'Ik lijk op een das'

Natuurbeschermer Jaap Dirkmaat redde de das en de korenwolf. Hij slaat graag met zijn vuist op tafel, als niemand anders dat doet.

Les 1

Een mens moet wortelen

"Ik heb veel onrecht om me heen gezien, maar drie jaar geleden werd ik er ineens persoonlijk mee geconfronteerd. Ik was ontzettend verliefd op een man en hij op mij. In de eerste week spraken we al over trouwen, terwijl ik me altijd had voorgenomen nooit te trouwen. Na drie weken innige liefde kreeg hij een ernstig ongeluk.

Die bewuste ochtend had hij enorme haast naar zijn werk te komen. Hij liep de deur uit en ik kreeg ineens een heel naar voorgevoel. Ik wilde hem vastpakken en hem nog even bij me houden, dus bonsde ik keihard op het raam. Hij rommelde wat aan zijn fiets, zag ik, en leek wel doof.

Het bleek dubbel glas, waardoor hij mij niet hoorde en gewoon wegfietste. Ik ging douchen en hoorde kort daarna sirenes. Ik dacht de hele tijd: 'Niet aan Erik denken, niet aan Erik denken'. Ik ging naar mijn werk en ontving urenlang geen enkel sms'je, terwijl ik normaal tientallen berichtjes per dag kreeg. 's Middags belde zijn broer me op, hij zag dat ik diverse keren had gebeld.

Wekenlang zat ik aan Eriks bed, terwijl hij mij niet herkende. Alle mogelijke medische tegenvallers overkwamen hem; ontstekingen, epilepsie, terugvallen. Hij hield er blijvende schade aan over en raakte arbeidsongeschikt. Maar de herinnering kwam, na lange tijd, terug en onze liefde bloeide weer op. We trouwden, vierden een groot feest. Ik koesterde en hielp hem waar ik kon.

Ik had me zo graag in tweeën willen splitsen: een Jaap aan Eriks zijde en een Jaap als directeur van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap. Maar het werd te veel. Ik raakte mijn wortels kwijt en laadde niet meer op. Als je dertig jaar samen bent, heb je misschien meer basis en herinneringen om het vol te houden.

Ik zie hem nog wekelijks, maar inmiddels zijn we wel gescheiden. Een nieuwe liefde waarmee ik weer kan opladen en waar energie en onbekommerd plezier hebben vanzelfsprekend is, helpt me nu weer wortelen. Ik heb voor mezelf gekozen in deze nieuwe relatie, maar Erik zal altijd onderdeel blijven van mijn leven."

Les 2

Kom op voor zwakkeren

"Voor mij is het logisch voor zwakkeren op te komen, dat leerde ik al op jonge leeftijd. Of dat nu mensen, dieren of planten waren. In ons gereformeerde gezin heerste de gulden regel 'wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet'.

Als je die regel naleeft, kun je mensen niet tot slaaf maken, komt er geen holocaust en eet je niet alle tonijn van de wereld op. Mijn moeder was hierin mijn grote inspirator. Voor haar had ik geen geheimen, we bespraken alles met elkaar. Ik herinner me een gesprekje met haar over een jongen uit de klas, die vaak in elkaar werd geslagen omdat zijn vader voddenboer was. Hij zou vlooien hebben. Mijn moeder zei simpelweg: 'Jij bent groter dan hij, dan kun jij er de volgende keer voor springen'. Zo kreeg ik enkele dagen later mijn eerste klappen.

Op mijn twaalfde overleed mijn moeder aan borstkanker. Daarna veranderde mijn leven totaal. Niets was meer onbezorgd.

Als ik nu wel eens iets doe wat een ander mens schaadt, dan is het dat ik me terugtrek als ze terminaal zijn. Dat wil ik gewoon niet nog een keer meemaken. Als mensen ouder worden of dreigen dood te gaan, vertrek ik. Dan bel ik minder, zoek ze nauwelijks op en verzin smoesjes. Dan missen ze mijn aandacht en aanwezigheid. Dat is heel erg. Toch doe ik het.

Tegelijkertijd heb ik aan haar dood ook een enorme verlatingsangst overgehouden. In relaties is dat lastig. Ik ben doodsbang dat iemand bij me weggaat. Dus ga ik tot het uiterste om niet zelf in de steek gelaten te worden."

Les 3

Beproef je opinie

"In mijn leven ben ik vaak bezig geweest los te komen van de dogma's en inprentingen vanuit mijn jeugd. Zelf heb ik een gewetensstemmetje dat nooit stil is. Ik heb het vermoeden dat christelijk opgevoede mensen een steviger innerlijke stem vol schuldgevoel hebben dan anderen. Jammer genoeg zie ik hiervan weinig tot niets terug bij het CDA, nota bene een christelijke partij.

Tegen zo'n politicus als Henk Bleker is geen kruid gewassen. Dat maakt me bitter. Als God de aarde heeft geschapen, hoe kun je er dan zo bespottelijk mee omgaan? En zulke draconische bezuinigingen doorvoeren? Nu van zijn schepping al zo ongelooflijk veel de vernieling is ingeholpen, weet ik niet wat maakbaar denken is. Ik ben het met historicus Maarten van Rossem eens, die zei, 'dat Jezus niet op het CDA zou stemmen als hij nu had geleefd'. Wat dat betreft mis ik echte bezieling in de politiek.

Mensen zeggen wel tegen me: 'Jij blijft dicht bij jezelf'. Een onbegrijpelijke uitspraak. Hoezo dichtbij mezelf? Ik ben maar één iemand. Ik speel geen rollen. Van jongs af aan heb ik er plezier in gehad mensen bij elkaar te zetten met tegengestelde standpunten. Ik lokte graag het debat uit en kwam er zo achter wat waar en niet waar was. Wie loog of de waarheid sprak. Wanneer je dat jarenlang doet, vorm je stevig je mening. Dan heb je je opinie zo vaak beproefd, dat die beklijft.

Dat moet ook wel als je je al dertig jaar inzet voor de das en de korenwolf. Als je in de rechtszaal tegenover mensen staat die je bloed wel kunnen drinken, moet je ferm zijn. Alleen door honderd procent zeker van je eigen zaak te zijn, kun je mensen op andere gedachten brengen."

Les 4

Schaamte is een gezond gevoel

"Wij zijn afhankelijk van een gezonde aarde om op te leven, maar we zorgen er bar slecht voor. Die verkwanseling van het erfrecht van onze kinderen is zo schokkend en schandalig, dat ik de toekomst somber inzie.

In mijn ogen zou het redden van de levende aarde het hoofdonderwerp moeten zijn van alle politieke debatten. En niet dat onderwerp afdoen als 'een sectoraal belang', zoals het in die kringen heet. Ik griezel ook bij uitspraken als: 'de natuur moet weer in evenwicht worden gebracht met de economie'.

Hoezo? De natuur wordt uitsluitend bedreigd door onze economie, niet door marsmannetjes of zo. Het budget voor natuurbeheer is gelijk aan de jaarlijkse uitgave van onze bevolking aan kauwgom.

Er is heel veel bezuinigd op natuurbeheer. Dan spreekt daar rancune uit jegens het onderwerp. Wij leven in een tijd waarin bankmanagers zich verrijken, terwijl ouderen op oneerbare wijze doodgaan met te weinig zorg. Je kunt als bankbestuurder de dingen kennelijk mooier voorstellen dan ze zijn, een samenleving in diepe schulden achterlaten, en tóch dit jaar weer bonussen ontvangen. Vroeger waren er revoluties met guillotines voor mensen die de maatschappij zo in het verderf stortten.

Koningin Beatrix waarschuwde in haar kersttoespraak van 1988 al voor de gevolgen van dit egoïstische en zelfgenoegzame gedrag. 'Langzaam sterft de aarde en wordt het onvoorstelbare, het einde van het leven zelf, toch voorstelbaar', sprak zij. De huidige generatie geldwolven moet zich kapot schamen. Wat dat betreft is schaamte een heel gezond gevoel."

Les 5

Gun iedereen eeuwig leven

"Als we iedereen een eeuwig leven zouden gunnen, zouden we uit eigenbelang beter voor onze leefomgeving zorgen. Puur voor onszelf en niet pas voor de generaties na ons. Dan zouden we de zee niet leeg vissen, olie verkwisten of nonchalant omspringen met onze leefomgeving. Want daar hebben we dan onszelf mee.

Hoe is het mogelijk dat we wel voor allerlei onzinnige sportwedstrijden schouder aan schouder staan met een toeter op ons hoofd? Terwijl we voor de natuur ons bed niet uitkomen. Waarom niet een deel van die miljoenen sportsponsoring in natuurbescherming stoppen?

Voor mij is de natuur troostend, van ongekende schoonheid en ontroerend. Met name omdat zij oneindig is en altijd doorgaat. Onlangs was ik in Kamp Westerbork en liep tussen de voormalige barakken door. Daar stonden enkele bomen, oud genoeg om alles te hebben gezien. Ik stond stil en realiseerde me hoe de natuur altijd alles overleeft. Twee houtduiven vlogen koerend boven het kamp en ik bedacht dat ze dat destijds ook onverstoorbaar deden, terwijl angstige mensen wachtten op hun transport.

Mijn gedachten dwaalden verder af naar de zee, waar tijdens diezelfde oorlog zoveel dieptebommen, torpedo's en olie de oceanen hebben vervuild. Desondanks zwemmen er nog altijd walvissen. De natuur bestaat nog steeds, dankzij haar schijnbaar zinloze wetmatigheid van overproductie. Gek genoeg vindt de natuur altijd een manier om door te gaan, hoe dan ook.

Wij zijn zo arrogant dat we denken zonder de natuur te kunnen leven. En weigeren na te denken over structurele oplossingen voor de overbevolking; we overvragen de planeet nu al drie keer met haar zeven miljard bewoners. Mensen die allemaal een leven vol flatscreens, skivakanties en glimmende auto's verlangen. Er komt een moment waarop we de rekening van die leefwijze gaan betalen."

Les 6

Leef als een das

"Ik zie mezelf een beetje als een das. Niet omdat ik dat dier al meer dan dertig jaar bescherm, maar echt omdat ik erop lijk.

De das is een sociaal, zorgzaam en aartsconservatief dier. Hij verdedigt zijn burcht samen met anderen. Hij is huiselijk en zoekt graag de gezelligheid van soortgenoten op. Daarin herken ik mijzelf. Sommigen noemen mij een activist. Dat ben ik geenszins. Ik keten mezelf niet vast aan bruggen of bomen, maar zorg ervoor dat de natuurwetten en natuurregels worden nageleefd.

Ik ben natuurbeschermer van beroep en het is al erg genoeg dat je daarvan je vak kunt maken. Ik moet dit doen omdat anderen zich niet of onvoldoende van die taak kwijten. Ik verstoor graag 'feestjes' waar op een bijna plezierige sfeer de natuur wordt uitgeleverd. Dan sla ik met mijn vuist op tafel, als niemand anders dat doet. Als ik ontdek dat regels worden geschonden, kom ik op voor diegenen die dat niet kunnen: de das, de korenwolf en andere beschermde dier- en plantensoorten en hun even bedreigde leefruimte.

Toen we begonnen in 1981 waren er nog maar twaalfhonderd dassen over. Tegenwoordig zijn er weer zesduizend. Alleen ben ik wel bang dat ik het leed van de das enigszins heb vergroot. Feitelijk worden er nu veel meer dassen doodgereden dan 25 jaar geleden. Dat is een vreemde gewaarwording, maar de soort is gered."

Jaap Dirkmaat
Jaap Dirkmaat (1958) is geboren in Hilversum. Hij richtte in 1981 de vereniging Das&Boom op. De vereniging hief zichzelf 25 jaar later op (de das was gered) en ging over in de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap. Dirkmaat schreef diverse boeken en columns en treedt vaak op in discussies over natuur en milieu. In 2011 werd Das&Boom weer opgericht, vanwege drastische bezuinigingen op natuurbeheer. Dat jaar startte Dirkmaat de website 'Blekerleaks' om geheime documenten over verwoestende natuurplannen boven water te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden