'Ik voel me in Buenos Aires op straat veiliger dan in Amersfoort'

AMSTERDAM - Met de vraag of de oefenwedstrijd Nederland-Nigeria mag doorgaan, heeft de KNVB in de bijna één eeuw oude interlandgeschiedenis voor de zesde keer met een boycot-kwestie te maken. Twee keer kwam het niet tot een wedstrijd, in de andere gevallen woog de bal het zwaarst.

1938, Nederland-Duitsland

Uit voorzorg is deze interland al van Amsterdam naar Rotterdam verplaatst. In de hoofdstad woont de grootste groep joodse Nederlanders, de KNVB vermoedt dat het in Rotterdam minder gauw tot provocaties zal komen in de richting van de Duitse voetballers. In hun witte shirts en zwarte broeken hebben die sportmensen al in 1935 in het Olympisch Stadion bij een vorige interland tijdens het volkslied met de gestrekte rechterarm de aandacht getrokken. In Rotterdam is Nederland-Duitsland voorzien voor 11 december. De linkse dagbladen Het Volk en Het Volksdagblad verlangen een boycot van de wedstrijd. “Want men dient niet te voetballen tegen een land dat zich buiten de beschaving heeft geplaatst.” In Rotterdam is enkele maanden eerder de zeer voetbalminnende burgemeester P. Droogleever Fortuyn overleden. Hij was aan het eind van de negentiende eeuw nog even voorzitter van de voetbalbond. Zijn opvolger in Rotterdam is prof.mr. P.J. Oud. Twee maanden na zijn benoeming verbiedt hij Nederland-Duitsland. Formeel stelt Oud zich op het standpunt dat de wedstrijd wordt verboden ter voorkoming van verstoring van de openbare orde. De gruwelijke Kristallnacht, van 8 op 9 november 1938, is voor Oud waarschijnlijk de druppel geweest die de emmer deed overlopen. In de Tweede Kamer spreekt het NSB-kopstuk Rost van Tonningen er schande van dat de interland wordt geannuleerd. Hij vindt de maatregel passen in 'de systematische provocatie van het nationaal-socialistische Duitsland'. Nog in december 1938 verbreekt Duitsland vervolgens alle sportbetrekkingen met Nederland. “Dit is het Duitse antwoord op Juda's terreur in Nederland”, aldus het blad Der Angriff.

1961, Nederland-Oost-Duitsland

Voor de WK-voorronde is Oranje met Hongarije en Oost-Duitsland ingedeeld in één groep. Op 14 mei 1961 trekt het Nederlands elftal met - voor de laatste keer de legendarische Faas Wilkes in de ploeg - naar Leipzig. Die stad ligt er dan bijna nog net zo ellendig bij als direct na de laatste bombardementen in de tweede wereldoorlog. In 1961 woedt de koude oorlog volop. Op 28 mei trekken de Oost-Duitsers nog wel voor een wedstrijd naar Kopenhagen, maar voor de wedstrijd tegen Nederland ontstaan onoverkomelijke visaproblemen. Het heeft er de schijn van dat 'Den Haag' het wel best vindt dat de wedstrijd tenslotte nooit meer wordt gespeeld. Het lijkt op een boycot van beide kanten. De wereldvoetbalfederatie FIFA is ongelukkig met de kwestie, maar neemt de siutatie voor lief, ook en vooral omdat het sportieve belang nihil is. De Hongaren hadden zich eerder al moeiteloos voor de eindronde van 1962 in Chili geplaatst.

1972, Griekenland-Nederland

Progressief Nederland roept op tot een boycot van deze vriendschappelijke wedstrijd. In Griekenland heeft een kolonelsregime korte metten gemaakt met de democratie. Moet in dat land een wedstrijd worden gespeeld die niet voor een kwalificatietoernooi geldt en dus geen verplichting is? De KNVB-leiders houden vol dat sport en politiek gescheiden zaken zijn. Uit protest wordt de wedstrijd geboycot door de dagbladen De Tijd en Trouw en tevens door het weekblad Voetbal International. Oranje gaat wel en leert het team van de Noord-Ierse coach Billy Bigham een lesje: 0-5.

1978, WK-voetbal in Argentinië

Maandenlang wordt in Nederland heftig gediscussieerd over de vraag of het Nederlands elftal al dan niet mag deelnemen aan een toernooi in een land, waar de mensenrechten onder de militaire junta structureel worden geschonden. Bram Vermeulen en Freek de Jonge, dan nog Neerlands Hoop vormend, reizen met hun programma 'Bloed aan de paal' het hele land af. Zij zijn de voortrekkers in een campagne tegen het WK en tegen de deelname van Oranje. Van politieke zijde krijgen zij niet al te veel steun. Minister Van der Klaauw van buitenlandse zaken weigert de KNVB een negatief advies te geven. Het partijcongres van de Partij van de Arbeid tracht Joop den Uyl in de richting van Bram en Freek te duwen, maar Den Uyl zegt tenslotte: “Het WK kan niet meer ongedaan worden gemaakt, hoe afschuwelijk het ook is wat er in Argentinië gebeurt. Ik kan alleen maar hopen dat de media voor objectieve publiciteit in Argentinië zullen zorgen.” Daar helpen de twee hoogste KNVB-coaches Ernst Happel en Jan Zwartkruis alvast niet aan mee. “Wat kunnen mij de mensenrechten nou schelen. Ik ben voetbaltrainer”, smaalt Happel. “Ik voel me in Buenos Aires op straat veiliger dan in Amersfoort”, zo doet Zwartkruis er in zijn naïviteit nog een schepje bovenop. Dick Nanninga noemt in een jolige bui, vlak voor het vertrek naar Argentinië, Bram en Freek gauw nog even 'Dram en Preek'. En, grapt Nanninga voorts: “Kogels ? Die kop ik gewoon terug.” Wim Rijsbergen, Wim Suurbier en Jan Jonbloed zijn de enige spelers die in Buenos Aires op het Plaza de Mayo de 'Dwaze Moeders' willen bezoeken. Aanvoerder Ruud Krol stelt ook een daad. Wanneer Nederland wereldkampioen wordt, wil hij de wereldbeker niet rechtstreeks uit handen van dictator Jorge Videla ontvangen. Daar kan de Nederlandse ambassadeur in Argentinië, de malle Jonkheer Donoré van den Brandeler, nog wat van leren. Zelfs minister Van der Klaauw vindt het te gek wanneer 'onze man' in Buenos Aires uitkraamt: “Al die verdwijningen waar Amnesty International het voortdurend over heeft, willen er bij mij niet in. Generaal Videla is een keurige, fatsoenlijke katholiek. We zijn hier zeer ontdaan door de gekleurde berichtgeving in Nederland!”

1980/1981, Mini-WK in Uruguay.

Ed van Thijn leidt het verzet tegen deelname van Oranje aan het niet noodzakelijke Mini-toernooi in Montevideo. Hij wijst er op dat dit toernooi vooral wordt georganiseerd ter meerdere eer en glorie van de militaire kliek, die in Uruguay lak heeft aan de mensenrechten. Uit protest tegen de trip van het Nederlands elftal rond de jaarwisseling, gaan binnen de KNVB 125 elftallen in staking. In de Tweede Kamer spreekt aanvankelijk een meerderheid zich uit voor een boycot. De VVD verandert later echter van mening, waarna PvdA-woorvoerder Harry van den Bergh zegt: “En dan te bedenken dat de VVD ten aanzien van de Olympische Spelen in Moskou nog de kampioen van de boycot was.”

Eenmaal in Uruguay presteert Oranje op het veld niks en is men onderling in hoofdzaak aan het bekvechten over de kwaliteiten van bondscoach Jan Zwartkruis. Na terugkeer zal de officier bij Oranje plaats maken voor Kees Rijvers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden