’Ik sticht een kerk voor alle religies’

(Trouw)

Nederland is een opvallende voorganger rijker: een voor alle religies. Joan Elkerbout begint deze zomer een nieuw kerkgenootschap – de eerste kerk voor het ’ietsisme’.

’Ik ben niet opgeleid in één religie, maar in alle’, zegt Joan Elkerbout (39) uit Sint-Oedenrode. Morgen rondt ze, samen met 87 medestudenten, haar studie in New York af en wordt ze ingezegend als interfaith minister: een voorganger voor alle godsdiensten.

In september begint Elkerbout een eigen kerk in Nederland. Die legt ’een relatie met spirit, de natuur, God of Iets’ – en zo wordt de kerk die nu nog een ’beweging’ heet, de eerste officiële tempel voor het ietsisme.

Voor haar opleiding stapte de domineesdochter elke maand een andere religie binnen. „Ik onderging de bijpassende gebeden en rituelen zelf.”

Met de inzegening van Elkerbout in de Verenigde Staten is Nederland een pionier in interreligieus voorgaan rijker. Eenmaal in Nederland begint ze niet alleen het eerste interreligieuze kerkgenootschap, maar in de toekomst mogelijk ook een interreligieus seminarie.

Haar opvoeding in de pastorie – de vader van Elkerbout is emeritus PKN-dominee – ’heeft ervoor gezorgd dat mijn spirituele kant gevoed en ontwikkeld werd’. Het leverde ook een worsteling op: het ’christelijke kader’ was haar te smal. Nu voelt ze zich meer thuis in de ’interspirituele benadering’, die op verschillende wijsheidstradities stoelt uit zowel wereldreligies als filosofie en psychologie.

Elkerbout deed een opleiding maatschappelijk werk en was medeoprichter van het bedrijf Vogelvrij, dat onder andere weerbaarheidstrainingen aanbiedt voor mensen die worden gepest. Na jaren werken werd ze ’onrustig’. „Het moment om te kiezen voor een sabbatical, een time off om uit te zoeken wat er in mij speelde. Wat er riep.” Haar partner wees Elkerbout op haar nieuwe levensdoel. „Ze zei: ’Ik denk dat jij zelf dominee moet worden’.” Voorganger, net als haar vader, maar dan anders. Elkerbout voelt zich namelijk verbonden met alles ’van wicca (hekserij - red.) tot islam, humanisme en new age.

Na een zoektocht vond ze in Amerika wat ze zocht: de One Spirit Learning Alliance in New York. Die leidt sinds zeven jaar interreligieuze voorgangers op.

„Na afronding van deze opleiding is het mogelijk om een huwelijksceremonie van een hindoe en een christen voor beide partijen betekenisvol in te zegenen”, zegt Elkerbout. Daarnaast beleggen afgestudeerden maandelijks interreligieuze vieringen en gebedsdiensten.

„Er zit wel een grens aan”, zegt Elkerbout. „Voor sacrament-achtige zaken, zoals de eerste communie, moet ik uit respect voor de religie toch echt samenwerken met een erkende religieuze autoriteit.”

Na de zomer wil ze, onder de naam RenaisSenseMovement, een interreligieus kerkgenootschap oprichten, waarschijnlijk in haar thuisdorp Sint-Oedenroden.

„Kerkgenootschap klinkt misschien christelijk, maar dat is het dus niet”, zegt ze. In Nederland is de term overigens niet gereserveerd voor christenen. Zo is er bijvoorbeeld ook het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap.

„Het is in de westerse wereld vaak moeilijk te begrijpen, maar we gaan vanuit allerlei wijsheidstradities stilstaan bij gebeurtenissen, vieringen houden en bidden. De focus ligt dus niet op één religie, het is een benadering zonder dogma.”

Elkerbout ontleent haar inspiratie aan de Amerikaanse Interfaith Church, die een kwarteeuw bestaat. In Londen, waar in 1996 al een interreligieus seminarie is opgezet, is de kerk een succes, zegt Elkerbout.

„De meeste afgestudeerden uit New York sluiten zich aan bij een interreligieuze kerk in Amerika of brengen het geleerde in praktijk via hun baan, bijvoorbeeld in het welzijnswerk of als therapeut.”

Maar is er in Nederland wel behoefte aan een interreligieuze kerk? Ari van Buuren, voorzitter van de Nederlandse tak van het United Religions Initiative, werkt voor de dienst voor levensoriëntatie en geestelijke verzorging in het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Hij vindt Elkerbouts plannen niet vernieuwend. „De soefi’s gebruiken in hun vieringen al heel lang diverse heilige boeken”. Van Buuren citeert de dalai lama: ’Religie is een medicijn’. „Geen enkel medicijn helpt tegen alle kwalen. Religies vullen elkaar dus aan en een interreligieuze kerk zou daar bij kunnen passen.”

De voorzitter noemt de interreligieuze dialoog ’stimulerend’. Het levert ’veel positieve energie op’. Toch is hij sceptisch over Elkerbouts idee. „Het kan leiden tot syncretisme: tot één pot nat.” Zelf vindt hij het ’vruchtbaarder om bij elkaar op bezoek’ te gaan in plaats van alles te combineren in één geloof.

Rien Ipenburg, een van de samenstellers van het boek ’Wegwijs in religieus en levensbeschouwelijk Nederland’, moet – als de plannen van Elkerbout doorgaan – na de zomer dus een nieuw kerkgenootschap toevoegen aan zijn standaardwerk. Ook hij is sceptisch over de RenaisSenseMovement. „Ik denk niet dat mensen het snappen. Aan welke regels ga je je dan houden? Moeten mannen een keppeltje op, mogen vrouwen meedoen, bid je staand, zittend of op de knieën? Wat mag je dan nog eten? Ook het feit dat ze een vrouw is zal het haar niet makkelijker maken.”

Toch staat Elkerbout niet alleen in haar streven. Er zijn dan misschien nog geen interreligieuze voorgangers of kerken in Nederland, maar interreligieuze vieringen bestaan al langer. In 2005 woonde koningin Beatrix zo’n viering bij in de Dom in Utrecht. Maar ook op kleinere schaal vinden multireligieuze vieringen al jaren plaats, zoals de sinds 1993 georganiseerde vieringen van Kleurrijk Fryslân. Daaraan doen vertegenwoordigers van verschillende godsdiensten mee. Rabbijnen, boeddhistische leraren, imams en pastoors leiden samen een dienst.

Ds. Corry Nicolay, actief bij Kleurrijk Fryslân, doet al sinds 1989 mee aan interreligieuze huwelijksceremonies en kindervieringen. Zij is overtuigd dat ’gelovigen overal ter wereld in dezelfde god geloven’ en dat elke religie dat op een eigen manier doet. Bij het trouwen van een christen en een moslim zoekt ze samen met de verloofden teksten uit die door beide religies worden gedeeld. Vaak zijn deze afkomstig uit het Oude Testament, maar ook teksten uit de hindoe- of boeddhistische traditie worden gebruikt.

Nicolay is, zegt ze, zeer geïnteresseerd in Elkerbouts plannen. Zeker omdat Elkerbout nu, door haar opleiding, zo’n interreligieuze viering in haar eentje zou kunnen leiden. Maar zelf blijft ze hoe dominee. „Ik blijf christen, al sta ik open voor andere manieren van geloven”. Ze hoopt dat er vanuit de kerken en andere godsdiensten meer begrip komt voor interreligieuze vieringen en ceremonies. „Er wordt nog maar weinig mee gedaan. Het is alsof de mensen denken dat er water bij de wijn wordt gedaan, maar er kan juist zoveel worden gewonnen.”

Elkerbout is optimistisch over de kansen van ’haar’ kerk. Waarom zou in Nederland niet lukken wat in Engeland en de Verenigde Staten wel is geslaagd? Ze denkt dat haar kerk vooral mensen aanspreekt die zich niet meer thuis voelen bij conventionele kerken, maar ’hun spirituele ontwikkelingen hoog in het vaandel hebben staan’.

Op 5 september vindt Elkerbouts eerste viering plaats – op een zaterdag, want de RenaisSenseMovement doet niet aan diensten op zondag. Ook haar vader ’werkt mee aan de dienst’.

In de toekomst wil Elkerbout een interreligieus seminarie oprichten. Op dit moment is ze nog vooral druk met het voorbereidende werk voor het kerkgenootschap. En de belangrijkste eerste stap is natuurlijk haar bevestigingceremonie, morgen in New York.

Voor die ceremonie heeft ze zojuist een spiksplinternieuwe toga opgehaald. Er staan maar liefst twaalf symbolen op, waaronder die van de islam, het jodendom, christendom en het humanisme. En het medicijnwiel, symbool voor alle natuurreligies.

Joan Elkerbout begint een kerkgenootschap voor alle religies. Haar toga is voorzien van twaalf symbolen, waaronder die van de islam, het jodendom, christendom, humanisme en de natuurreligies. ( FOTO KOEN VERHEIJDEN)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden