'Ik vind orale seks niet obsceen'

In het Bayreuther Festspielhaus vierde hij triomfen met Wagners 'Ring', samen met dirigent Pierre Boulez. Het festival in Salzburg vergastte hij op Mozarts 'Don Giovanni'. Patrice Chéreau (56) geniet wereldfaam als operaregisseur, maar verkiest de laatste jaren het vak van filmmaker. Zijn nieuwste film 'Intimacy' -die morgen in de Nederlandse bioscopen in première gaat- toont 35 minuten expliciete seks. Op het filmfestival van Berlijn werd Chéreau ervoor bekroond met de Gouden Beer. De controverse was geboren.

De Groningse avant-première van 'Intimacy' haalde onlangs nog de krant. Driekwart van de bezoekers had naar verluidt de zaal voortijdig verlaten, verontwaardigd over het gebodene: seks zonder glamour. Het incident, samengevat in de gefrustreerde uitspraak 'Wat kan seks zonder siliconen ontluisterend zijn', is tekenend voor de reacties die de Franse scenarioschrijver en regisseur de laatste maanden te verwerken heeft gekregen. Op de Berlijnse Potsdammer Platz, waar 'Intimacy' in februari zijn wereldpremière beleefde en waar de film meteen 'Last Tango in London' werd gedoopt, vroeg men zich al af of er voor de Britse acteur Mark Rylance en de Nieuw-Zeelandse actrice Kerry Fox (bekend als de roodharige schrijfster Janet Frame uit Jane Campions 'An Angel at my Table') toch echt geen porno-acteurs als stand-ins waren gebruikt. De Britse filmcensuur wist zich vervolgens geen raad met Mark Rylance' levensechte erectie en Kerry Fox' even levensechte fellatio en stelde voor de scènes maar meteen te schrappen. De gewraakte 35 minuten zijn inderdaad geen dagelijkse kost, maar feitelijk behoren ze tot het mooiste wat 'Intimacy' te bieden heeft: seks zonder glamour.

Patrice Chéreau: ,,Het is maar wat je verstaat onder obsceniteit. Ik vind orale seks niet obsceen. Voor mij is het een teken van liefde. En zo wordt het ook in de film gebracht. Een man en een vrouw ontmoeten elkaar elke woensdag in zijn appartement. Beiden komen aan hun gerief, zo te zeggen. Maar als je goed oplet, zie je bij de tweede ontmoeting al een verandering, en bij de derde ontmoeting weer een verandering. Gevoelens gaan een rol spelen, en het zijn uitgerekend die gevoelens van liefde die voor de man zo beangstigend zijn. Het is een man die een dramatische geschiedenis met zich meedraagt, en die uit pure angst zijn gevoelens ontkent. De vrouw is de reddende engel, maar dat geldt ook andersom. 'Intimacy' is uiteindelijk het verhaal van een levensreddende ontmoeting tussen twee mensen. Het is daarbij jammer dat mijn film in een klein pornografisch geïnspireerd Frans filmgolfje arriveert, maar met films als Catherine Breillats 'Romance', laat staan 'Baise-moi', heeft 'Intimacy' naar mijn smaak niets van doen. Porno-acteurs waren voor mij zelfs uit den boze, want daarmee breng je een onderscheid aan tussen de seks-scènes en de gewone dialoog-scènes. In mijn film vormt het één geheel, en alleen met heel goeie acteurs maak je dat geloofwaardig.''

Chéreau liet zich voor de ontmoeting tussen Claire en Jay, zijn twee hoofdpersonen, inspireren door het korte verhaal 'Nightlight' uit de verhalenbundel 'Love in blue time' van Hanif Kureishi, de Engels-Indiase schrijver die faam verwierf als scenarist van Stephen Frears' 'My beautiful laundrette' en 'Sammie and Rosie get laid'. Kureishi eindigde zijn verhaal met een zinsnede die Chéreau aan het hart ging en die hij als het motto van zijn film zou willen gebruiken: 'Zolang je begeert, klopt je pols. Je leeft. Begeren is verder reiken dan jezelf, de wereld in, één vinger tegelijk.'

Chéreau: ,,Het korte verhaal is terug te vinden in de eerste 35 minuten van de film. Het vervolg is gedeeltelijk afkomstig uit 'Intimacy', Kureishi's nieuwste roman, en de rest (denk aan het verhaal van Claire's echtgenoot, de Londense taxichauffeur) is er door mij, samen met mijn scenariste Anne-Louise Trividic, zelf bij verzonnen. Dichterlijke vrijheid, zo heet dat toch?''

Dat Chéreau te rade ging bij een Britse schrijver, om zijn film vervolgens ook in Londen op te nemen, met Engelstalige acteurs, kan hij wel verklaren: ,,In Frankrijk kent iedereen me. Ik ben daar de beroemde theater-, opera- en filmregisseur Patrice Chéreau. Ik ga daar niet prat op. Sterker nog, het benauwt me. En voor mij was het niet meer dan verfrissend om naar een ander land te gaan, en samen te werken met mensen die ik nog moest zien te overtuigen. Ik heb het eerder gedaan, als operaregisseur in Duitsland. En ik geef toe, het is soms ook beangstigend, maar blijkbaar heb ik die uitdaging nodig. Het inspireert me, een nieuwe stad, verse lucht, andere mensen met andere tradities.''

Chéreau zegt zich daarbij ook aangetrokken te voelen tot de Engelse manier van filmmaken: ,,Franse filmmakers kunnen vaak zo overdreven poëtisch zijn, en doorzeveren over gevoel en gedrag. In Frankrijk houden ze er erg van om alles te verklaren, het liefst psychologisch. Ik hou daar niet zo van. Ik geef de voorkeur aan een film als 'Following' van de Britse regisseur Christopher Nolan. Het thema van de obsessieve achtervolging zit ook in mijn film. Het is iets wat me aanspreekt, en wat ik zelf uit de dagelijkse praktijk ken. Soms volg ik mensen op straat. Ik vang een flard op van een gesprek, en raak geïntrigeerd. Ik fantaseer er een levensverhaal bij, en dat kan zelfs het begin zijn van een film.''

Uiteindelijk is het deze vrije ideeënwereld die Chéreau deed besluiten om zich te concentreren op het filmmaken. Chéreau: ,,Een tijd lang heb ik opera, theater en film gecombineerd. Wat dat betreft behoor ik tot de zogeheten Bergman-generatie die lange tijd haar aandacht verdeelde tussen verschillende kunstuitingen. De tijd die ik echter besteedde aan een filmproductie als 'La reine Margot' deed niet wezenlijk onder voor een operaproductie als Wagners 'Ring'. Het was tijd om keuzes te maken, en omdat ik als operaregisseur de dingen heb gedaan die ik wilde doen, kies ik nu bewust voor film en de vrijheid van het verhalen vertellen. Verhalen die zich in het hier en nu afspelen, in de straten van Londen, Parijs of Amsterdam.''

Wat weer niet wil zeggen dat Chéreau de kleine, intieme film met twee hoofdrolspelers niet graag afwisselt met een mammoetproductie van het kaliber 'La reine Margot'. Momenteel buigt hij zich over een film over Napoleon op Sint Helena. Het scenario is hem voorgelegd door Al Pacino die, als alles goed gaat, ook in aanmerking komt voor de hoofdrol.

Chéreau: ,,Het maakt niet uit of het verhalen zijn over historische heersers of gewone Londenaren als Claire en Jay. Het gaat erom dat die verhalen ons een spiegel voorhouden. Met 'La reine Margot' heb ik iets willen zeggen over de hedendaagse intolerantie. Met Napoleon buig ik me over hedendaagse oorlogen. En met 'Intimacy' zeg ik weer iets over ons hedendaagse, persoonlijke leven, over de begeerte die ons voortdrijft, over de fouten die we maken, en waar we veel van kunnen leren. Ik heb al die fouten zelf gemaakt. Alles wat je verkeerd kunt doen, heb ik verkeerd gedaan. Door schade en schande word je wijs, zeggen ze toch?''

De film 'Intimacy' gaat morgen in première. De verhalenbundel 'Liefde in tijden van weemoed' (1997) van Hanif Kureishi, door Molly van Gelder uit het Engels vertaald, is verschenen bij uitgeverij Anthos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden