'Ik walg van deze domme tijd'

BOEKEN - Ondanks kritiek weigert Marcel Möring te buigen voor de wensen van het publiek.

Na het ontoegankelijke 'Dis' levert Marcel Möring opnieuw een roman af die het de lezer moeilijk maakt. Met 'Louteringsberg', een turf over een bittere intellectueel, verzet hij zich zelfs nog sterker tegen de oppervlakkige tijdgeest. Voor de lezer is het doorbijten.

Marcel Möring vergt veel van zijn lezers. Niet omdat hij zo complex en hermetisch schrijft, maar omdat hij weigert water bij de wijn te doen. Zijn werk is ernstig en diepgravend en hij lijkt wel allergisch voor de smeuïgheid en het effectbejag waarmee veel van zijn collega's hun verhaal vertellen.

Het is Mörings ambitie om het lot van de Wandelende Jood in Nederland te verbeelden. In 'In Babylon' deed hij dat aan de hand van het lot van Nathan Hollander en zijn nicht Nina die, ingesneeuwd in een landhuis, de geesten uit het verleden op bezoek krijgen.

Uit dat boek bleek vooral Mörings prachtige verteltalent, zijn meeslepende verbeelding van de Joodse diaspora op familieschaal. Maar in 'Dis', net als 'In Babylon' een roman waaraan Möring jarenlang werkte, ging het roer om. Niet de vertelkunst maar de atmosfeer begon de boventoon te voeren. In 'Dis' kijkt Jakob Noach tijdens de nacht van de Asser TT te midden van zuipende feestgangers terug op zijn leven. Het boek wilde een soort moderne hellevaart in de trant van Dante schilderen. Maar veel critici waren het erover eens dat Möring zijn hand enigszins had overspeeld en het boek beter wat korter en geconcentreerder had kunnen houden.

In het nu verschenen 'Louteringsberg', eveneens naar Dante en het vervolg op 'Dis', blijkt dat Möring zich van die kritiek weinig heeft aangetrokken, integendeel. Ook dit deel is een pil geworden en van een kleurrijk verhaal is al helemaal geen sprake meer.

'Louteringsberg' gaat verder met de geschiedenis van Marcus Kolpa, die ook al in 'Dis' optrad, een Joodse man van ongeveer zestig die op zoek gaat naar zijn onduidelijke roots. Zo weet hij niet wie zijn vader is en zelfs omtrent zijn moeder bestaan de nodige twijfels. Zelf heeft hij met zijn geliefde Chaja een mooie en talentvolle dochter voortgebracht, Rebecca of Becky geheten, maar Chaja is plotseling uit zijn leven verdwenen, spoorloos.

Ontheemd en ontgoocheld zit Kolpa als een kluizenaar in zijn huis op een heuvel, slechts bijgestaan door zijn stijve huishoudster. Veel gebeurt er eigenlijk niet meer in zijn leven, en daarmee ook niet in deze roman. Behalve aan een merkwaardige geschiedenis rond Chaja, die later nog in leven blijkt te zijn, in een psychiatrische inrichting zit en die verwikkeld blijkt te zijn geweest in een duister netwerk van terrorisme en drugshandel, wordt 'Louteringsberg' vooral opgestookt aan een wirwar van terugblikken en doorkijkjes in de geschiedenis van Kolpa en zijn verwanten, maar in zijn tegenwoordige tijd heerst een status quo.

De belangrijkste doelstelling die Möring met deze roman lijkt te hebben, is het uitbeelden van een intellectueel (hijzelf?) die zich uit de wereld heeft teruggetrokken en zich louter nog bezighoudt met essentiële en existentiële zaken. Marcus Kolpa, schrijver van een eenmalige bestseller, verzet zich nadrukkelijk tegen de huidige cultuur. Een karakteristieke cri de coeur: "Ik walg van de ongezonde belangstelling die tegenwoordig voor nieuwsgaring wordt versleten. Ik walg van de verveling die eruit opstijgt. Van de onophoudelijke ironie die voor een intellectuele houding wordt versleten." Elders heeft hij het over zijn 'pose van bloedserieuze intellectueel', maar dat 'pose' kan toch niet helemaal gemeend zijn. Kolpa is ook wérkelijk een bloedserieuze intellectueel, die zelfs zijn eigen inzichten wantrouwt, en dat zullen zijn lezers weten ook.

Weliswaar komen ook het gefnuikte vooruitgangsgeloof in de jaren zestig en zeventig in dit boek aan bod, en bijvoorbeeld de vlucht in oosterse wijsheden, maar Mörings conclusie, bij monde van Kolpa, luidt toch dat de kritische 'geest' het maar het beste van de wankelmoedige en zoekende 'mens' kan winnen - en dat terwijl in Kolpa's bestseller uit het verleden de Mensch het juist gewonnen had van de Geist.

Dat op het allerlaatst, als Kolpa een nieuwe liefde heeft gevonden, zijn ijzeren intellectualisme enigszins ontdooit, verklaart misschien wel de titel van het boek, maar is voor de lezer, die in het voorafgaande vooral getart werd door passages vol cultuurkritiek en filosofische verbittering, voornamelijk een doekje voor het bloeden.

Heus, er komen ook wel een paar mooi vertelde scènes en verhalen voor in 'Louteringsberg', maar in hoofdzaak is dit boek toch een immense röntgenfoto van een in het leven teleurgestelde man, voor wie de huidige epoche een vat vol weerzin is.

Het ligt in het kritische, niet-behaagzieke karakter van Marcus Kolpa besloten dat dit boek zo'n weliswaar diepserieuze maar ook langdradige en slopende onderneming moest worden. In sommige opzichten herinnerde 'Louteringsberg' mij aan Sartre's roman 'Walging', maar laatstgenoemde hield zijn afkeer van het bestaan tenminste nog in toom. Möring daarentegen laat zijn walging de vrije loop.

Dat maakt het lezen van dit boek tot een moeizame onderneming. Er zit geen schot in de gebeurtenissen en de gedachten van de hoofdpersoon draaien in wezen toch steeds rond in cirkels.

Maar moet een boek dan per se levendig zijn en de lezer in de ban houden?, vroeg ik mij na lezing af. Mag een verhaal over stagnatie niet zelf ook enigszins stagneren?

Möring heeft een ernstige en nogal onaantrekkelijke gesteldheid compromisloos in beeld willen brengen, met het risico dat men hem erom misprijst. Dat is tegen de literaire etiquette en in zeker opzicht dapper, maar het maakt van 'Louteringsberg' eerder een beproeving dan een catharsis.

Marcel Möring: zelf minder wereldvreemd

Marcel Möring (1957) is een van onze meest genomineerde, gelauwerde en vertaalde schrijvers. Zijn werk is vervuld van Joodse thema's maar probeert tegelijkertijd de algemene geest van de tijd beeldend en kritisch in kaart te brengen. Mörings hoofdpersonen vallen op door een zekere wereldafzijdigheid, maar zelf schuwt Möring de moderne tijd niet: hij was een van de eerste schrijvers met een eigen website en daarmee de voorloper van een heel nieuwe generatie.

Marcel Möring: Louteringsberg. De Bezige Bij, Amsterdam. ISBN 9789023459040; 512 blz. € 19,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden