Ik neem humor heel serieus

Dimitri Verhulst werkt ernstige thema's uit in hilarische verhalen. Zijn nieuwe boek gaat over ouderdom en dementie.

Man veinst dementie en laat zich vrijwillig opnemen in een verzorgingstehuis. Dat is het uitgangspunt van 'De Laatkomer', de nieuwste roman van de Vlaamse schrijver Dimitri Verhulst. De beginzin luidt: 'Hoewel volkomen opzettelijk, is het zeer tegen mijn zin dat ik iedere dag opnieuw in mijn bed schijt.'

Waarom doet hoofdpersoon Désiré Cordier dit? Net als 'De helaasheid der dingen', 'Problemski hotel' en 'Godverdomse dagen op een godverdomse bol' - eerdere romans van zijn hand - heeft Verhulst een ambitieus en ernstig thema bij de kladden dat hij hilarisch beschrijft.

"Ik neem humor heel serieus."

Wanneer begon dit verhaal bij u te dagen?

"Dat is een traag proces. Ik ben inmiddels veertig, een leeftijd waarop je stilaan vaker in bejaardentehuizen komt om oudere mensen te bezoeken. Ik schrok tijdens die bezoeken van het gebrek aan hulpvaardigheid en motivatie bij het personeel. Logisch, ze worden onderbetaald. Dus dat is één kant van het boek. Maar er zit veel meer vast aan het ouder worden. Neem de liefde, of liever gezegd het gebrek daaraan. Hoeveel mensen zijn er niet die bij elkaar blijven terwijl de vulkaan die ze samen hebben opgebouwd al lang is gedoofd? Durf het maar eens te zeggen: ik zie u niet meer graag. Het lijkt een open deur, alleen durven we die deur niet binnen te stappen. En het leven vliegt voorbij, hè. Welke mensen op leeftijd je ook spreekt, ze zijn daar unaniem over. Knip, en je bent tachtig. Ik hoef niet meer zó ver vooruit te kijken."

Zat het hele boek al in uw hoofd of kwam er al schrijvend nog van alles bij?

"Ik wist al vanaf het begin waarom hij zou doen alsof. Ik wist ook al direct dat je zoiets niet tot het einde toe kan volhouden."

Zou het wel eens voorkomen dat mensen hun aftakeling veinzen?

"Er zijn er heel wat die doen of ze niks horen. Oost-Indisch doof, dat vinden we allang niet meer zo gek. Maar dit is natuurlijk romantesk. Af en toe mag een roman nog wel voorbij de grens van de werkelijkheid gaan. Nu het boek af is en ik tijd heb om het te laten bezinken kan ik ineens ook parallellen trekken. In de film 'Le Grande Bouffe' zie je ook een voorbeeld van een ontsnapping uit een onbevredigend leven. Vier welgestelde vrienden sluiten zich op in een villa om zich daar letterlijk dood te eten. Ik kan me dat escapisme wel voorstellen."

De mens maakt het zich ook niet gemakkelijk. Leggen we de lat niet te hoog?

"Het begint al bij de kinderboeken. '80 dingen die je voor je twaalfde gedaan moet hebben', zag ik laatst. U weet wel, van die to-do-lijstjes die voorschrijven dat je nog voordat je volwassen bent op de rug van een olifant gezeten moet hebben, honderd steden moet hebben bezocht, of tien keer in een vliegtuig moet hebben gevlogen. Ik vind dat heel erg foute boeken. Wij kweken ons to-do-lijsten aan. Hoe kun je dan verwachten dat je niet met een maatschappij vol gemankeerde mensen komt te zitten?

"Zelf heb ik er trouwens niet zo'n last van. Je moet als schrijver zijnde 'Ulysses' gelezen hebben, schijnt. Maar ik heb geen to-do-lijst."

Het ontstaan van de mens, vluchtelingen, dementie; de thema's die u in uw werk aansnijdt vergen enige durf. Bent u nooit bang dat u te hoog inzet?

"Daar ben ik nog een te slechte schrijver voor, om te hoog in te zetten. Ik sta er ook niet zo bij stil, ik ben een intuïtieve schrijver. En ik ben een eerlijke schrijver, ik blijf bij mijn filosofische zelf. Wat ik vertel is natuurlijk deels fictief maar het heeft veel met mijn werkelijke levensovertuiging te maken. Wie je bent, hoe je denkt; uiteraard neem je dat mee."

U illustreert uw verhalen met humor en hilariteit. Het moet bij u niet al te serieus worden.

"Een leraar maatschappijleer gaf mij eens twintig bladzijden straf omdat ik hem vroeg om een godsbewijs. En ik moest lachen. Toen werden het vijfentwintig bladzijden. Op het moment dat je niet mág lachen wordt het interessant voor mij.

"Ik neem humor heel serieus. Aan humor voel je waar het pijn doet. Ik voel me als schrijver dan net als een dokter die duwt op het lichaam van een patiënt, zoekend naar zere plekken. Maar ik ben ook een slechte tranentrekker."

Hoopt u dat uw boeken lezers aan het denken zetten of is het hoogste ideaal toch vooral het verschaffen van leesplezier?

"Alles zit in de juiste dosering, daar valt of staat de kwaliteit van een boek mee. Maar ik moet waakzaam zijn. Ik heb een vakbondsman en een pastoor in mij. Die moeten in toom worden gehouden."

Vreest u de recensies? Uw laatste werk werd niet zo goed ontvangen.

"Terecht. Het waren ook hele slechte boeken. Ik raad iedereen af ze te kopen. 'De intrede van Christus in Brussel' is een ongelooflijk slecht boek. Geschreven in een moment van... ja, wat was het... geschreven in een moment van luiheid. Maar het hoort erbij. Hugo Claus had ook slechte periodes. Je moet durven falen. Zonder lef is het onmogelijk een goede schrijver te zijn. En geloof me, ik zat hier niet als ik niet volledig overtuigd was van deze roman. Toch ga ik de recensies niet lezen. Daarvoor heb ik te weinig vertrouwen in mijn karakter."

U lijkt me geen auteur die snel met een gebrek aan inspiratie kampt. Bent u al bezig met uw volgende roman?

"Ik begrijp niet dat er iets bestaat als geen inspiratie hebben. Geen inspiratie hebben? Hoe doe je dat?! Dat je met de stijlvorm moeite hebt, oké, dat een personage niet meteen lukt begrijp ik ook nog. Maar goed, ik wil ook niet te snel achter elkaar een boek schrijven. Lezers mogen niet het gevoel krijgen van: poe, alwéér een Dimitri Verhulst? Ik denk dat ik de komende tijd even niet ga schrijven."

Wat doet u als u niet schrijft?

"Lezen! Al is het meestal ongraag omdat er ontzettend veel rotzooi bij zit. Het gaat om die ene die mij omver blaast, daar doe ik het voor. Ik ben heel graag jaloers op andere schrijvers."

Dimitri Verhulst: 'Ik ben een eerlijke schrijver, ik blijf bij mijn filosofische zelf'.

De laatkomer. Dimitri Verhulst. Uitgeverij Contact, Amsterdam. 192 blz. euro 16,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden