard je in te zetten voor de wereld die na jou komt. Met alles wat wij in onze schoot geworpen krijgen, lijkt het me ook niet te veel gevraagd.


Het is toch een bizarre gedachte dat zo'n gigantisch wateroppervlak als de Waddenzee geen voedsel meer zou voortbrengen omdat we de boel vernacheld hebben?"


Les 4


Help!


"In Schotland werkte ik voor een boomkwekerij in een totaal verlaten gebied. Ik liep met een plantstok en zo'n postbodetas om mijn schouders over de heuvels om zaailingen te planten. Dat was mooi. Ik heb er met mijn vriend ook eindeloze wandelingen gemaakt. Toen we een lange tocht wilden lopen, maar het weer leek te verslechteren, dachten we dat we maar beter niet konden gaan. 'Natuurlijk moeten jullie wel gaan', zei de vriendin bij wie we logeerden, 'niemand laat jullie hier in de sneeuw staan.'


Die vanzelfsprekendheid dat je erop kunt rekenen dat een onbekende je helpt als je hulp nodig hebt, dat is zó waardevol. Er was hier laatst een dame in de haven die niet de goede verloopstekker aan boord had voor de klussen die ze moest doen. Ze heeft twee dagen mijn verdeeldoos gebruikt. Dat ding had anders, net als altijd, in de schuur gehangen. Het kostte mij niks. Het scheelde haar enorm, in tijd en geëmmer. Dat noem ik nou winst. Even de auto opzij zetten, een handje geven, het toilet laten gebruiken en de ander kan weer door. Ik ben daar heel gevoelig voor."


Les 5


Wees expliciet


"Ik had een leraar Engels die erg anti-communistisch was. Hij legde de boeken van George Orwell zo uit dat ze precies in zijn straatje pasten. Ik dacht dus dat Orwell een reactionaire VVD'er was, tot ik erachter kwam dat de man in de Spaanse Burgeroorlog tegen het fascisme had gevochten. Hij had een hekel aan totalitaire regimes van welke aard dan ook, hij was gewoon een anarchist met een groot hart. Het was voor mij een enorme eyeopener dat er zo veel waarheden en werkelijkheden naast elkaar kunnen bestaan en dat mensen zo verkeerd kunnen worden neergezet. In poëzie is het tot daaraan toe, maar als je een boodschap hebt, kun je maar beter zorgen dat je expliciet bent."


Les 6


Leef gevaarlijk


"Ik heb een portretje van Friedrich Nietzsche in onze woonkamer aan boord hangen. De uitspraak 'Leef gevaarlijk' is van hem. Want, zo zegt hij: dat is het geheim om de grootste vruchtbaarheid en de grootste vreugde te oogsten. Ik kies niet altijd de veilige en comfortabele weg en sta ook open voor het onbekende. Dat levert ontzettend veel op. Er zijn veel mensen die ik nooit ontmoet had als ik niet was gaan liften.


Met mijn vriend stond ik 25 jaar geleden in Florida langs de weg, we wilden naar Mexico. Wisten wij veel dat in de VS alleen outcasts liften. Twee strakgespannen politieagenten, hand op de revolver, kwamen ons vertellen dat de buurtbewoners zenuwachtig van ons werden. We moesten wegwezen. Zodra we een lift hebben, zijn we weg, zeiden we.


Gelukkig stopte er al gauw een tengere jongedame. 'Dit mag mijn moeder nóóit weten', zei ze. Ze was al twee keer langs gereden en besloot uiteindelijk dat die idiote lifters vast Europeanen waren en niet van plan haar te vermoorden.


We hebben een week bij deze Rachel en haar vrienden in de bossen bij Tallahassee gelogeerd, geholpen een blokhut te bouwen en oliebollen gebakken. We hadden een geweldige tijd met elkaar. Het meeste gevaar in dit hele verhaal kwam van die twee gestreste agenten. Toen ik mijn ID uit mijn binnenzak moest peuteren, dacht ik: als ik nu een onverwachte beweging maak doordat ik struikel of moet niezen, gaat-ie schieten."


Les 7


Het kan wel


"Jan en ik wilden een visrestaurant aan de haven beginnen met verantwoord gevangen vis uit eigen regio. Rauwe oesters, kokkels, langoustines, puur naturel, zonder frituur en rare kruiden. 'Dat kan niet', zei iedereen, een visrestaurant aan een haven moet kibbeling hebben. In het begin was het ook moeilijk, consumenten komen met andere verwachtingen. Het vergde durf en een lange adem. Afgelopen november bestond 't Ailand vijf jaar.


Als je ergens in gelooft, moet je niet te snel opgeven. Op de biologische boerenmarkten in Amsterdam en Utrecht ging het net zo. 'Een kraam met alleen maar vis van Wad en Noordzee? Zonder tilapia red je het niet', zeiden mensen met ervaring. Het eerste halfjaar hebben we dik verlies gedraaid. Dat is lastig als je vroeg opstaat, keihard werkt en aan het eind van de dag ziet dat je meer geld gehad zou hebben als je lekker in je bed was blijven liggen.


Ik ben heel blij dat we hebben volgehouden. We hebben nu een kraam zoals wij willen met een klantenkring die bewust voor duurzame vis kiest. We verdienen er een inkomen mee en kunnen het verhaal van de vissers vertellen."

Barbara Geertsema

Barbara Geertsema-Rodenburg (Voorburg, 1969) studeerde bosbouw aan Hogeschool Van Hall Larenstein en werkte als bosbouwkundige voor ingenieurs-bureau Oranjewoud. Sinds 1999 vist ze samen met haar man Jan Geertsema vanuit de haven van Lauwersoog.


Ze openden biologisch restaurant 't Ailand en het Fileerlokaal waar mensen kunnen leren vis fileren. Ook nemen ze gasten mee in een rubberboot om te laten zien hoe ambachtelijk vissen in z'n werk gaat. De Geertsema's zijn actief in de internationale Slow Food-beweging en richtten de stichting Goede Vissers op.


Geertsema-Rodenburg was mede-initiatiefnemer van de Vismigratierivier die in de Afsluitdijk wordt aangelegd, zodat vele soorten vissen straks hun paai- en leefgebieden weer kunnen bereiken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden