'Ik leg de lat nu hoger dan vroeger'

Oefenen, optreden, oefenen, optreden. Dat zijn de belangrijkste ingrediënten van het leven van de Russische pianist Evgeny Kissin. Leven in dienst van de muziek werd bijna nooit zo letterlijk genomen als door deze pianist. ,,Ik wil niets doen wat de kwaliteit van mijn pianospel zou kunnen schaden.''

Sandra Kooke

Wonderkinderen met een fabelachtige techniek zijn er genoeg. Maar het gebeurt maar een enkele keer dat een puber techniek combineert met de muzikale diepgang van een volwassene.

Sinds hij in 1984 op zijn twaalfde in Moskou debuteerde met de twee pianoconcerten van Chopin, behoort Kissin tot de groten der aarde. Zijn interpretaties werden op hetzelfde niveau geplaatst als die van volwassen beroemdheden als Krystian Zimerman en Martha Argerich. Zijn live-opnames van concerten in Tokio (1986) en in de Carnegie Hall in New York (1990) zijn nu al legendarisch.

Inmiddels is Kissin 28 jaar oud en de wonderkindleeftijd ontgroeid. Het leven van de Rus, die sinds 1991 met zijn vader, moeder en zus in appartementen in New York en Londen woont om de dienstplicht in Rusland te ontduiken, staat volledig in het teken van de muziek. Hij studeert uitermate serieus, kent zijn muziek door en door en doet niet veel anders dan optreden. Kissin reist altijd samen met zijn moeder en met zijn lerares Anna Pavlovna Kantor, die hem al sinds zijn zesde jaar bijstaat. Geen wonder dat de man met de enorme bos zwart haar lichtelijk wereldvreemd overkomt en moeizaam contact legt.

De verbazing over zijn talent heeft inmiddels plaatsgemaakt voor een beoordeling op kwaliteit. Die is niet altijd positief gebleven. Op zijn techniek valt nog steeds niets aan te merken, ook gaat Kissin zich niet te buiten aan onnodige opsmuk. Maar veel critici vinden zijn interpretaties tegenwoordig te gezocht, te extreem.

Kissin zelf heeft een andere kijk op zijn ontwikkeling. Aan de vooravond van een tournee met werken van Beethoven, Schumann en Brahms, kijkt hij terug op zijn jeugd. ,,Op twaalfjarige leeftijd heeft een kind alleen zijn intuitie. Op latere leeftijd komen daar intellect en algemene culturele ontwikkeling bij. De intuïtie, die ik had, is niet verdwenen, maar aangevuld met kennis. Grote componisten schreven ook niet alleen intuïtief. Daarom kan een getalenteerd kind wel gedeeltelijk de kern van een stuk raken, maar nooit helemaal.''

Zijn interpretaties zijn in de loop van de tijd veranderd, meent hij, maar niet substantieel. ,,De Chopin-concerten speel ik nu anders dan tijdens mijn debuut. Maar in essentie is mijn kijk op die stukken hetzelfde gebleven. Ik hoop wel dat ik nu beter in staat ben de bedoeling van de componist weer te geven dan toen ik veertien was.''

Want hoewel zijn ster hoog is gerezen, beschouwt Kissin zijn taak als een dienende: het weergeven van de bedoelingen van de componist. Ieder nieuw stuk dat hij tot zich neemt, stelt hem een nieuw doel, dat hij tijdens het studeren ontdekt. ,,Ik probeer zoveel mogelijk te tonen van wat de componist in het stuk heeft gelegd. Bijvoorbeeld Schumanns 'Carnaval'. Dat zit vol verbeelding. Ieder onderdeel heeft een eigen karakter. Ik probeer alles wat Schumann daar ingelegd heeft, te laten horen. Ik pretendeer niet dat ik de totale rijkdom kan laten horen -ik speel niet op hetzelfde niveau als Schumann schreef- maar ik probeer het wel te benaderen.''

Deze bescheiden houding betekent niet dat hij zichzelf helemaal wegcijfert. ,,Als het goed is, bestaat er geen conflict tussen wat de componist en de uitvoerder te zeggen hebben. Een musicus kan alleen laten horen wat de componist in de muziek heeft gestopt door een beroep te doen op zijn eigen gevoelens. Als je de charme of de hartstocht van een stuk wilt laten horen, moet je die kwaliteiten zelf bezitten. In dat opzicht denk ik dat ik nu verder ben dan in mijn jeugd.''

Dat hij nu slechtere kritieken krijgt dan vroeger vindt hij niet erg. Zo'n hoge dunk heeft hij niet van critici. Bovendien vindt hij dat alleen de componist kan oordelen over zijn spel. ,,Wie zou beter weten dan Chopin of mijn interpretatie van zijn stukken deugt? En aangezien we niet weten wat hij ervan vindt, volg ik mijn eigen lijn.''

Hoewel, ooit kreeg Kissin na een concert van een Italiaanse dame te horen dat Chopin zijn spel hogelijk waardeerde. ,,Ze zei: 'ik ben een medium. Vanavond had ik Chopin bij me'. Hij vond dat ik de beste uitvoerder van zijn muziek ben'', grinnikt Kissin. ,,Ik neem dit niet serieus hoor'', voegt hij er snel aan toe.

Er is maar één manier voor Kissin om dichtbij de componist te komen, en dat is door te werken. ,,Dit is geen negen-tot-vijf-baan. Hoewel ik niet iedere dag acht uur studeer, neemt het wel het grootste deel van mijn leven in beslag. Maar dat is het geval bij alle musici.''

,,Of ik beter word, hangt helemaal van mijzelf af. Ik studeer nu harder dan vroeger. Hoe ouder ik word, hoe meer ik besef hoe moeilijk het is. Ik leg de lat hoger dan vroeger. Ik luister ook veel naar interpretaties van andere pianisten, vooral als ik aan een nieuw stuk werk. Van Mitsuko Uchida hoorde ik onlangs een uitvoering van Schumanns 'Carnaval', waar ik zeer van onder de indruk was. Daar heb ik me door laten beïnvloeden. Door te leren van anderen, verrijk je jezelf.''

Blijft er tijd over voor een privé-leven?

,,Ja natuurlijk. Geen mens kan zonder. Ik luister graag naar jazz -Ella Fitzgerald, Louis Armstrong- en folk music. Maar ik zorg ervoor dat mijn privé-leven mijn werk niet verstoort. Ik zal bijvoorbeeld nooit iets doen wat slecht is voor mijn gezondheid, zoals drugs gebruiken of te veel drinken.''

Een ander bestaan dan dat van pianist kan Kissin zich niet voorstellen. In tegenstelling tot zijn landgenoten Vladimir Ashkenazy en Michael Pletnev heeft hij geen ambities voor dirigeren, laat staan voor zaken die buiten de muziek liggen. ,,Ik zeg nooit nooit. Maar ik realiseer me dat het veel tijd kost om een goede dirigent te worden. En ik wil niets doen dat de kwaliteit van mijn pianospel kan schaden. Er is bovendien nog zo veel pianomuziek te spelen. Eén leven is niet genoeg om het allemaal te leren.''

Zo heeft Kissin zich nog nooit gewaagd aan Franse impressionisten zoals Debussy en Ravel of aan hedendaagse muziek, hoewel hij er wel van houdt. ,,Franse muziek vraagt een andere aanslag. En dat is niet gemakkelijk voor mij te bereiken. Ik heb wel enkele stukken van Debussy gestudeerd, maar pas als ik het gevoel heb dat ik ze aankan, zal ik ze uitvoeren.''

Evgeny Kissin treedt komende week tweemaal op: zondag 27 februari in De Doelen in Rotterdam; donderdag 2 maart in het Concertgebouw in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden