Ik voel me nog steeds lerares

'Er heerste bittere armoede in de gezinnen'

"Ik had mijn diploma van de kweekschool nog niet gehaald, of ik kon beginnen op een zogeheten 'vernieuwingsschool' in de Haagse periferie. De school had een experimenteel onderwijssysteem waarin kinderen niet alleen intellectueel, maar ook artistiek werden onderwezen. Aangezien ik tijdens mijn studie veel aan toneel en muziek deed, werd ik meteen van de kweekschool geplukt en voor de zesde klas gezet. Ik was twintig jaar.

Er zaten 53 leerlingen in mijn klas. Dat was heel normaal in die tijd. De oorlog was net voorbij, veel scholen waren afgebroken. Mijn kinderen kwamen uit achterbuurten zoals de Schilderswijk. Het was een heel diverse groep, een ratjetoe. Er waren kinderen die geestelijk gehandicapt waren, maar er waren ook twaalf kinderen die moesten worden voorbereid op het toelatingsexamen voor de hbs - een strenge en moeilijke toets. Bovendien was er een aantal dat bij mij de tijd uitzat. Normaal gingen kinderen tot hun twaalfde naar de basisschool, maar ze waren leerplichtig tot hun vijftiende en ze konden lang niet altijd naar een vervolgopleiding. De huishoudschool was bijvoorbeeld te ver weg, bussen waren er niet.

Ik had maar twintig lesboeken. Daarom schreef ik 's avonds zelf de lessen. Iedere ochtend was ik om zeven uur op school om mijn blaadjes door de stencilmachine te halen. De conciërge kwam speciaal voor mij de deuren openen.

Om zo'n grote en diverse groep bij de les te houden, zag ik maar één oplossing: muziek. Voor vijftig gulden kocht ik een piano, die ik de klas in liet takelen. Op de melodieën van bekende wijsjes zong ik de kinderen de lesstof toe. Iedereen zong mee, de tekst stond op de stencils.

Ik was een anker voor die kinderen. Ik nam ze mee naar huis, stopte ze in bad, gaf ze te eten. In sommige gezinnen heerste bittere armoe. De meeste leerlingen woonden in saneringswijken, hun huizen werden afgebroken en moesten worden herbouwd. Ik merkte dat veel kinderen hierdoor ontworteld waren. Tijdens de lessen liet ik ze hun verhaal vertellen. 's Avonds schreef ik die verhalen op. Zo ontstond mijn eerste musical. Na een jaar zat het zo goed in elkaar dat we een zaal huurden en het stuk opvoerden. Alle 53 leerlingen hadden er hun eigen aandeel in.

Tientallen jaren later zocht één van die leerlingen me op. Dat ene jaar had zijn leven veranderd. Zijn vader was gefusilleerd in de oorlog, zijn moeder probeerde te overleven als schoenmaakster. Hij was een miserabel jongetje, dat in een jaar veranderde in een musicalster. Het illustreert wat kunst kan losmaken, ook bij mensen die daarmee nooit in aanraking zijn geweest. Kunst verheft ze boven het gewone.

Na anderhalf jaar stond er op een dag ineens een ander voor mijn klas. Ik was inmiddels getrouwd, en gehuwde ambtenaressen mochten in die tijd niet werken. Zonder me te waarschuwen was ik vervangen. Ik vond het erg, maar het was vooral zonde voor de school. Voor mij had het niet alleen nadelen, ik heb geleerd altijd de volgende dag een oplossing te hebben.

Mijn eerste baan is de opstap geweest voor alles wat ik daarna heb gedaan. Mijn interesse in de kinderen uit volkswijken werd de basis voor mijn latere werk met zwervende en verslaafde jongeren. Ook hen heb ik altijd op creatieve wijze benaderd.

Ik voel me nog steeds lerares. Het plezier dat je iets kunt overbrengen waar iemand nog geen weet van had, beleef ik nog steeds. Ook boeken kunnen ogen doen openen en een wending aan iemands leven geven."

De eerste baan maakt vaak diepe indruk en legt de basis voor later. Schrijfster Yvonne Keuls (80) begon als lerares van de zesde klas. Eind mei kreeg ze de Haagse Cultuurprijs 2012 uitgereikt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden