Ik voelde het water, grootser en sterker dan je kunt verzinnen

Frank Waaldijk: ¿¿De zondvloed¿ was in twee dagen af. Ik had het gevoel dat ik het niet zelf was die schilderde.¿ (Trouw) Beeld
Frank Waaldijk: ¿¿De zondvloed¿ was in twee dagen af. Ik had het gevoel dat ik het niet zelf was die schilderde.¿ (Trouw)

Zonder religieuze beleving geen religie - misschien is ze wel de kern ervan. Toch lees je er maar weinig over. In deze rubriek beantwoorden mensen vragen over wat ze op religieus gebied hebben beleefd. Vandaag: Frank Waaldijk.

Wat hebt u beleefd?

„De meeste van mijn schilderijen ontstaan langzaam. Een nam zelfs twaalf jaar. ’De zondvloed’ was in twee dagen af. Bij dit werk had ik nog sterker dan anders het gevoel dat ik het niet zelf was die het schilderde. Het ontstond gewoon, en het klopte.”

Wat gebeurde er?

„Bij de zondvloed lukte het me te schilderen zonder er bij na te denken. Ik heb het idee dat ik dan in een bewustzijnslaag terecht kom die waarneemt waar het in wezen om gaat in het leven. Ik voelde de overweldigende natuur, het water dat grootser en sterker is dan wij kunnen verzinnen. Het vernietigende dat de hele wereld kan overspoelen, en het levengevende die alles mogelijk maakt. Het was alsof ik zelf niet meer deed dan volgen, alsof ik me liet leiden door een inspiratie van buiten mezelf.”

Vermoedt u een intentie waardoor u wordt aangestuurd?

„Het enige wat ik kan vertellen is hoe ik de werkelijkheid ervaar, niet hoe zij eruit ziet. We kunnen de werkelijkheid toch niet goed begrijpen, deze waarheid staat in mijn ziel geprent. Ik ben dus niet gelovig, een agnost. Ik ervaar een intentie, maar ik geloof niet in een bewust denkend Opperwezen die beslist welke kant mijn kwast wel of niet op zou moeten. Ik kan zo’n externe invloed weliswaar theoretisch niet uitsluiten, maar ik vind het erg onwaarschijnlijk. Het klinkt te onlogisch. Waarschijnlijk is het een idee dat door mensen is bedacht omdat ze houvast nodig hebben. Ik heb dit soort houvast niet nodig.

Tegelijkertijd moet ik voorzichtig zijn. De stilzwijgende aanname dat de wereld inherent logisch is, berust volgens mij op een vergissing. Logica is een tak van de boom der menselijke werkelijkheid, maar niet de hele boom.

Uiteindelijk zijn wij mensen naar mijn mening te beperkt om ook maar het kleinste stukje werkelijkheid echt te begrijpen. Ik houd het maar bij de beleving van een mysterie dat alle mensen en de natuur in een soort liefde verbindt.”

Kunt u echt niets meer zeggen dan dat het een beleving is?

„Ik heb het idee dat het uit de diepere lagen van mezelf komt, uit lagen die bijna helemaal los van mijn bewuste staan.

Ik probeer me te verbinden met dit ongrijpbare. Wil me daar door laten overweldigen, ga mee in een stroom waarvan ik het idee heb dat ik hem niet stuur. Zodra ik dat kan toelaten, beleef ik dat er wonderlijke dingen gebeuren.”

Hoe zorgt u voor de u dierbare ervaring van buitenaf aangestuurd te worden?

„Dit beleven – met mijn gevoel centraal, zonder na te denken – heb ik geleerd door te mediteren, te observeren zonder te oordelen. Al ben ik niet-godsdienstig opgevoed, toch heb ik altijd een zeker religieus verlangen gehad. Twaalf jaar lang ben ik aangesloten geweest bij de Shri Ram Chandra Mission, van de Indiase goeroe Chari, en daar heb ik mediteren geleerd.

Bij Chari beleed je geen ’religie’ maar ’spiritualiteit’, zei men. Je werd er aangemoedigd kritisch te zijn en vragen te stellen. Bovendien wist de meester ook niet alles, zei hij. Maar langzaam slopen er autoritaire trekjes in, en bleek Chari precies te doen wat je bij alle ontspoorde religie ziet. Toen ze een boek te koop aanboden voor 250 euro en ik daartegen een kritische rede had gehouden, kreeg ik op mijn donder van de top. De grens was voor mij bereikt toen gesteld werd dat ’totale gehoorzaamheid’ aan de meester noodzakelijk was. Ze schreven: ’Op het moment dat je vragen gaat stellen, betwijfel je impliciet de wijsheid van de meester, zijn intenties en zijn bestaan.’

Achteraf had ik er spijt van dat ik zo enthousiast over Chari ben geweest. Ik wil nog steeds graag met anderen over religieuze zaken praten, maar in groepsverband gaat het snel mis. Voordat je het weet zit je in het verkeerde vaarwater, waarin geld, macht en groepsdruk een rol spelen.

Het gevoel van verbondenheid en liefde voor anderen en voor de natuur probeer ik wel te blijven voeden. In het leven van alle dag, bijvoorbeeld door oppervlakkigheid met anderen uit de weg te gaan. En als ik in de natuur ben, probeer ik me ermee verbonden te voelen. Zodoende hoop ik dat deze waardevolle beleving niet vervlakt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden