'Ik ontdekte de kracht van een goed essay'

Welk boek of kunstwerk heeft in uw leven iets beslissends teweeggebracht? Deze week Jan Postma over het essay 'Twee opvattingen van vrijheid' van Isaiah Berlin

Waar gaat het essay van Berlin over?

"Over waardenpluralisme: de gedachte dat een veelheid aan waarden het nastreven waard is, dat die waarden soms met elkaar conflicteren - soms gaat vrijheid ten koste van gelijkheid, of andersom - en dat het onmogelijk is daar een objectieve oplossing voor te vinden. Het belang van die waarden is geen waarheid die zich laat ontdekken, maar iets wat voortkomt uit de keuzes die mensen maken. Berlin schetste daarmee een staat van morele onzekerheid die me aansprak, die aansluit bij hoe ik de moraal ook ervaar, namelijk als iets wat je tot individu of lid van een groep maakt, niet als iets wat van buiten komt. Eigenlijk diende dit essay zich dus meteen aan voor deze 'Omslag'.


Alleen: ik twijfelde of ik er wel over wilde praten, of ik er iets zinnigs over zou kunnen zeggen. Daar ben ik nog steeds niet uit."

U bent al aardig op weg. Wanneer kwam Berlins essay u voor het eerst onder ogen?

"In het derde jaar van mijn studie Internationale betrekkingen. Ik maakte toen een uitstapje buiten mijn gewone studieprogramma. 'Klassieke meesterwerken van de politieke theorie' heette het. Dat straalde iets hopeloos saais uit, maar dat bleek het niet te zijn. Integendeel: ik kreeg college over het werk van de Lets-Britse filosoof Isaiah Berlin, waaronder dus dit vijftig pagina's tellende essay.


Dat heb ik geweten.


Opeens vond ik mijn studie Internationale betrekkingen een stuk minder interessant.


In eerste instantie werd ik gegrepen door de helderheid van Berlins denken; de filosofie van het uitvogelen, het idee dat het bij waarden niet om waarheid draait, dat je voortdurend moet blijven zoeken. En dat er een literaire laag in het genre van het essay kon sluipen was voor mij een openbaring. Berlin is zo'n goede schrijver dat hij mij de mogelijkheden en de kern van het genre deed inzien. Hij toonde me dat schrijven en denken samengaan. Het was dus niet zozeer Berlins filosofie, als wel dat ik, terugkijkend, toen voor het eerst ontdekte waaraan een goed essay zijn kracht ontleent. Dat het iets is waar een persoonlijkheid de confrontatie met de werkelijkheid aangaat. Een stem die zich niet probeert te verschuilen achter een bepaalde schijnobjectiviteit, maar die zich in al zijn glorie toont. 'Twee opvattingen van vrijheid' is een ernstig filosofisch betoog. Toch spreekt er ook plezier uit het schrijven."


Jan Postma (1985) is redacteur bij De Groene Amsterdammer en schrijver. Onlangs verscheen zijn essaybundel 'Vroege werken'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden