Ik vertrouw erop dat geloof meer is dan iets subjectiefs

Zonder religieuze beleving geen religie – misschien is ze wel de kern ervan. Toch lees je er maar weinig over. In deze rubriek beantwoorden mensen vragen over wat ze op religieus gebied hebben beleefd. Vandaag: Eelke de Jong.

Koert van der Velde

Wat hebt u beleefd?

„Ik moet een jaar of zestien zijn geweest. Het gebeurde op een zondag in onze christelijke gereformeerde kerk in Broeksterwoude, onder Dokkum in Friesland. Dominee Brienen was de gastpredikant. Hij hield de preek en we zongen Psalm 87, vers 3. De Filistijn, de Tyrier, de Moren, zijn binnen u, o Godsstad, voortgebracht. Van Sion zal het blijde nageslacht haast zeggen: ’Deez’ en die is daar geboren.’

De zon scheen naar binnen, en iedereen zong mee. Er kwam een geweldig gevoel over me. Het gevoel dat bij God iedereen erbij hoort, inclusief onze vijanden, dat hij geen onderscheid maakt. Dit sloot aan bij een idee dat ik al langer had: dat de christelijke gereformeerden en de synodaal-gereformeerden in ons dorp meer zouden moeten samenwerken. Ik vond dat je dat als christenen verplicht bent. Jezus had immers zelf voordat hij moest lijden om eenheid gevraagd. Wat zouden wij anders op de heidenen voor hebben?

Ik was me er zeer van bewust dat gelovigen het gevaar lopen dat ze het goddelijke aanpassen aan wat zij zelf vinden. Dat zag ik bij veel mensen, terwijl dominee Brienen er altijd zo puur mogelijk probeerde achter te komen wat de Bijbel nu werkelijk bedoelde.”

Kunnen mensen iets anders dan ’het goddelijke’ aanpassen aan wat zij zelf vinden?

„Je neemt altijd jezelf mee, maar je moet proberen er zo puur mogelijk achter te komen wat in de Bijbel bedoeld wordt. Veel conservatieve christenen denken volgens een vast stramien: dat ze zondig zijn, dat ze daarvan verlost moeten worden, en dat ze God daarvoor dankbaar moeten zijn. Ik geloof daar niet meer in, ben daar helemaal van af gegroeid. Voor mij is de kern van het geloof dat God liefde is en dat iedereen erbij hoort. Als iemand een geloof heeft dat mensen kleineert, dan zeg ik: ho, ho, dit heeft met geloven niets te maken, hier is geloof alleen maar een alibi. Aan de vruchten herkent men de boom.”

Zijn gelovigen volgens u dus bij machte te weten te komen wat God wel of niet wil?

„Het is persoonlijk. Ik geloof bijvoorbeeld niet dat Jezus na zijn dood fysiek is opgestaan en heeft rondgelopen. Dat is heel onwaarschijnlijk, en daar gaat het in de Bijbel volgens mij ook niet werkelijk over. Ik geloof ook niet in een god die jouw problemen wel even oplost, deus ex machina. God is niet almachtig.

Ik fietste met mijn zoontje van acht naar de kerk, toen hij zei: ’Ik denk dat ik voor zeventig procent geloof en voor dertig procent niet’. Dat kon ik hem nazeggen. De kern van mijn geloof is dat het wel goed komt, dat er iemand met je meegaat, dat gevoel heb ik.”

Gevoel of geloof?

„Geloof is vertrouwen, een gevoel dus. Een paar maanden geleden zette de organist tijdens de kerkdienst Gezang 393 in:

De dag, door uwe gunst ontvangen,

is weer voorbij, de nacht genaakt;

en dankbaar klinken onze zangen

tot U, die ’t licht en ’t duister maakt.

Die dan, als onze beden zwijgen,

als hier het daglicht onderduikt,

weer nieuwe zangen op doet stijgen,

ginds waar de nieuwe dag ontluikt.

Dat doet me wat. Dan schieten de tranen me in de ogen.”

Een gevoel is subjectief, gelovigen claimen meer.

„Ik vertrouw erop dat het goed komt, geloof dat dat waar is, dat het meer is dan een subjectieve beleving, meer dan een me eigen gemaakte wens.

Uw vragen staan haaks op mijn referentiekader. Naar het geloof kun je net als naar een persoon op verschillende manieren kijken. De wetenschappelijke blik is een analytische en die stelt bijvoorbeeld dat een persoon in essentie een pomp met slangen is. Een andere manier om naar een persoon te kijken is die van de intermenselijke: de man die van zijn vrouw houdt en omgekeerd. Dat noemen we liefde. Binnen die liefdesrelatie past het niet om vanuit de wetenschappelijke kijk te redeneren. Je kijkt je partner niet aan met de ogen van een medicus. De werkelijkheid kun je dus op verschillende manieren ervaren.

Niet in de liefde, en ook niet in het geloof moet je willen proberen om meerdere brillen door elkaar te gebruiken.”

Kan geloof volgens u dan niet tegen een analyserende kijk?

„Het gevoel, het geloof en de liefde zijn weg op het moment dat je er wetenschappelijk naar kijkt. Er is volgens mij geen liefde meer als de man zijn vrouw kust en dan bedenkt dat statistisch de kans veertig procent is dat ze gaan scheiden. Liefde is er alleen als je het gevoel hebt dat je onvoorwaardelijk van elkaar houdt. Zo is het met geloven ook.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden