'Ik moest weg, en vlug ook'

Staatssecretaris Co Verdaas dacht een akkefietje uit zijn tijd bij de provincie Gelderland al lang te hebben opgelost. Totdat goedbedoelde lage declaraties als riekend naar fraude werden gezien. Een laatste terugblik op een politiek steekspel.

De lach is terug. Co Verdaas (46) maakt een opvallend opgewekte indruk. Met zichtbaar genoegen vertelt de PvdA'er dat hij er bijna vanaf is, het veelbesproken huis in Zwolle dat onlosmakelijk is verbonden met zijn trieste aftocht als staatssecretaris. De bouwkundige keuring van het pand is nagenoeg gereed. De verkoop is aanstaande.

Je zou kunnen concluderen dat Verdaas bezig is met een afrekening met een gitzwarte periode. Hij heeft weer werk. Op 1 mei begint Verdaas als directeur van een onderzoeksinstituut van de Universiteit Wageningen. Hij treedt weer op met zijn rock-'n-rollband John-Boy & The Waltons. "Meer dan ooit, zelfs." En, nog veel belangrijker: er komt geen strafrechtelijk onderzoek naar zijn declaratiegedrag als gedeputeerde van de provincie Gelderland. Het Openbaar Ministerie legt de aangifte van valsheid in geschrifte, ingediend door de PVV, naast zich neer.

Co Verdaas is 'buitengewoon opgelucht', vertelt hij in zijn woning in Nijmegen. "Je mag best weten dat ik tranen in mijn ogen kreeg toen ik van mijn advocaat hoorde dat Justitie de zaak laat rusten. Mensen om mij heen hebben mij steeds gezegd: 'Jongen, jij deugt gewoon.' Maar zo'n aangifte doet wat met een mens. Ik heb in grote spanning gezeten."

De PVV is bij het Gerechtshof in beroep gegaan tegen de beslissing van het Openbaar Ministerie. De partij doet er alles aan om Verdaas voor de rechter te krijgen. Maar de PvdA'er maakt zich niet zo druk meer. "Het is nu een zaak tussen Justitie en de PVV. Daar sta ik enigszins buiten. Eindelijk heb ik de rust om mijn verhaal te vertellen. En het wordt gelijk de laatste keer. Na dit interview is het klaar voor mij."

Op donderdagmiddag 6 december 2012 vond Co Verdaas zichzelf terug in een kamertje van het ministerie van economische zaken. Zijn politiek assistent was er bij, zijn vriendin, enkele medewerkers. De sfeer was onwerkelijk, zegt Verdaas nu.

Vlak daarvoor had hij zijn aftreden als staatssecretaris, met de portefeuille natuur en landbouw, wereldkundig gemaakt. In een korte verklaring vertelde Verdaas dat zijn functie 'een voorbeeldfunctie' is en zijn integriteit 'boven alle twijfel verheven moet zijn'. En zo voelde dat niet meer. Omstreden declaraties uit het verleden brachten de PvdA'er aan het wankelen. "Die bewuste dag van mijn vertrek verliep in een roes. Een waas. Heel bizar allemaal. Bijna niemand wist dat ik zou opstappen. Enkele goede vrienden waren op de hoogte. Ik had ze verzocht: 'kom vanavond naar mijn stamkroeg in Nijmegen, dan gaan we veel bier drinken'."

Exact één maand en één dag duurde zijn avontuur op het Binnenhof. Op vrijdag 2 november, drie dagen voor de installatie van het kabinet, bracht Verdaas een bezoek aan formateur Mark Rutte. Na afloop vroegen journalisten of de heren nog hadden gesproken over 'bijvoorbeeld declaraties'. Verdaas antwoordde lachend: 'Nee, niet aan de orde geweest'.

Dat de pers hier nieuwsgierig naar was, is begrijpelijk. Verdaas raakte tijdens zijn functie als gedeputeerde van de provincie Gelderland in opspraak wegens zijn onduidelijke verblijfplaats. Officieel woonde hij in Nijmegen, binnen de provincie dus, een wettelijke plicht. Maar de plaatselijke PVV-fractie ontdekte dat de chauffeur van de dienstauto Verdaas in drie jaar tijd honderden keren bij zijn vriendin in Zwolle ophaalde en afzette. Volgens de PVV woonde Verdaas daardoor feitelijk buiten de provincie. De partij spreekt er schande van en diende in november 2011 een motie van wantrouwen in tegen Verdaas.

"Die partij heeft de strijd glansrijk verloren", zegt de PvdA'er. De PVV kreeg geen enkele steun voor de motie; Verdaas had immers toestemming voor het veelvuldig gebruik van de dienstauto. Volgens de ambtelijke top paste het binnen de regels die toen golden. En daarmee leek de kwestie voor Verdaas geschiedenis. Toen PvdA-leider Diederik Samsom hem in de zomer voorzichtig polste voor een eventuele post in het kabinet, was de Gelderse affaire nauwelijks een issue. En Verdaas voelde ook tijdens het 'sollicitatiegesprek' met Rutte op 2 november niet de aandrang om de botsing met de PVV op te rakelen. "Nogmaals, het was klaar voor mij. Politiek afgehandeld."

In de weken die volgden, merkte Verdaas dat journalisten speurwerk verrichtten naar zijn verleden in Gelderland. "Dat maakte mij een beetje nerveus", zegt hij. "Ik was net begonnen als staatssecretaris. En dat is echt topsport. Je moet werken als een dolle, werkelijk als een idioot. Je hebt dan echt geen tijd en geen zin om over andere dingen na te denken."

Op zaterdag 24 november plofte de Volkskrant op zijn deurmat, met daarin een onthullend en belastend verhaal. De kop luidde: 'De duistere ritjes van Co Verdaas naar buiten de provincie'. Hij schrok. Volgens Verdaas maakte dat artikel hem iets duidelijk waar hij niet eerder aan had gedacht: het probleem was niet de dienstwagen, maar gedeclareerde ritten met zijn eigen auto.

Verdaas blijkt tijdens zijn bestuursfunctie in Gelderland vergoedingen te hebben gekregen voor privéritten tussen het provinciehuis in Arnhem en zijn pand in Nijmegen. In werkelijkheid verbleef hij op sommige van die dagen bij zijn vriendin in Zwolle. Het verhaal in de Volkskrant ademde de geur van valsheid in geschrifte. De PVV, overtuigd van het feit dat Verdaas op deze manier wilde verbloemen dat hij in werkelijkheid buiten de provincie Gelderland woonde, dreigde met aangifte bij de politie.

Co Verdaas wil eerst iets opgehelderd hebben: "Ik heb zelf nooit bonnetjes ingediend van ritten met mijn eigen auto. Zo ging het niet. Ik heb op het provinciehuis gezegd: Ik ben de ene keer in Nijmegen, de andere in Zwolle. Daar heb ik een vriendin. En bovendien was het soms handiger om in Zwolle te overnachten vanwege afspraken in de buurt. Daarom zei ik: houd met declaraties standaard Nijmegen aan als woonplaats. Die afstand tot Arnhem is korter. Dat is dus goedkoper voor de belastingbetaler. Ik wilde niet de indruk wekken dat ik mezelf zou verrijken. En, o ironie, laat dat nou net het verwijt zijn dat ik later van de PVV kreeg."

De dag van dat Volkskrant-artikel was 'enorm spannend', zegt Verdaas. De landelijke pers zou massaal op de zaak duiken, verwachtte hij. Op het ministerie van economische zaken zaten ambtenaren klaar voor vragen van de media.

Maar het bleef stil. Geen telefoontjes van journalisten. Geen Kamervragen. Toch, Co Verdaas was er niet gerust op. Er was contact met partijleider Samsom. Op wiens initiatief wil Verdaas niet zeggen. En juristen keken naar de zaak. Op de vraag op wiens verzoek dat gebeurde en hoe zij over de kwestie oordeelden, geeft Verdaas ook geen antwoord. "Daar wil ik niet over praten."

Wat de PvdA'er hier wel over kwijt wil: "Veel mensen hebben zich over deze affaire gebogen. Mijn eigen advocaat zei gelijk: 'dit stelt niets voor'. Maar er is geen enkele jurist in dit land die mij op dat moment kon verzekeren dat een eventuele strafzaak goed zou aflopen. Het maakte mij onzeker. Zou die aangifte er komen? Kijk, ik ben nog steeds in de overtuiging dat ik iedereen recht in de ogen kan kijken en de zaak kan uitleggen. Maar ik sliep er slecht van. Mijn vriendin had er buikpijn van. Mijn politiek assistent had buikpijn. Zijn vrouw ook. Elke dag werd ik iets verder uitgehold. Ik kon toch niet aanblijven met de gedachte; straks ben ik een staatssecretaris met een strafzaak aan de broek? Volgens mij zou dat een unicum zijn. Hoe moest ik nog functioneren? Dat idee leidde me af en vrat me uiteindelijk op."

Op woensdag 5 december, Sinterklaasdag, nam Verdaas de beslissing op te stappen. Niemand heeft hem gedwongen, bezweert hij. Ook Samsom niet. Het roept de vraag op of Verdaas had kunnen aanblijven, mocht hij dat gewild hebben. "Dat is niet zo relevant", vindt de ex-staatssecretaris. "Die vraag was niet aan de orde."

Met de wijsheid van nu blijft Verdaas vinden dat hij 'moreel juist' heeft gehandeld. Hij snapt dat de samenleving op zijn minst vragen heeft over de kwestie. Bijvoorbeeld omdat hij voor 1 procent eigenaar was van het pand in Nijmegen. De drummer van de band, waarin Verdaas al sinds 1989 zanger en gitarist is, had de overige 99 procent in bezit. "Ik begrijp dat mensen dat vreemd vinden, maar het is allemaal nul-relevant. Alle informatie was openbaar, ik heb niets geheimzinnigs gedaan. Iemand die zichzelf wil verrijken of dingen wil verbloemen, maakt andere keuzes."

Verdaas wil graag in de krant hebben dat hij tijdens zijn werk als gedeputeerde 'duizenden euro's' vrijwillig in de provinciekas heeft gestort. "Naast mijn baan hield ik lezingen en gaf ik soms gastcolleges. Het geld dat ik daarvoor kreeg, wilde ik niet. Niemand hoeft te applaudisseren, hoor. Maar ik vind het wel belangrijk om te vermelden."

Na zijn onverwachte aftocht barstte de mediastorm pas echt los. Verdaas werd overal, in de straat, winkels, cafés met zichzelf geconfronteerd. "Ik was energetisch lek. Na een paar dagen ben ik het land uit gevlucht." Hij streek met zijn vriendin neer ergens in de Gascogne, vlak boven de Franse Pyreneeën. "Ik dacht: laat alle ellende maar over mij komen."

Eind december keerde hij, enigszins opgekrabbeld, terug. Het zou nog twee maanden duren voordat Verdaas weer het nieuws kon luisteren zonder op te schrikken bij het woord staatssecretaris.

Enkele dagen na zijn aftreden debatteerde de Tweede Kamer over de kwestie. Premier Rutte en ook Samsom trokken opzichtig de handen van Verdaas af. De partijleiders benadrukten dat zij nooit waren ingelicht over die ten onrechte gedeclareerde privéritten en door het krantenartikel werden geconfronteerd met 'dit nieuwe feit'. Verdaas keek hoofdschuddend naar het debat. "Binnen een paar minuten ging het al niet meer over mij of mijn zaak, maar over de formatie. En of Rutte en Samsom fouten hebben gemaakt."

Je moet nooit je eigen nest bevuilen, vindt Verdaas. "Ik zal niet ontkennen dat ik ook andere gevoelens heb gehad, maar ik ga niemand verwijten maken. Tussen mij en Diederik zit het goed." Vorige week dronken ze voor het eerst weer koffie samen.

Verdaas bezocht onlangs een café in Nijmegen waar op dat moment een 'pub quiz' werd gehouden. De presentator zag hem en riep in de microfoon: 'Há, daar komt het antwoord op vraag 3 binnen!' "Zo gaan de mensen nu met de affaire om", zegt Verdaas. "Ik ken de wijk goed waar we nu zijn. Als student woonde ik hier ook. Het is een dorp in een stad. De buurt weet dat ik geen dief ben. De slager en kapper kijken er gelukkig zo doorheen. Natuurlijk, er blijven altijd mensen die de wereld als een groot complot zien. Zij vinden mij schuldig omdat ik ben afgetreden. Nee, er hing een aangifte in de lucht. Daarom ben ik opgestapt. Dat is er gebeurd."

Tot uit den treure heeft Verdaas in zijn hoofd teruggeblikt op zijn pijnlijke Haagse verblijf. "Zeshonderd keer heb ik de film afgespeeld. Ik zag het gewoon niet. Die fout met die declaraties. Het was met de beste bedoelingen. Mensen in mijn directe omgeving zijn ook boos geworden dat ik besloot op te stappen. Ga het gevecht aan!, zeiden ze. Maar dat was onmogelijk. Het plezier in mijn werk was verdwenen en de veiligheid ook. Ik moest daar weg, en vlug ook."

Wie is Co Verdaas?
5 augustus 1966: geboren in Breda.

1984: studie planologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. In 1996 gepromoveerd.

1996: betrokken bij Niet Nix, een vernieuwingsbeweging van jongeren binnen de PvdA.

1997: 'creatief strateeg' en 'hoofd strategie' bij de gemeente Zwolle.

2002: manager bij woningcorporatie.

2003: Tweede Kamerlid PvdA.

2007: gedeputeerde van de provincie Gelderland.

2012: staatssecretaris van economische zaken.

Vanaf 1 mei 2013: directeur van het Centre for Development Innovation, een onderzoeksinstituut van de Universiteit Wageningen.

Verdaas is ongehuwd en heeft geen kinderen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden