Ik vroeg aan de tandarts of ik doodging. ‘Niet nu, maar je hebt wel een gezonde kies doormidden gekauwd’

Still uit de film ‘Dogtooth’ (2009), waarin een vader zijn jongvolwassen kinderen ver van de boze buitenwereld wil houden. Beeld
Still uit de film ‘Dogtooth’ (2009), waarin een vader zijn jongvolwassen kinderen ver van de boze buitenwereld wil houden.Beeld

Maartje Wortel schrijft over alledaags en minder alledaags ongemak. Gedoe met haar gebit doet haar terugdenken aan de film waarin een vader zijn kinderen klein houdt en zegt dat ze pas volwassen zijn als ze hun ‘hondentanden’ kwijt zijn.

Al een tijdje had ik last van mijn tandvlees. Ik ging naar de tandarts en ze zei dat ik stress had. Ze zei: “Het komt allemaal goed, je tandvlees is ontstoken, maar het hele gebeuren (zo noemde ze het echt) is op z’n retour.” Ik snap nooit precies wat artsen zeggen, ze plaatsen niet zelden een aantal woorden achter elkaar die niet specifiek naar iets verwijzen, noch iets uitleggen of verklaren, maar toch geloof ik alles wat ze zeggen.

Een paar jaar geleden ging ik met een verdikt borstbeen naar het ziekenhuis om het bot te laten onderzoeken. Op het formulier met de diagnose dat ik mee terug naar huis kreeg, stond te lezen: ‘Binnen de grenzen van normaal’. Ik wist niet wat het betekende, wát er dan precies binnen de grenzen van normaal was, en eigenlijk wist ik ook niet wat binnen de grenzen van normaal inhield. Welke grenzen dan? En wat is normaal? Toch vond ik het goed klinken. Dankzij mijn ouders weet ik twee dingen in het leven nooit met zekerheid vast te stellen. Namelijk wanneer iets normaal is en wanneer de grens bereikt is. Ik was allang blij dat mijn lichaam schijnbaar eigenhandig zowel de grens als de norm had weten vast te stellen.

Nu stuurde de tandarts me dus naar huis en hoewel de klachten steeds heviger werden en ik vrijwel niets meer kon eten met dat gebit van mij, dacht ik alleen maar aan wat de tandarts me had gezegd, dat het hele gebeuren ‘op zijn retour’ was.

Stukjes tandvlees

Toen ik na een paar weken niet meer kon slapen van de pijn besloot ik terug naar de tandarts te gaan om te vragen of die extra pijn ook bij de ‘retour’ hoorde. Ik lag nog niet in de tandartsstoel of ze zei: “Dat ziet er niet goed uit”.

Zoals woorden van artsen - of mensen die ergens verstand van hebben überhaupt - mij gerust kunnen stellen, kunnen ze me ook doen panikeren. Ik vroeg aan de tandarts of ik doodging. “Nee”, zei ze. “Je gaat nu niet dood, maar je hebt wel een gezonde kies doormidden gekauwd.” De ene helft van de kies viel er ongeveer meteen uit toen de tandarts eraan begon te trekken, maar de andere helft was stevig geworteld. Ik lag daar in de stoel te denken aan mijn persoonlijkheid en hoe je lichaam daar toch altijd weer een uiting van blijkt. Na heel wat getrek kwam ook het andere gedeelte van mijn kies eruit. Er waren allerlei zenuwen en stukjes tandvlees meegetrokken.

Ik keek naar die kies en dacht terug aan de film ‘Dogtooth’ van regisseur Yorgos Lanthimos, die afgelopen jaar bekend werd met zijn film ‘The Favourite’. Toen ik ‘Dogtooth’ een jaar of tien geleden zag, had ik nog nooit van de filmmaker gehoord.

null Beeld
Beeld

Taallessen

In mijn herinnering ging de film vooral over taal. Hoe taal altijd voor een eigen universum zorgt. Hoe dat universum de ene mens met de andere mens verbindt als ze dezelfde taal spreken, dezelfde woorden op eenzelfde manier begrijpen. Als je het zo bekijkt lag de wereld van de artsen en mijn wereld daadwerkelijk ver uit elkaar. Om bij de ander te horen, doe je soms alsof je elkaar begrijpt (binnen de grenzen van normaal).

In ‘Dogtooth’ probeert een vader zijn jongvolwassen kinderen in een veilige, kleine wereld te houden door ze te vertellen dat er verschrikkelijke dingen gebeuren als ze over het hek klimmen, dat hun tuin van de normale wereld scheidt. Om ze te laten geloven in het universum dat hij zelf voor zijn kinderen heeft geschapen, koppelt hij andere betekenissen aan bestaande woorden. De kinderen krijgen een cassetteband te horen met taallessen, waarop iemand bijvoorbeeld zegt: “Een snelweg betekent: een heel sterke wind”. In plaats van ‘een weg voor snel gemotoriseerd verkeer’. En als er een plaat wordt opgezet van Frank Sinatra vertaalt de vader de songtekst naar een zogenaamde tekst van zijn eigen vader, die de voordelen van een hecht gezin bezingt. Volgens de regels van het huis mogen de kinderen pas buiten het hek als hun hoektanden (‘Dogtooth’) eruit vallen.

Benauwd universum

Onlangs koos ik ‘Dogtooth’ als een van mijn favoriete films tijdens een programma waarin schrijvers vertelden welke beelden hen hadden geïnspireerd. In een uitverkochte filmzaal in Amsterdam keken we naar de film. Van tevoren vertelde ik kort waarom de film mij destijds zo had beroerd. Toen we eenmaal keken, ging ik kapot van schaamte. Andere ogen konden nu zien wat ik had gezien. En ik zat naast vreemdelingen met wie ik iets had willen delen in het volle besef dat iedereen iets anders zag. En dat zelfs ik ook nu weer iets anders in de film terugzag; ik had er toentertijd vooral taal in afgelezen.

null Beeld
Beeld

Ik was vergeten dat de film ook traag is en absurd en iets groters wil vertellen. De film laat zien hoe je leugens en pijn opzoekt als je naar vrijheid verlangt, als je een grotere, open wereld nastreeft, waarin taal alles kan betekenen.

Ik zat daar, wat ineengekrompen in mijn stoel naar ‘Dogtooth’ te kijken, voelde met mijn tong in het gat in mijn mond en concludeerde uiteindelijk, mild tevreden, dat die film politiek is. Dat het de angst voor de buitenwereld laat zien en hoe dat kan leiden tot de creatie van een eigen, vaak onbegrijpelijk en benauwd universum waarin je mensen die je dierbaar zijn in een houtgreep kunt houden. Als je vrijheid zoekt, moet je soms iets van jezelf opofferen, al is het een tand: ook dat zal wel weer iets groters betekenen.

Schrijfster en columniste Maartje Wortel (Eemnes, 1982) schrijft voor Tijd over alledaags en minder alledaags ongemak.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden