Ik reken mij tot het eenvoudiger volkje

Boekverzamelaars kun je ruwweg in twee groepen indelen. De ene wordt vooral gedreven door belangstelling voor de inhoud en bekreunt zich nauwelijks om de uitvoering. De andere, die zich veelal toelegt op het bijeenbrengen van oude en zeldzame exemplaren, stelt hoge eisen aan het uiterlijk.

De Nijmeegse hoogleraar P. J. Buijnsters is een erudiet exponent van deze tweede categorie. In 'Het verzamelen van boeken' verstrekt hij nuttige en soms onderhoudende voorlichting aan mingevorderde bibliofielen. Omdat wij thuis zo'n 7 500 boeken in de kast en op de vloer hebben staan, achtte de kunstredactie mij wel bij machte tot enig deskundig commentaar op deze handleiding, waarvan zojuist een tweede, aanmerkelijk uitgebreide editie is verschenen.

Dit is een misvatting. Ik behoor niet tot de collectioneurs die antiquariaten frequenteren, op zoek naar 'Alle de wercken' van Bredero (Amsterdam 1638) of G. van Laars 'Magazijn van Tuin-Sieraden' (Amsterdam 1802), maar reken mij tot het eenvoudiger volkje dat zo nu en dan een tweedehands boekwinkel binnenstapt op zijn min of meer eigentijdse bibliotheek aan te vullen.

De basis voor de mijne werd gelegd in de jaren vijftig, en wel op de markt aan de Rotterdamse Maashaven. Daar kon je voor een kwartje per stuk in het bezit komen van vrijwel alle de werken van Bosboom-Toussaint en Van Lennep. Buijnsters zou ze vermoedelijk, na een blik op de band en de titelpagina, met het oud papier hebben meegegeven. Naarmate mijn leesbegeerte zich verbreedde en verdiepte, groeide de goeddeels tweedehandse boekerij als vanzelf. Literatuur en taalkunde, vooral van Engelse herkomst, filosofie en theologie, geschiedenis, schaken en naslagwerken vormen de hoofdrubrieken in de kaartindex die in de jaren tachtig, na diverse valse starts, eindelijk gestalte kreeg.

Natuurlijk vergaar je, uit voorliefde, van sommige auteurs meer dan van andere. Vestdijk, J. B. Charles, Bomans, Boll, Chaucer, Chesterton, Dickens, Graham Greene, C. S. Lewis, A. J. P.Taylor en de vrijwel vergeten Engelse filosoof C. E. M. Joad vullen bij elkaar ettelijke planken. Maar anders dan de ware bibliofiel heb ik nooit een boek van hen gekocht uit zucht naar een complete collectie. En een tweede of twaalfde editie, mits houdbaar ogend, is me even lief als de eerste - "het boek zoals de schrijver zelf het voor het eerst heeft gezien" , om een watertandende Engelse bibliofiel te citeren. De inhoud rechtvaardigt het prijsverschil zelden. Bij handelaars heb ik een enkele keer begrip ontmoet voor deze zienswijze. Een van hen, in Oxford, was meteen bereid de prijs van een Joad, first edition, te halveren toen hij doorhad dat het mij voornamelijk om de tekst te doen was.

Echt verzamelen doe ik slechts in een geval, maar dit betreft dan ook een serie van duizend delen. Het is de Engelse Everyman's Library, "de meest complete bibliotheek voor de gewone man die de wereld ooit heeft gezien" , zoals haar grondlegger, de uitgever J. M. Dent, in 1906 schreef. Deel 1000, Aristoteles' Metaphysics, verscheen in 1956. Ik mis nog zo'n 450 nummers en ben dus voorlopig op vakanties in Engeland nog onder de pannen van de secondhand bookshops.

Ook wie daar de weg wil weten, heeft gidsen nodig. De meest vermakelijke is Driff's Guide to All the Secondhand & Antiquarian Bookshops in Britain. De auteur, B. C. M. Driffield, heeft honderden handelaars zelf bezocht en doet beknopt en sardonisch verslag van zijn indrukken. Over een winkel in Halifax: "Zaak voor zelfmoordenaars. Twee methoden mogelijk. Een: op de ladders naar de onmogelijk hoge planken klimmen. Twee: de voorraad bekijken; je sterft van verveling." Een meer neutrale leidraad, Skoob (Books, maar dan achterstevoren) - Directory of Secondhand Bookshops in the British Isles, voerde me vorig jaar naar de mooiste oude-boekenzaak van Zuid-Engeland: Peter Eatons Lilies bij Aylesbury, gevestigd in een landhuis met twintig riante vertrekken vol redelijk geprijsde waar. Een dame van stand, vergezeld door twee rashonden, opende op ons schellen de kapitale voordeur en tijdens het bezoek kwam een bediende thee serveren.

De Everymans - 1.50 per deel, als het meezit - en vergelijkbare verzamelobjecten vallen buiten het bestek van Buijnsters. Hij belicht vooral boeken van voor 1900 en daalt in deze eeuw niet af beneden het niveau van Modern Firsts, twintigste-eeuwse literatuur in eerste drukken. Om hem als gids te kunnen kiezen, moet je niet op een paar tientjes behoeven te kijken, ook al houdt hij zijn lezers voor dat boekverzamelen eerder smaak, fantasie en kennis van zaken vergt dan een fortuin. Maar voor wie zich bibliofiele bestedingen kan permitteren, is 'Het verzamelen van boeken' een buitengewoon waardevolle handleiding. Ze bevat niet aleen een schat aan bibliografisdche informatie, maar ook schetsen van vijftien verzamelgebieden - van Nederlandse literatuur uit vroeger eeuwen tot sport en spel en tuinboeken - met prijsindicaties en tips voor beginners (Hes, Utrecht; geill., 320 blz.-pb 49,50,geb. 79,50).

Een vraag die Buijnsters niet bespreekt, is wat de boekverzamelaar te doen staat, wanneer zijn hobby uit de hand dreigt te lopen. Ons gezin is verhuisd, toen de zolder van een Bouwfondswoning onder de boekenlast dreigde te bezwijken. Inmiddels is in het volgende pand de kritische grens vrijwel bereikt. Vooral door mijn toedoen, want mijn vrouw legt zich bij de uitbreiding van haar Franse bibliotheek drastische beperkingen op. Om ongelukken te voorkomen hebben we afgesproken dat voor elk boek dat het huis binnenkomt, er in beginsel een de deur uitgaat. Gelukkig zijn we geen van beiden erg beginselvast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden