'Ik krijg het niet voor elkaar mijn schouders op te halen'

Twee jaar geleden overleed de man en zakenpartner van duurzaam ondernemer Anne-Marie Rakhorst. "Eugène is nog altijd bij me, ook in het bedrijf."

LES 1

Alles begint en eindigt met familie

"Mijn kantoor was vroeger mijn ouders' huiskamer. Voor dat raam zat ik als driejarig meisje op mijn knietjes naar buiten te kijken. We gaan hier nooit meer weg, riep ik naar mijn moeder toen er een wielertocht langs ons huis kwam. Hier vond ik leven in de brouwerij.

Vanuit deze huiskamer werkten mijn ouders vanaf de jaren zeventig hard aan hun eigen computerbedrijf. Tussen de middag aten mijn broer en ik mee met hen en de medewerkers. Met gespitste oren luisterden we naar hun verhalen, de problemen van alledag en de oplossingen die werden bedacht. Als ze 's avonds doorwerkten, lagen wij op het opklapbed in het kamertje hiernaast. Daarna sjouwden ze ons al slapend naar de bovenverdieping.

Voor mij begint en eindigt alles met familie. Nog steeds spelen mijn ouders een belangrijke rol in mijn leven. Ze wonen in de buurt en we zien elkaar geregeld. Mijn oudere broer Ed weet alles van mij en ik van hem. Dat is nooit anders geweest. Als kind waren we altijd samen. Na school struinden we urenlang door weiden, bossen en langs sloten. Toen ik op mijn zeventiende op kamers ging, was dat vanzelfsprekend samen met mijn broer. Later zijn we uiteraard onze eigen weg gegaan, maar de verbinding is altijd gebleven. Ook nu nog verzorgt Eds reclame- en communicatiebureau de huisstijl van ons bedrijf.

Bij mijn familie ben ik mezelf. In 2000 werd ik 'Zakenvrouw van het Jaar'; daardoor zagen mensen mij ineens als een bekend persoon. Voor Eddie bleef ik 'ons Anne' en voor mijn moeder 'Wittemuis', vanwege mijn spierwitte haar vroeger. Dat vind ik prettig en dat past bij me. Ik ben namelijk niet veranderd door die titel. Mijn vader zei altijd dat ik het niet moest proberen om naast mijn schoenen te lopen."

LES 2

Haal je schouders niet op over wereldproblemen

"Toen ik hoorde dat ik was genomineerd voor 'Zakenvrouw van het Jaar' was ik vooral zenuwachtig. Ik maakte me druk om welk taartje ik moest kopen voor de jury die zou langskomen. Ik was totaal overdonderd. Daarbij maakte ik me zorgen over de effecten; als ik het zou worden, moest ik lezingen geven en presenteren. Dat vond ik spannend.

Toen het zover was, heb ik de titel ingezet voor het goede doel. Ik toonde bijvoorbeeld in het tv-programma 'Koffietijd' beelden van de vreselijke omstandigheden rond de afbraak van asbestschepen in India. Ik vond dat mensen dat moesten zien.

Dat gevoel actie te moeten ondernemen heb ik altijd gehad. Als jong meisje ontdekte ik bij een inzamelingsactie voor India in onze kerk het verschil tussen het leven van de kinderen daar en dat van mezelf. Ik kreeg kippenvel en een sterk gevoel van onrechtvaardigheid. Ik was een zondagskind. Als hun leven zo slecht was, moest dat veranderen. Diep van binnen voelde ik dat ík daar iets aan moest doen. Of het nu om kinderarbeid in India gaat, de vervuilde aarde of Afrikaanse vaders die met een mobieltje in de hand eten zoeken voor hun kinderen; ik krijg het niet voor elkaar mijn schouders op te halen of mijn ogen te sluiten.

Gelukkig zie ik steeds minder mensen hun schouders ophalen voor de problemen van onze wereld. Ik zie zoveel inspirerende mensen die zich inzetten voor duurzaamheid. Je moet wél voor de troepen uit durven lopen. Gaan voor waar je in gelooft."

Les 3

Verleid mensen tot het goede

"Ons ingenieurs- en adviesbureau Search, dat mijn man en ik samen hebben opgebouwd, richt zich op duurzaam bouwen en ondernemen. Ik geloof daar heilig in. Bij het Engelse bedrijf Marks and Spencer zeggen ze over duurzaamheid: "We only have a plan A, because there is no plan B". Daar geloof ik in.

De urgentie is hoger dan ooit, maar zorg wél dat het leuk is. Mijn aanpak is mensen te verleiden om andere keuzes te maken. Door positieve lange-termijneffecten van die duurzame aanpak te laten zien. Ik geloof niet in doemdenken en getob, ik geloof in kansen. Natuurlijk is er schaarste aan voedsel en grondstoffen. Daarom moeten we dat cradle to cradle aanpakken; grondstoffen gebruiken en hergebruiken. Dat kan door te kiezen voor een circulaire economie waarin niet alles wordt verbruikt. Als je daarin gelooft, zie je vanzelf kansen.

Wees eigenwijs, dat helpt ook. Nederlandse bedrijven zijn bijzonder actief in ons veld. Zo hebben we hier hippe, duurzame wc's en ook onze prachtig vormgegeven design bureaustoelen zijn volledig duurzaam. Allebei van Nederlandse bodem - Nederlandse bedrijven lopen voorop, maar die successen moeten nog duidelijker worden getoond."

Les 4

Maak tijd voor elkaar

"De afgelopen jaren hebben mijn grote liefde Eugène en ik ongelooflijk genoten van alles wat er op ons pad kwam. Samen hebben we dit bedrijf groot gemaakt; werken aan duurzaamheid was een gezamenlijke passie. Alles bloeide en groeide om ons heen. De drie kinderen uit zijn eerste huwelijk woonden in de weekenden en vakanties bij ons; dat vonden we heerlijk.

In al die blijdschap en gezelligheid kreeg Eugène tien jaar geleden kanker. Een vorm die niet levensbedreigend was. Lange tijd gingen we er vanuit dat hij beter zou worden, maar zijn lichaam reageerde keer op keer anders op de behandelingen dan verwacht. Achteraf gezien hadden we in die beginfase zijn ziekte veel rigoureuzer moeten aanpakken, maar dat was destijds geen reële optie.

Eugènes ziekteproces hebben we echt samen doorleefd. Niet door elkaar eindeloos aan te gapen, maar bijvoorbeeld door bij alle gesprekken met artsen samen te voeren. Ik reed soms wel drie keer per dag naar het ziekenhuis. We hadden al een goede relatie, maar als je er in zo'n tijd echt voor elkaar kunt zijn, is dat heel bijzonder. Het heeft ons nog meer met elkaar verbonden.

Eugène maakte zich soms zorgen om de zaak, omdat ik steeds bij hem was. Toch nam ik die tijd en ik haalde eruit wat er voor ons in zat. Ook in de allerlaatste fase hebben we alles zelf gedaan, zonder thuiszorg. Om zoveel mogelijk privacy te hebben. Eugène is uiteindelijk bij ons thuis gestorven, in ons bed, in mijn armen. Dat is het allerergste wat je kunt meemaken, maar ook het allermooiste wat je voor elkaar kunt betekenen in het leven."

Les 5

Neem een huisdier

"Mijn eerste emotie na Eugènes dood was dat het goed was. Hij was nu tenminste bevrijd van zijn lichamelijke pijn. Meteen daarna kwam een heel harde schreeuw. Op het moment dat je elkaar het hardst nodig hebt, word je uit elkaar gerukt en ben je alleen. Die stilte was zó hard, zó wreed.

Eugène had daar iets liefs op bedacht. Samen met zijn dochter had hij een hondje voor me uitgezocht, dat ik de dag na de begrafenis kon ophalen. Bisous: kusjes uit de hemel. In die periode van wrede stilte maakt een pup echt het verschil - het klinkt wellicht wat vreemd maar dat is geloof ik mijn grootste levensles. Ik had iemand om voor te zorgen. Ik moest wandelen en ik moest naar buiten. Eugène zei altijd: 'Dag voor dag, dan wordt het vanzelf een week en vanzelf een maand'. Zo doe ik het nog steeds. Bisous is altijd bij me, ook op mijn werk. Ik loop eindeloos met haar door de natuur.

Kort na Eugènes overlijden ging ik aan het werk, ik wilde weer inhoud geven aan mijn leven. Dat was pure zelfzorg, geen vlucht. Het is nu twee jaar geleden en die diepe pijn zit er nog steeds. Af en toe kan het me ineens aanvliegen, als ik me bijvoorbeeld realiseer dat ik in mijn eentje verantwoordelijk ben voor onze 285 medewerkers. Of bij bijzondere gebeurtenissen, zoals bij mijn boekpresentatie vorig jaar. Ik stond op het podium voor een zaal met vijfhonderd mensen die speciaal voor mij waren gekomen. Toch voelde ik me alleen. Maar het meest van alles mis ik zijn grote sterke armen, die zich helemaal om mij heen vouwden."

Les 6

Wie niet wordt vergeten, leeft lang

"Toch voelt hij niet weg. Op Eugènes overlijdenskaart staat de Chinese spreuk: 'Wie sterft maar niet wordt vergeten, leeft lang'. Hij is nog altijd hier, ik hoor hem praten in mijn hoofd, ik weet exact wat hij van dingen zou vinden. Hij is sterk verinnerlijkt in mijn gevoel. Ik heb een lied van hem gekregen van Madeline Bell, dat daarover gaat. Zij zingt: 'Als je je niet goed voelt, kijk dan om je heen en zie dat ik er ben.'

Hij zit natuurlijk sterk in zijn kinderen; één van zijn zoons werkt hier, dat is fijn. Maar hij is ook aanwezig in het bedrijf en de bedrijfsvoering. Wij werken bijvoorbeeld in de door hem gebouwde energieneutrale panden en we hebben de Eugène Janssen Foundation waarmee we onderwijsprojecten ondersteunen in Afrika en India.

Eugène is ook letterlijk dichtbij me, want hij ligt begraven op het kerkhof naast ons huis. Eerst dacht hij dat ik dat te belastend vond, maar ik blijk het juist fijn te vinden. Hij is nu mijn buurman. Ik loop er elke dag even langs, soms schrijf ik wat op in het Mariakapelletje. Zijn graf is begroeid met kiemplanten, zijn symbool. Als je een grote sterke boom uit de grond rukt, sluit de aarde zich weer en groeien er kiemplanten uit. Zodat er altijd iets van die oude boom in die nieuwe boom verder groeit.

Zo voelt het voor mij. Ik zet ons volle, rijke leven voort. Daar ben ik heel dankbaar voor. Als ik vandaag opnieuw mocht kiezen deed ik het precies hetzelfde. Ik heb nergens spijt van. Dat geeft veel rust."

Anne-Marie Rakhorst
Anne-Marie Rakhorst (1967) is directeur-eigenaar van Search, een ingenieurs- en adviesbureau, laboratorium en opleidingsinstituut, dat zich richt op duurzaam (ver)bouwen en ondernemen, asbest, milieu en veiligheid. De hoofdlocatie staat in haar Brabantse geboortedorp Heeswijk-Dinther. Ze is een veelgevraagd spreker over duurzaamheid. In 2000 werd ze Zakenvrouw van het Jaar. In de Duurzame 100 van Trouw stond ze vorig jaar op de 33ste plaats.

Anne-Marie Rakhorst schreef boeken als 'De kracht van duurzaam veranderen' en 'Duurzaam ontwikkelen... een wereldkans'.

In 2011 stierf haar zakenpartner en man Eugène Janssen. Ze beheert in zijn naam de Eugène Janssen Foundation, die onderwijs- en voedselprojecten ondersteunt in ontwikkelingslanden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden