Ik sluit vrede binnen twee weken

Hij werd geboren als Helmut Ostermann in het Duitse Beckum. Na de machtsovername door Hitler in 1933 pakte de bankiersfamilie haar koffers en vertrok naar Palestina. Helmut Oster mann werd Oeri Avneri en heeft zich sindsdien ontwikkeld als het 'enfant terrible' van Israël, een tegendraadse denker, politicus, journalist en leider van het veelal verguisde linkse Vredesblok. Hij is onder meer auteur van het boek 'Israël zonder zionisten', maakte contact met 'de vijand', Jasser Arafat en dook op in Beiroet in 1982 op bezoek bij Arafat toen deze werd gebombardeerd door Israël. Het afgelopen jaar waren hij en zijn clubje volgelingen vaak te zien op de westelijke Jordaan oever met de schep in de hand, symbolisch de Israëlische weg versper ringen weggravend. Toch begon hij zijn carrière in de Irgoen, een rechtse nationalistische beweging die in haar strijd tegen de Britse koloni ale bezetter niet terugdeinsde voor 'terreurdaden'.

Bent u een ex-terrorist?

,,Ja.''

Wat houdt dat in?

,,Ik ben er erg trots op dat ik de enige juiste wetenschappelijke definitie van het begrip terrorisme heb gegeven: vrijheidsstrijders staan aan mijn kant, terroristen aan de andere kant. We noemden onszelf geen terroristen, we noemden onszelf vrijheidsstrijders. We vochten tegen het koloniale Britse regime in Palestina. De Britten noemden ons terroristen, en volgens de gangbare definitie waren we dat ook, omdat onze organisatie bommen plaatste op Arabische markten, en veel mannen, vrouwen en kinderen doodde. Ik heb dus wel wat ervaring met terrorisme. Het eerste boekje dat ik publiceerde heette 'Terrorisme, de kinderziekte van de Hebreeuwse revolutie'. Daarin legde ik uit waarom ik de Irgoen verliet.''

Waarom bent u er uit gestapt?

,,Omdat ik er niet langer achter kon staan. Ik keurde zowel de methode als de ideologie van de Irgoen af. De Irgoen was een rechtse, reactionaire organisatie. Ik ging weg omdat ik wat ouder was geworden, al negentien jaar, hetgeen toen veel ouder leek dan ik me nu voel, op mijn 78ste.''

Om een stap terug te gaan: waarom sloot u zich aan bij de Irgoen?

,,Om een simpele reden, en dat is waarom ik begrijp dat mensen zich aansluiten bij zogenaamde terroristische organisaties: ik wilde vrij zijn in mijn eigen land, ik wilde geen onderdeel uitmaken van een buitenlandse bezettingsmacht. Het doorslaggevende moment was voor mij toen de Britten voor de eerste keer een Palestijnse Jood ophingen. Hij was een 'terrorist', had op een Arabische bus geschoten als vergeldingsactie voor Arabieren die geschoten hadden op een bus. Het was toen net als vandaag. Toen de Britten hem ophingen, vond ik dat als zij iemand van ons volk ophingen, wij de plaats van diegene moesten innemen.''

,,Jaren later had ik een discussie in het parlement met Menachem Begin (een van de Irgoenleiders en later premier van Israël - red.). Hij pleitte in zijn rede voor het executeren van Palestijnse 'terroristen'. Ik onderbrak hem, en zei: 'Jij zou beter moeten weten: het executeren van mensen maakt elke ondergrondse organisatie juist altijd sterker'. Hij keek me zeer verdrietig aan, en zei: 'Vergelijk je ons, vrijheidsstrijders, met deze vileine terroristen?' Daar heb je het hele verhaal. Ik begrijp het terrorisme, omdat ik mij mijn eigen gevoelens kan herinneren, en de manier waarop we opereerden. En er zijn er maar weinigen zoals ik, want de meeste voormalige terroristen kunnen dat niet. Kijk maar naar Begin.''

,,Ik verwerp terrorisme, maar ik weet hoe het werkt. Een terroristische organisatie kan niet opereren zonder de steun van een belangrijk deel van de publieke opinie. Ze heeft geld, nieuwe rekruten, propaganda, ondersteuning, schuilplekken nodig. De essentie van een ondergrondse is dat als je wegrent voor het bezettingsleger, je ergens kan aanbellen en de mensen je binnen laten.''

Uw premier, Ariel Sjaron, zegt dat een terrorist een terrorist is, dat er tussen Arafat en Bin Laden geen enkel verschil bestaat.

,,Sjaron, met alle respect, heeft geen idee waar hij het over heeft. Hij is een typische generaal. En generaals in de hele wereld begrijpen het verschijnsel niet. Daarom heeft de laatste honderd jaar een leger ook nog nooit een terreur-organisatie kunnen verslaan.''

,,Er is geen enkele overeenkomst tussen Arafat en Bin Laden. In het algemeen heb je twee categorieën van mensen die zich vrijheidsstrijders noemen. De eerste categorie 'terroristen' heeft een praktisch doel voor ogen, in het algemeen strijden zij tegen een concrete bezetting. Je kunt daarbij aan Koerden denken, aan Albaniërs, aan Palestijnen, of aan mensen in Atjeh in Indonesië. De 'terroristen', die behoren tot de tweede categorie, hebben geen praktische agenda. Zij handelen uit een algemeen gevoel van woede, fanatisme, en ideologie, zoals bijvoorbeeld de Duitse Baader-Meinhof-groep, de Rode Brigade in Italië, en het Rode Leger in Japan.''

,,De islamitische fundamentalisten behoren tot deze tweede categorie. Zij doden niet om een specifiek doel te bereiken, ze vechten tegen de situatie in de wereld. Ze behoren tot een compleet andere categorie, maar zijn veel gevaarlijker, want als een zogenaamde terrorist voor een concreet doel vecht, zeg je: 'Laten we praten over hoe we dat doel kunnen bereiken'. Het is zo makkelijk: geef de Koerden de staat Koerdistan in Turkije, Irak en Iran, en het is het einde van het Koerdische terrorisme. Als je daarentegen zegt dat je de wereld wilt veranderen, dat je een einde wilt maken aan de westerse, christelijke beschaving en haar dominante positie in de wereld, dan kun je niet onderhandelen, want niets zal deze terroristen tevreden stellen. Daarom is het gelijkstellen van Arafat aan Bin Laden pure demagogie of onwetendheid, of allebei.''

Zijn er binnen de Palestijnse beweging ook groeperingen die tot de tweede categorie, de Bin Laden-categorie behoren?

,,De Hamas en de Islamitische Djihad, bijvoorbeeld. De ironie is dat wij zelf de Hamas hebben gecreëerd, op dezelfde manier als de Amerikanen Bin Laden hebben gecreëerd. De Amerikanen hadden Bin Laden nodig in de strijd tegen de Sovjets. Israël dacht Hamas te kunnen gebruiken in de strijd tegen de PLO van Arafat. En dan ga ik er vanuit dat Bin Laden echt belangrijk is, wat ik geen moment geloof.''

Hoezo niet?

,,Hij heeft te veel weg van een Hollywood-creatie. Een echte terrorist geeft geen interviews aan de tv en laat zich niet om de dag fotograferen. Toen ik in de ondergrondse zat, wist ik niet eens wie mijn commandanten waren, niemand wist het.''

Denkt u dat het 'de Bin Ladens' iets uitmaakt of er vrede is in het Midden-Oosten?

,,Hier komen we bij de belangrijkste vraag: hoe vecht je tegen het terrorisme? Omdat terrorisme de steun van een groot deel van de bevolking nodig heeft, betekent het vechten tegen terrorisme niet dat je terroristen moet opsporen en doden. Want als je een terrorist doodt, zullen er meer terroristen komen. Net zoals ik me meldde toen ze iemand ophingen. De enige manier om het terrorisme te bestrijden, is door ervoor te zorgen dat de bevolking de terroristen niet langer steunt. Dat Bin Laden het niets kan schelen of er een Palestijnse staat komt, is daarom irrelevant. Het gaat om de mensen die in het hele Midden-Oosten Bin Laden steunen, de mensen die hem als een held zien, die hem geld geven, en alle steun. En voor hen is de Palestijnse zaak belangrijk. De haat tegen Amerika overal in het Midden-Oosten is voor een groot deel het gevolg van de Amerikaanse steun aan de Israëlische bezetting van Palestina. Als er een oplossing komt en de Palestijnen zeggen dat ze tevreden zijn met hun Palestijnse staat, zal geen Arabier zich Palestijnser opstellen dan de Palestijnen zelf, behalve natuurlijk de extreme fundamentalisten, die maar een kleine minderheid vormen.''

Is er een oplossing mogelijk tussen Israël en de Palestijnen?

,,Natuurlijk, ik sluit vrede binnen twee weken. Twee staten, naast elkaar. De moslims moeten de soevereiniteit krijgen over hun heiligdommen op de Tempelberg en wij over de Klaagmuur. Het probleem van de Palestijnse vluchtelingen is het allermoeilijkste. We moeten het leed de Palestijnen aangedaan erkennen en ook het recht op terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen. Ik accepteer de Israëlische mantra niet die stelt dat niet één Palestijnse vluchteling mag terugkeren. Maar hoeveel er in de praktijk mogen terugkeren, is een andere vraag, waar we over moeten onderhandelen.''

Hoe ziet u de kansen op een vrede op dit moment?

,,Sinds afgelopen week zitten we in een volkomen nieuwe situatie. De Amerikanen willen een brede coalitie tegen het terrorisme met alle Arabische staten. De steun van Arafat is voor hen absoluut cruciaal. Het laatste waar de Amerikanen behoefte aan hebben, is dat er nu iets gebeurt tussen Israël en de Palestijnen dat de Arabische massa's woedend zal maken, waardoor die coalitie in gevaar komt. Voor Arafat is het een historische kans om de steun van de Amerikanen te krijgen. Het is nu een Amerikaans belang geworden om een wapenstilstand af te dwingen, en beide partijen terug te laten keren naar de onderhandelingstafel. Sjaron wil natuurlijk geen staakt-het-vuren, want hij wil niet stoppen met het bouwen van nederzettingen. Hij is een erg primitieve figuur, niet dom, zeker niet, maar met een heel beperkte visie. Hij is van het type zionist dat gelooft dat je je overal moet vestigen tot het hele land van ons is. Toch zal hij er aan moeten geloven, want ook iedereen in Israël beseft dat het land volstrekt afhankelijk is van Amerikaanse steun.''

Bent u een zionist?

,,Ik ben een post-zionist, dat wil zeggen dat ik de geschiedenis van het zionisme accepteer. Ik accepteer dat wij allemaal een product van het zionisme zijn. Mijn vader was een zionist, ik ben een Israëlier en Israël is geschapen door het zionisme. Zionisme is een beweging met vele prachtige ideeën, een beweging die fantastische dingen heeft bereikt, maar een die ook haar schaduwkant heeft. Wat tussen ons en het Palestijnse volk is gebeurd, is vanaf het begin af aan een zeer tragisch verhaal geweest.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden