'Ik kon vertellen van mijn opa, en de willekeur van terreur'

Martine Letterie (1958), schrijfster

"Mijn vader was al met stambomen bezig, die interesse heb ik van hem geërfd. Zelf doe ik al zeker dertig jaar onderzoek naar de geschiedenis van mijn familie. Helaas is er aan de stamboom van mijn moederskant niet zoveel te beleven. Het waren allemaal boeren, ze woonden op een boerderij en dan trouwden ze in op een andere boerderij in de buurt. Ja, er is een broer van mijn overgrootvader, die heeft zijn gezin verlaten en is ergens anders een nieuw gezin begonnen. Maar dat is zo'n beetje het wildste dat ik heb gevonden.

Aan mijn vaders kant is het anders. Daar vond ik allemaal spannende verhalen. Ik kwam brave lieden tegen, maar ook driftkikkers en mensen die in verzet gingen. En ik ontdekte nogal wat beeldhouwers. Mijn vader is het, maar ook in de achttiende eeuw kwamen ze in de familie voor. Destijds was beeldhouwen echt een ambacht. Uithangborden, trapleuningen, balkonhekwerken: je kon het zo gek niet bedenken of men maakte er een krul aan, en dat werd door beeldhouwers gedaan.

Ik heb het spoor terug kunnen vinden tot rond 1622, toen kwamen Pauwel van Tiry en zijn drie kinderen vanuit Frankrijk naar de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Hugenoten waren het. Ik ben dus een afstammeling van vluchtelingen. Een collega-schrijver zei: zie je, het bewijs dat het heel goed is voor een samenleving dat er steeds mensen van buitenaf komen. Daar moest ik wel om lachen. Want er zaten onder mijn voorouders veel hardwerkende mensen, maar ook mannen die lid waren van een inbrekersbende.

In mijn jeugdboeken had ik al regelmatig gebruikgemaakt van wat ik in de zoektocht naar mijn familie vond. Zo kwam ik, toen ik de inbrekers ontdekte, in het archief ook de verhoren tegen van een jongen van 11 die bij de bende hoorde. Hij vertelde daarin heel gedetailleerd wat hij had gedaan. Dat is natuurlijk goud voor een kinderboekenschrijver.

Maar lang niet alles wat ik in de loop der tijd over mijn voorouders ontdekte, was interessant of geschikt voor jongeren. Bovendien wilde ik graag een keer het hele verhaal opschrijven. Ik heb er wel lang tegenaan zitten hikken. Een grotemensenboek is niet voor mij weggelegd, dacht ik. Door er non-fictie van te maken en geen roman, zoals ik eerst van plan was, heb ik de stap toch durven zetten.

Nu heb ik ook het verhaal kunnen doen van mijn grootvader, Martinus, naar wie ik ben vernoemd. Hij is begin 1942 in concentratiekamp Neuengamme gestorven. Als kind had ik te horen gekregen dat hij in het verzet had gezeten en daarom was opgepakt, en ik was daar ongelooflijk trots op. Maar het bleek toch iets ingewikkelder. Zijn betrokkenheid bij het verzet was niet zo groot.

Anders dan Pauwel die in de zeventiende eeuw naar Nederland kwam, was Martinus helemaal niet gelovig. Hij was wel overtuigd lid van de AJC, de socialistische jongerenbeweging, waar hij ook mijn oma heeft ontmoet, Sjoerdje. Maar nadat in 1933 Hitler aan de macht was gekomen, werd hij radicaler en schoof hij steeds meer naar links op. Hij had grote dromen over een andere wereld.

Hij is op 25 juni 1941 opgepakt, drie dagen na de Duitse aanval op de Sovjet-Unie. Hij werd verdacht van communistische sympathieën. Ze konden hem aanhouden omdat hij op een lijst stond die de Nederlandse Centrale Inlichtingendienst vanaf 1925 had bijgehouden van mogelijk gevaarlijke personen, met adres en al. Er stonden 6400 namen op, op drie na van links-radicalen. Ook Sjoerdje stond erbij. Een schokkende ontdekking, het laat de willekeur van terreur zien. En ik vond dat dat moest worden verteld."

Martine Letterie: De genen van mijn vader. Een familiegeschiedenis van 400 jaar. Prometheus / Bert Bakker; 248 blz. euro18,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden